Adhyaya 10

Sutra 1

कर्मोदकमार्गमुचितं रुन्धतः कुर्वतोऽनुचितं वा पूर्वः साहसदण्डः सेतुकूपपुण्यस्थानचैत्यदेवायतनानि च परभूमौ निवेशयतः ॥

పనికి సంబంధించిన నీటి (పారుదల/నిష్క్రమణ) సరైన మార్గాన్ని అడ్డుకోవడం లేదా తప్పు మార్గాన్ని చేయడం కోసం ప్రథమ సాహసదండం; అలాగే ఇతరుల భూమిపై కట్ట, బావి, పుణ్యస్థానం, చైత్యం (స్మారకస్థలం) లేదా దేవాలయం స్థాపించినవారికీ అదే దండం వర్తిస్తుంది।

Sutra 2

पूर्वानुवृत्तं धर्मसेतुमाधानं विक्रयं वा नयतो नाययतो वा मध्यमः साहसदण्डः श्रोतृऋणामुत्तमः अन्यत्र भग्नोत्सृष्टात् ॥

ముందుగా స్థిరపడి ఆచారంగా ఉన్న ‘ధర్మసేతు’ (చట్టబద్ధ/ప్రజాస్వీకృత కట్ట లేదా నీటి-హక్కుల ఏర్పాటు)ను మళ్లించడం లేదా పునఃస్థాపించకపోవడం, అలాగే దానిని అనుచితంగా తాకట్టు పెట్టడం లేదా అమ్మడం చేసినవారికి మధ్యమ సాహసదండం వర్తిస్తుంది. శ్రోత్రియ (ప్రత్యేక దానం) భూముల విషయంలో ఉత్తమ దండం వర్తిస్తుంది—కానీ నిర్మాణం విరిగిపోయి లేదా వదిలివేయబడిన చోట మినహాయింపు।

Sutra 3

स्वाम्यभावे ग्रामाः पुण्यशीला वा प्रतिकुर्युः ॥

యజమాని లేకపోతే గ్రామాలు (సమూహంగా) లేదా పుణ్యశీలులు/ధర్మపరులు ప్రతికర్తవ్యాన్ని (నిర్వహణ/మరమ్మత్తు/పరిహారం) నిర్వహించాలి।

Sutra 4

पथिप्रमाणं दुर्गनिवेशे व्याख्यातम् ॥

రహదారుల ప్రమాణ కొలతలు దుర్గనివేశం (కోట స్థాపన) విభాగంలో వివరించబడ్డాయి।

Sutra 5

क्षुद्रपशुमनुष्यपथं रुन्धतो द्वादशपणो दण्डः महापशुपथं चतुर्विंशतिपणः हस्तिक्षेत्रपथं चतुष्पञ्चाशत्पणः सेतुवनपथं षट्शतः श्मशानग्रामपथं द्विशतः द्रोणमुखपथं पञ्चशतः स्थानीयराष्ट्रविवीतपथं साहस्रः ॥

చిన్న పశు-మానవ మార్గాన్ని అడ్డుకుంటే 12 పణాల దండం; పెద్ద పశు మార్గానికి 24; ఏనుగు/క్షేత్ర మార్గానికి 54; సేతు/అరణ్య మార్గానికి 600; శ్మశాన లేదా గ్రామ మార్గానికి 200; ద్రోణముఖ మార్గానికి 500; మరియు స్థానీయ, రాష్ట్ర లేదా వివీత (సరిహద్దు) మార్గానికి 1000 (పణాలు) దండం।

Sutra 6

अतिकर्षणे चैषां दण्डचतुर्था दण्डाः ॥

వారు నిర్ణయించిన పరిమితిని మించి (అతికర్షణ) చేస్తే, నాల్గవ స్థాయి దండం (దండచతుర్థ) విధించాలి.

Sutra 7

कर्षणे पूर्वोक्ताः ॥

(సాధారణ) దున్నడం/సాగు విషయంలో శిక్షలు/నియమాలు ముందే చెప్పినట్లే వర్తిస్తాయి.

Sutra 8

क्षेत्रिकस्याक्षिपतः क्षेत्रमुपवासस्य वा त्यजतो बीजकाले द्वादशपणो दण्डः अन्यत्र दोषोपनिपाताविषह्येभ्यः ॥

ఒక రైతు విత్తనం వేయకపోతే/పొలాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే, లేదా సేవ/పోషణకు బదులుగా పొలం పట్టుకున్నవాడు (ఉపవాసధారి) విత్తే కాలంలో పొలాన్ని వదిలేస్తే, పన్నెండు పణాల జరిమానా—అయితే తప్పించుకోలేని విపత్తులు లేదా తట్టుకోలేని దురదృష్టాల వల్ల అయితే మినహాయింపు.

