Adhyaya 83: The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura
महिषासुरसैन्यवधः (Mahiṣāsurasainyavadhaḥ)
Narayani Stuti
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி துர்கை மகிஷாசுரனின் பெரும் படையை கடும் போரில் அழிக்கிறாள். சூலம், சக்கரம் முதலிய தெய்வ ஆயுதங்களால் ரதம், குதிரை, யானை, காலாட் படைகளைச் சிதறடிக்கிறாள். இறுதியில் மகிஷாசுரன் பல வடிவங்கள் எடுத்து மாயப் போர் செய்கிறான்; ஆனால் தேவி அவன் அகந்தையை அடக்கி போர்க்களத்தில் அவனை வதம் செய்து தேவர்களுக்கும் உலகிற்கும் அச்சநீக்கத்தை அளிக்கிறாள்.
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 83
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥
இவ்வாறு ஸ்ரீ மார்கண்டேய மகாபுராணத்தின் சாவர்ணி மன்வந்தரத்தில் உள்ள தேவி மாஹாத்ம்யத்தில் ‘மஹிஷாசுரன் சேனைவதை’ எனப்படும் எண்பத்திரண்டாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது. ரிஷி கூறினார்—தன் சேனை அழிக்கப்படுவதைக் கண்ட மகா அசுரன், சேனாதிபதி சிக்ஷுரன், கோபத்துடன் அம்பிகையைப் போரிடப் புறப்பட்டான்.
Verse 2
स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥
போரில் அந்த அசுரன் தேவியின் மீது அம்புமழை பொழிந்தான்—மேரு மலையின் உச்சியில் மழைமேகம் மழையைப் பொழிவதுபோல்.
Verse 3
तस्य छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥
அப்போது தேவி அவன் எய்த அம்புக்கூட்டங்களை விளையாட்டுபோல் வெட்டி வீழ்த்தி, தன் அம்புகளால் குதிரைகளைத் தள்ளி வீழ்த்தினாள்; மேலும் அந்த குதிரைகளின் சாரதியையும் வீழ்த்தினாள்.
Verse 4
चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥
அவள் உடனே அவனது வில்லையும், உயர்ந்து நின்ற கொடியையும் வெட்டி வீழ்த்தினாள்; வில் துண்டிக்கப்பட்ட அவனது அங்கங்களை விரைவான அம்புகளால் துளைத்தாள்.
Verse 5
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥
அவனுடைய வில் உடைந்தது; தேர் சிதைந்தது; குதிரைகள் கொல்லப்பட்டன; தேரோட்டியும் வீழ்ந்தான். அப்போது வாள் மற்றும் கேடயம் ஏந்திய அந்த அசுரன் தேவியை நோக்கி நேராகப் பாய்ந்தான்.
Verse 6
सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥
மிக வேகமுடைய அவன் கூர்மையான வாளால் சிங்கத்தின் தலையில் வெட்டினான்; மேலும் தேவியின் இடது கரத்திலும் தாக்கினான்.
Verse 7
तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥
அரசர்களின் ஆனந்தமே! தேவியின் வாள் அவன் கரத்தை எட்டிப் பிளந்தது. அப்போது கோபத்தால் செந்நிறக் கண்களுடன் அவன் திரிசூலத்தைப் பிடித்தான்.
Verse 8
चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥
அப்போது அந்த மஹாஅசுரன் ஒளியால் ஜ்வலிக்கும் திரிசூலத்தை பத்திரகாளியின்மேல் எறிந்தான்; அது வானத்திலிருந்து சூரிய வட்டம் விழுவது போல இருந்தது.
Verse 9
दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुंचत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः ॥
அந்த திரிசூலம் தன்னை நோக்கி வருவதைக் கண்ட தேவியார் தமது திரிசூலத்தை விடுத்தார். அதனால் அந்தத் திரிசூலம் நூறு துண்டுகளாக உடைந்தது; அந்த மஹாஅசுரனும் வீழ்ந்தான்.