Sutra 9

करदाः करदेष्वाधानं विक्रयं वा कुर्युः ब्रह्मदेयिका ब्रह्मदेयिकेषु ॥

కరద-ధారకులు తాకట్టు/బంధకం లేదా అమ్మకం కేవలం కరద-ధారకుల మధ్యనే చేయాలి; బ్రహ్మదేయ-ధారకులు (బ్రహ్మదేయ భూముల) కేవలం బ్రహ్మదేయ-ధారకుల మధ్యనే.

Sutra 10

अन्यथा पूर्वः साहसदण्डः ॥

లేకపోతే (నియమానికి విరుద్ధంగా చేస్తే) ముందుగా చెప్పిన/వర్తించే సాహస-దండం వర్తిస్తుంది.

Sutra 11

करदस्य वाकरदग्रामं प्रविशतः ॥

కరద (లేదా అకరద) అకరద గ్రామంలో ప్రవేశించే సందర్భంలో…

Sutra 12

करदं तु प्रविशतः सर्वद्रव्येषु प्राकाम्यं स्यात् अन्यत्रागारात् ॥

కానీ ఒక కరదుడు (పన్ను చెల్లించేవాడు) అటువంటి గ్రామంలో ప్రవేశించినప్పుడు, ఇళ్లు/నివాసాలు తప్ప మిగతా అన్ని వస్తువులలో తన అవసరానికి అనుగుణంగా స్వేచ్ఛగా లావాదేవీ/సరఫరా పొందే హక్కు కలిగి ఉండాలి.

Sutra 13

तदप्यस्मै दद्यात् ॥

అదీ (అంటే నివాస/తాత్కాలిక వసతి) అతనికి ఇవ్వాలి.

Sutra 14

अनादेयमकृषतोऽन्यः पञ्चवर्षाण्युपभुज्य प्रयासनिष्क्रयेण दद्यात् ॥

ఇతరथा బదిలీ చేయరాని దానిని ఎవరు సాగు చేయకపోతే, మరొకరు దానిని ఐదు సంవత్సరాలు భోగించవచ్చు/వాడుకోవచ్చు; ఆ తరువాత చేసిన శ్రమ/ప్రయత్నానికి పరిహారం చెల్లించి (మూల హక్కుదారునికి) అది సర్దుబాటు/తిరిగి ఇవ్వాలి.

Sutra 15

अकरदाः परत्र वसन्तो भोगमुपजीवेयुः ॥

అకరదులు (కరదులు కానివారు), ఇతరత్రా నివసించినా, (తమ హక్కులోని) భోగం/ఉత్పత్తి ద్వారా జీవించవచ్చు.

Sutra 16

ग्रामार्थेन ग्रामिकं व्रजन्तमुपवासाः पर्यायेणानुगच्छेयुः ॥

గ్రామ కార్యం కోసం గ్రామికుడు (గ్రామాధిపతి) బయటకు వెళ్లినప్పుడు, గ్రామ నివాస గృహస్థులు (ఉపవాసాః) మారుమారుగా అతనితో వెళ్లాలి।

Sutra 17

अननुगच्छन्तः पणार्धपणिकं योजनं दद्युः ॥

అవసరమైనట్లు తోడుగా వెళ్లని వారు ప్రతి యోజనకు ఒకన్నర పణాల జరిమానా చెల్లించాలి.

Sutra 18

ग्रामिकस्य ग्रामादस्तेनपारदारिकं निरस्यतश्चतुर्विंशतिपणो दण्डः ग्रामस्योत्तमः ॥

గ్రామాధికారి గ్రామం నుంచి దొంగను లేదా వ్యభిచారిని వెలివేస్తే, ఆ వెలివేతను ఉల్లంఘించే/అవమానించే వాడికి గ్రామస్థాయి గరిష్ఠ దండం ఇరవై నాలుగు పణాలు.

Sutra 19

निरस्तस्य प्रवेशो ह्यभिगमेन व्याख्यातः ॥

వెలివేయబడిన వ్యక్తి మళ్లీ ప్రవేశించడం ‘అభిగమ’ (అనధికార ప్రవేశం) నియమం ప్రకారం పరిగణించాలి.

Sutra 20

स्तम्भैः समन्ततो ग्रामाद्धनुःशतापकृष्टमुपसालं कारयेत् ॥

గ్రామం చుట్టూ, వంద ధనుస్సుల దూరంలో, స్తంభాలతో బయటి కంచె/ఆవరణం (ఉపసాల) నిర్మింపజేయాలి.

Sutra 21

पशुप्रचारार्थं विवीतमालवनेनोपजीवेयुः ॥

పశువుల మేత కోసం ప్రజలు నిర్దేశిత మేతభూమి (వివీత) మరియు దానికి ఆనుకుని ఉన్న అడవి/తోటవనం (ఆలవన) ను ఉపయోగించాలి.