Verse 10
हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥
மஹிஷனின் படைத்தலைவன் எனும் அந்த மாபெரும் வீரன் வீழ்ந்ததும், தேவர்களை மடக்கும் சாமரன் யானைமேல் ஏறி வந்தான்।
Verse 11
सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥
அவனும் தேவியின்மேல் சக்தி (வேல்) எறிந்தான்; ஆனால் அம்பிகை தன் ‘ஹும்’காரத்தால் அதை உடனேத் தள்ளி, ஒளியற்றதாக தரையில் வீழ்த்தினாள்।
Verse 12
भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥
தன் சக்தி உடைந்து விழுந்ததைப் பார்த்த சாமரன் கோபமுற்று திரிசூலம் எறிந்தான்; அதையும் அவள் அம்புகளால் துண்டித்தாள்।
Verse 13
ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥
அப்போது சிங்கம் பாய்ந்து யானையின் கும்பங்களுக்கிடையில் நிலைத்து, தேவர்களின் உயர்ந்த பகைவன் சாமரனுடன் கைமல்லுப் போரில் ஈடுபட்டது।
Verse 14
युधायमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥
போர் நடந்து கொண்டிருக்கையில் அவர்கள் இருவரும் அந்த யானையிலிருந்து தரையில் இறங்கி, பேர்கோபத்துடன் மிகக் கொடிய அடிகளால் கடுமையாகப் போரிட்டனர்।
Verse 15
ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ॥
அப்போது சிங்கம் வேகமாக ஆகாயத்தில் பாய்ந்து கீழே இறங்கி, தனது நகத்தடியால் சாமரனின் தலையை வெட்டி வீழ்த்தியது।
Verse 16
उदग्रश्च रणे देव्याः शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥
உதக்ரன் தேவியின் படைகளால் கற்கள், மரங்கள் முதலியவற்றால் போரில் கொல்லப்பட்டான்; கராலனும் பற்கள், குத்துகள், உள்ளங்கைத்தடிகள் ஆகியவற்றால் வீழ்ந்தான்।
Verse 17
देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥
தேவி கோபமுற்று, தன் கதையின் அடிகளால் அந்த அகந்தையனை நசுக்கினாள். வாஷ்கலனை பிந்திபாலத்தால் பிளந்து, தாம்ரன் மற்றும் அந்தகனை அம்புகளால் வீழ்த்தினாள்।
Verse 18
उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥
மூன்று கண்களையுடைய பரமேஸ்வரி தேவி தன் திரிசூலத்தால் உக்ராஸ்யன், உக்ரவீர்யன், மகாஹனுவை வதைத்தாள்।
Verse 19
बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत् ॥
தேவி வாளால் பிடாலனின் தலையை உடலிலிருந்து வெட்டி நீக்கினாள். துர்தரன், துர்முகன் இருவரையும் அம்புகளால் யமனின் இல்லத்துக்கு அனுப்பினாள். காலனையும் காலராத்திரி காலதண்டத்தால் வீழ்த்தினாள்।
Verse 20
अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहॆन देव्याः च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः ॥
தேவி மிகக் கொடிய வாள்வெட்டுகளால் அக்ரதர்சனனை வீழ்த்தி, அந்தப் போர்த் திருவிழாவில் வாளாலேயே அசிலோமாவையும் வெட்டி வீழ்த்தினாள்; அப்போது தேவியின் கணங்களும் அவளது சிங்கமும் வெற்றிக்கோஷம் எழுப்பி மகிழ்ந்தன।
Verse 21
एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥
தன் படை இவ்வாறு அழிவதைப் பார்த்த மகிஷாசுரன் எருமை வடிவம் ஏற்று, அந்தக் கணங்களை அச்சுறுத்தத் தொடங்கினான்।
Verse 22
कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान् ॥
சிலரை அவன் தும்பிக்கையின் அடிகளால் தாக்கினான்; சிலரை குளம்புகளின் உதைகளால் எறிந்தான்; சிலரை வாலால் அடித்தான்; மற்றவர்களை கொம்புகளால் கிழித்தான்।
Verse 23
वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥
சிலரை அவன் வேகத்தாலேயே வீழ்த்தினான்; சிலரை கர்ஜனையாலும் சுழலும் அசைவுகளாலும்; இன்னும் சிலரை அவன் மூச்சின் காற்றால் தரையில் தள்ளினான்।
Verse 24
निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥
பிரமதர்களின் படையை வீழ்த்திய அந்த அசுரன், மகாதேவியின் சிங்கத்தை கொல்ல ஓடிவந்தான்; அப்போது அம்பிகை கோபம் கொண்டாள்।
Verse 25
सोऽपि कोपान्महावीऱ्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च ॥
அவனும் மாபெரும் வலமும் வீரமும் உடையவன்; கோபத்தால் உன்மத்தனாய் தன் குதிரைக்கால்களால் பூமியை மத்தினான். தன் கொம்புகளால் உயர்ந்த மலைகளை மேலே எறிந்து கர்ஜித்தான்.