Sutra 22

विवीतं भक्षयित्वापसृतानामुष्ट्रमहिषाणां पादिकं रूपं गृह्णीयुः गवाश्वखराणां चार्धपादिकं क्षुद्रपशूनां षोडशभागिकम् ॥

పశువులు వివీతంలో మేసి తరువాత అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతే, లేవీ వసూలు చేయాలి: ఒంటెలు, గేదెలకు నాలుగో వంతు; ఆవులు, గుర్రాలు, గాడిదలకు ఎనిమిదో వంతు; చిన్న పశువులకు పదహారో వంతు।

Sutra 23

भक्षयित्वा निषण्णानामेत एव द्विगुणा दण्डाः परिवसतां चतुर्गुणाः ॥

మేసిన తరువాత పశువులు అక్కడే కూర్చుని/స్థిరంగా ఉంటే, అదే దండాలు రెండింతలు; శిబిరం వేసి ఉండిపోతే, నాలుగింతలు।

Sutra 24

ग्रामदेववृषा वानिर्दशाहा वा धेनुरुक्षाणो गोवृषाश्चादण्ड्याः ॥

గ్రామదేవతకు అంకితమైన గ్రామపు ఎద్దులు, లేదా ‘నిర్దిశాహ’ (కేటాయించని/యజమాని లేని)గా ప్రకటించిన పశువులు, అలాగే ఆవులు, ఉక్షాణులు (బలదులు) మరియు వృషభాలు—వీటికి దండం లేదు।

Sutra 25

सस्यभक्षणे सस्योपघातं निष्पत्तितः परिसंख्याय द्विगुणं दापयेत् ॥

పంట తినివేయడం జరిగినప్పుడు, ఆశించిన దిగుబడి (నిష్పత్తి) ఆధారంగా పంట నష్టాన్ని లెక్కించి, దోషి నుండి దాని రెండింతలు చెల్లింప చేయాలి।

Sutra 26

स्वामिनश्चानिवेद्य चारयतो द्वादशपणो दण्दः प्रमुञ्चतश्चतुर्विंशतिपणः ॥

యజమానికి తెలియజేయకుండా (జంతువులను) తోలడం/మేపడం చేస్తే పన్నెండు పణాల దండం; వాటిని విడిచిపెట్టితే/వదిలేస్తే ఇరవై నాలుగు పణాల దండం.

Sutra 27

पालिनामर्धदण्डाः ॥

పాలినులు (కాపలాదారులు/పర్యవేక్షకులు) విషయంలో దండం సగం ఉంటుంది.

Sutra 28

तदेव षण्डभक्षणे कुर्यात् ॥

షండ (ఎద్దు/బంధ్య ఎద్దు) మేత తినడం వల్ల నష్టం జరిగితే కూడా అదే (దండనియమం) వర్తింపజేయాలి.

Sutra 29

वाटभेदे द्विगुणः वेश्मखलवलयगतानां च धान्यानां भक्षणे ॥

వాట (కంచె/ఆవరణ) పగలగొడితే దండం రెండింతలు; అలాగే ఇల్లు, ఖలిహానం లేదా వలయం (నిల్వ ఆవరణ)లో ఉంచిన ధాన్యాన్ని తింటే కూడా.

Sutra 30

हिंसाप्रतीकारं कुर्यात् ॥

హింస/నష్టం కోసం ప్రతీకారం (నష్టపరిహారం/పరిహార చర్య) చేయాలి.

Sutra 31

अभयवनमृगाः परिगृहीता वा भक्षयन्तः स्वामिनो निवेद्य यथावध्यास्तथा प्रतिषेद्धव्याः ॥

అభయవనంలోని మృగాలు—లేదా పరిగృహీత (కస్టడీలో) ఉన్నవి—మేత తిని నష్టం చేస్తే, యజమానికి తెలియజేసి, వధ్యులు (చంపదగినవి) ఎలా నిరోధించబడతాయో అలాగే నిరోధించాలి.

Sutra 32

पशवो रश्मिप्रतोदाभ्यां वारयितव्याः ॥

పశువులను తాడు మరియు ప్రతోదం (కొరడా/అంకుశం) ద్వారా నియంత్రించాలి।

Sutra 33

तेषामन्यथा हिंसायां दण्डपारुष्यदण्डाः ॥

వాటిని నియంత్రించే సమయంలో అనుచిత విధానంతో గాయం కలిగితే, దాడి/క్రూరత్వానికి విధించే శిక్షలు వర్తిస్తాయి।