Verse 26
वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥
அவனின் விரைவான சுழற்சி இயக்கங்களால் பூமி பிளந்தது. அவன் வாலின் அடியால் தாக்கப்பட்ட கடல் பொங்கி எங்கும் பரவி அனைத்திடத்தையும் வெள்ளமாக்கியது.
Verse 27
धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥
அவனின் கொம்புகளின் அதிர்வால் மேகங்கள் சிதறி துண்டுத் துண்டாகின. அவன் மூச்சின் காற்றால் தள்ளப்பட்டு வானத்திலிருந்து நூற்றுக்கணக்கான மலைகள் விழுந்தன.
Verse 28
इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥
கோபத்தால் பெருகி வேகமாக பாய்ந்து வரும் அந்த மஹாசுரனைப் பார்த்துச் சண்டிகை அவனை வதம் செய்ய அப்போது கோப ரூபத்தை ஏற்றாள்.
Verse 29
सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥
அவன்மேல் தன் பாசத்தை எறிந்து அவள் அந்த மஹாசுரனை கட்டினாள். மாபெரும் போரில் கட்டப்பட்டிருந்தும், அவன் தன் எருமை வடிவத்தை விட்டுவிட்டு (வேறு வடிவம்) கொண்டான்.
Verse 30
ततः सिंहोऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥
அவன் உடனே சிங்கமாக மாறினான்; அம்பிகை அவன் தலையை வெட்டத் தொடங்கும் தருணத்தில், கையில் வாளுடன் ஒரு மனிதன் தோன்றினான்.
Verse 31
तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥
அப்பொழுதே தேவி விரைவாகத் தன் அம்புகளால் அந்த மனிதனை—அவனுடைய வாளும் கேடயமும் உடனே—வீழ்த்தினாள்; பின்னர் அவன் பெருயானையாக ஆனான்.
Verse 32
करेण च महासींहं तं चकर्ष जगर्ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥
அவன் தன் துதிக்கையால் அந்தப் பெருஞ்சிங்கத்தை இழுத்துக் கொண்டு கர்ஜித்தான்; இழுக்கும் போதே தேவி வாளால் அவன் துதிக்கையை வெட்டினாள்.
Verse 33
ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
அப்போது அந்தப் பெரும் அசுரன் மீண்டும் எருமை உடலை ஏற்றான்; அசையும் அசையாத அனைத்துடனும் மூன்று உலகங்களையும் அதிரச் செய்தான்.
Verse 34
ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥
அப்போது உலகத் தாய் சண்டிகை கோபமுற்று மீண்டும் மீண்டும் சிறந்த பானத்தை அருந்தினாள்; அவள் கண்கள் சிவந்தன, அவள் சிரித்தாள்.
Verse 35
ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥
அந்த அசுரனும் தன் பலமும் வீரமும் தரும் மதத்தால் மயங்கி பேரொலி எழுப்பி, தன் கொம்புகளால் சண்டிகை தேவியின்மேல் மலைகளை எறிந்தான்।
Verse 36
सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥
அவள் அவன் எறிந்த அந்த மலைகளை அம்புகளின் மழையால் தூளாக்கி, மதத்தால் ஆரவாரமாகப் பேசும் குழப்பமான சொற்களையுடைய அவனிடம் கூறினாள்।
Verse 37
देव्युवाच गरज गरज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥
தேவி கூறினாள்— “கர்ஜி, கர்ஜி சிறிதுநேரம், மூடனே! நான் இந்த மதுவை அருந்தும் வரை. நீ இங்கே என்னால் கொல்லப்பட்டபின், தேவர்கள் விரைவில் வெற்றிக் கர்ஜனை செய்வார்கள்.”
Verse 38
ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥
முனிவர் கூறினார்— இவ்வாறு சொல்லி அவள் தாவி எழுந்து அந்த மஹாஅசுரன் மீது ஏறி, தன் பாதத்தால் அவனை அழுத்தி, அவன் கழுத்தில் தன் சூலத்தைப் பாய்ச்சினாள்।
Verse 39
ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्याः वीर्येण संवृतः ॥
அப்போது அவள் பாதத்தால் அழுத்தப்பட்டிருந்தாலும், அவன் தன் வாயிலிருந்தே வெளிவரத் தொடங்கினான்; ஆனால் தேவியின் சக்தியால் தடுக்கப்பட்டு கட்டுப்படுத்தப்பட்டதால், அவன் பாதி மட்டுமே வெளிவந்து நின்றான்।
Verse 40
अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्याः शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥
அரைமட்டும் வெளிப்பட்டு போரிட்டுக் கொண்டிருந்த அந்த மகா அசுரனை தேவி தன் மகா வாளால் தலை வெட்டி வீழ்த்தினாள்।
Verse 41
एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्याः विनाशितः ॥
இவ்வாறு மூன்று உலகங்களையும் மயக்கி வைத்த ‘மஹிஷ’ எனப் பெயருடையவன், அவன் படையுடனும் துணைவர்களுடனும் சேர்த்து தேவியால் அழிக்கப்பட்டான்।
Verse 42
त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः ॥
பின்னர் மஹிஷன் வீழ்ந்ததும், மூன்று உலகங்களிலுள்ள எல்லா உயிர்களும்—தேவர்கள், அசுரர்கள், மனிதர்கள் உட்பட—‘ஜயம்!’ என்று முழங்கினார்கள்।
Verse 43
ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥
அப்போது ‘அய்யோ! அய்யோ!’ என்று அலறியபடி தைத்யர்களின் முழுப் படையும் தோற்கடிக்கப்பட்டு அழிந்தது; தேவர்களின் எல்லாக் கூட்டங்களும் பரம ஆனந்தத்தை அடைந்தன।
Verse 44
तुष्टुवुस्तां सुरा देवीṃ सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥
தேவர்கள் தெய்வீக மகரிஷிகளுடன் சேர்ந்து அந்த தேவியைப் புகழ்ந்தனர்; கந்தர்வர்களின் தலைவர்கள் பாடினர், அப்சரஸ்களின் கூட்டங்கள் நடனமாடின।
Frequently Asked Questions
The chapter frames dharma as cosmic stability and adharma as violent, shape-shifting disruption: Mahiṣāsura’s protean forms symbolize evasive, escalating disorder, while the Devī’s measured yet absolute force represents sovereign restoration of moral and cosmological balance.
As part of the Devīmāhātmya embedded in the Sāvarṇika Manvantara setting, this Adhyāya anchors Manvantara history in shaktic intervention: the Devī’s victory functions as a paradigmatic event ensuring the continuity of divine governance across the three worlds within that Manvantara frame.
It delivers the climactic iconography and theology of the Mahiṣāsuramardinī episode: Caṇḍikā binds the asura with a pāśa, pins him underfoot, pierces him with the śūla, and beheads him—followed by universal acclamation and praise—establishing the Devī as the decisive salvific power over cosmic crisis.