Sutra 34

प्रार्थयमाना दृष्टापराधा वा सर्वोपायैर्नियन्तव्याः । इति क्षेत्रपथहिंसा ॥

వారు క్షమాభిక్ష కోరినా లేదా ప్రత్యక్షంగా నేరంలో పట్టుబడినా—అన్ని మార్గాలతో వారిని నియంత్రించాలి. ఇట్లు క్షేత్ర-పథ హింస (విభాగం ముగింపు)।

Sutra 35

कर्षकस्य ग्राममभ्युपेत्याकुर्वतो ग्राम एवात्ययं हरेत् ॥

గ్రామానికి బాధ్యత స్వీకరించి కూడా చేయని కర్షకుని నుండి ‘అత్యయ’ (దండం/బాకీ)ను గ్రామమే వసూలు చేయాలి।

Sutra 36

कर्माकरणे कर्मवेतनद्विगुणम् हिरण्यादाने प्रत्यंशद्विगुणम् भक्ष्यपेयादाने च प्रहवणेषु द्विगुणमंशं दद्यात् ॥

నియమించిన పని చేయకపోతే కూలీ/వేతనం రెండింతలు (దండం/పరిహారం) చెల్లించాలి. నగదు (హిరణ్య) తీసుకుంటే తీసుకున్న మొత్తానికి రెండింతలు తిరిగి చెల్లించాలి. ఆహారం-పానీయం తీసుకుంటే—ప్రత్యేకంగా ప్రజా పంపిణీలు/విందులు (ప్రహవణ) సందర్భాల్లో—రెండింతల వాటా చెల్లించాలి।

Sutra 37

प्रेक्षायामनंशदः सस्वजनो न प्रेक्षेत ॥

తనిఖీ/లెక్కల పరిశీలన (ప్రేక్షా)లో వాటా/ప్రయోజనం లేని వ్యక్తి మరియు స్వజనులు/సన్నిహిత బంధువులు పరిశీలకులుగా ఉండకూడదు।

Sutra 38

प्रच्छन्नश्रवणेक्षणे च सर्वहिते च कर्मणि निग्रहेण द्विगुणमंशं दद्यात् ॥

రహస్యంగా వినడం-గమనించడం, అలాగే సామూహిక హితకార్యాల్లో దురాచారాన్ని నియంత్రించడానికి (చేసినవారికి) రెట్టింపు వాటా (బహుమతి) ఇవ్వాలి।

Sutra 39

सर्वहितमेकस्य ब्रुवतः कुर्युराज्ञाम् ॥

ఒక వ్యక్తి అయినా సామూహిక హితాన్ని చెప్పితే, సభ దానిని ఆజ్ఞ/నిర్ణయంగా చేయాలి।

Sutra 40

अकरणे द्वादशपणो दण्डः ॥

చేయకపోతే పన్నెండు పణాల జరిమానా.

Sutra 41

तं चेत्सम्भूय वा हन्युः पृथगेषामपराधद्विगुणो दण्डः ॥

వారు కలిసి అతన్ని చంపితే, వారిలో ప్రతి ఒక్కరికి—తమ తమ అపరాధానికి అనుగుణంగా—రెట్టింపు దండం/జరిమానా విధించాలి।

Sutra 42

उपहन्तृषु विशिष्टः ॥

దాడిచేసేవారిలో ప్రధానుడు/అత్యధిక దోషి వేరుగా (మరింత కఠినంగా) శిక్షించబడాలి।

Sutra 43

ब्राह्मणश्चैषां ज्यैष्ठ्यं नियम्येत ॥

వారిలో బ్రాహ్మణుని జ్యేష్ఠత్వం/ప్రాధాన్యం నియమం ద్వారా నిర్ణయించబడాలి/గుర్తించబడాలి।

Sutra 44

प्रहवणेषु चैषां ब्राह्मणा नाकामाः कुर्युः अंशं च लभेरन् ॥

మరియు వారి ప్రహవణ (ప్రజా పంపిణీలు/విందులు) సందర్భంలో బ్రాహ్మణులను అనిచ్ఛతో పని చేయమని బలవంతం చేయకూడదు; వారికి వాటా కూడా ఇవ్వాలి।

Sutra 45

तेन देशजातिकुलसंघानां समयस्यानपाकर्म व्याख्यातम् ॥

దీనివల్ల దేశం, జాతి, కులం, సంఘాల సమయ (ఆచార ఒప్పందం) యొక్క అనపాకర్మ (అపాలన/ఉల్లంఘన చేయకపోవడం) సంబంధించిన నియమాలు వివరించబడ్డాయి।

Sutra 46

ग्रामशोभाश्च रक्षाश्च तेषां प्रियहितं चरेत् ॥

అతడు గ్రామ సమృద్ధి/సౌకర్యాలు మరియు రక్షణను పెంపొందించాలి; అలాగే నివాసులకు ప్రియమైనదీ హితమైనదీ అయినదాన్ని ఆచరించాలి।