Adhyaya 23
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
Upa-parva: Duryodhana-Rathānīka-Praveśa (Śakuni’s Return and Arjuna’s Assault) — Episodic Unit within Śalya-parva
Saṃjaya reports that after a subdued sound follows the Pandava success, Śakuni Saubala returns with the remaining horses and urges the Kauravas to renew the fight, asking where Duryodhana stands amid the tumult. He is directed to the central din where the royal umbrella and armored chariots mark the king’s position. Śakuni reaches Duryodhana, expresses confidence, and recommends striking the Pandava chariot-division, asserting that Yudhiṣṭhira cannot be overcome without extreme commitment. The Kaurava forces surge forward with raised bows and battle-cries; the soundscape of bowstrings and released arrows intensifies. Seeing the enemy approach, Arjuna instructs Kṛṣṇa to drive into the ‘ocean’ of the opposing army, framing the eighteenth day as the culmination of accumulated destruction and as evidence of daiva’s operation. Arjuna then offers a sustained ethical-political critique: after Bhīṣma’s fall and subsequent deaths of major leaders and allied kings, hostilities did not abate because Duryodhana repeatedly rejected beneficial counsel from Bhīṣma, Droṇa, Vidura, and even parents. Arjuna concludes that Duryodhana’s conduct is structurally ruinous to the lineage and that decisive engagement is now unavoidable. Kṛṣṇa, holding the reins, fearlessly enters the hostile formation; Arjuna releases dense, expertly crafted volleys that obscure directions, cut down men, horses, and elephants, and are likened to consuming fire and Indra’s thunderbolt, depicting a single-hero tactical dominance over the Kaurava host.
Chapter Arc: संकुल-युद्ध की धूल में कौरव-पक्ष के महारथी पीछे हटते-से दिखते हैं—पर दुर्योधन का पुत्र उन्हें महान प्रयत्न से रोककर फिर पाण्डव-सेना पर धकेल देता है। → पुत्र-विजय की आकांक्षा से कौरव योद्धा सहसा लौट पड़ते हैं; रथ, अश्व, पत्ति और गज चारों अंगों से चारों दिशाओं में धावा होता है। धरती पर्वत-वन सहित काँपती-सी प्रतीत होती है; दण्डों और उल्मुकों (अग्नि-शस्त्र/प्रज्वलित अस्त्र) की वर्षा चारों ओर फैलती है। → रुधिर से भीगे रणक्षेत्र में घायल सारथियों के हाथों से छूटे अश्व शत-शत, सहस्र-सहस्र गिरते-पड़ते हैं; ‘विजयैषिण’ शूरमानि पुरुष जगह-जगह भूमि पर ढेर होते हैं। इसी उन्मत्त घमासान में शकुनि पार्श्व से क्रुद्ध होकर धृष्टद्युम्न की वाहिनी पर प्रहार कर उसे विचलित करता है। → दोनों पक्ष प्राणों का मोह छोड़ परस्पर-वध की इच्छा से भिड़ते रहते हैं; युद्ध का रूप ‘सुदारुण’ बनकर स्थिर हो जाता है—कोई निर्णायक विराम नहीं, केवल बढ़ती हुई क्षति और थकान। → शकुनि के पार्श्व-आक्रमण से धृष्टद्युम्न की पंक्तियाँ डगमगाती हैं—अगला क्षण यह तय करेगा कि पाण्डव-व्यवस्था संभलेगी या कौरवों को अवसर मिलेगा।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक बाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २२ ॥। पम्प बछ। सं: त्रयोविशो<् ध्याय: कौरवपक्षके सात सौ रथियोंका वध
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அந்த அச்சமூட்டும் கொடியப் போர் நடந்து கொண்டிருந்த வேளையில், பாண்டவர்கள் அங்கே உமது மகனின் படைபலத்தைச் சிதைத்தனர்—போர்க்களத்தில் அவர்களின் நிலைநாட்டையும் துணிவையும் குலைத்தனர்।
Verse 2
तांस्तु यत्नेन महता संनिवार्य महारथान् | पुत्रस्ते योधयामास पाण्डवानामनीकिनीम्,उन भागते हुए महारथियोंको महान् प्रयत्नसे रोककर आपका पुत्र पाण्डवोंकी सेनाके साथ युद्ध करने लगा
ஆனால் பின்வாங்கிய பெரும் ரதவீரர்களை மிகுந்த முயற்சியால் தடுத்து நிறுத்தி, உமது மகன் பாண்டவர்களின் படையுடன் போரிடத் தொடங்கினான்—பின்னடையும் அணிகளில் மீண்டும் ஒழுங்கையும் தாக்குதலின் வேகத்தையும் நிலைநாட்டி.
Verse 3
निवृत्ता: सहसा योधास्तव पुत्रजयैषिण: । संनिवृत्तेषु तेष्वेवं युद्धभासीत् सुदारुणम्
இதைக் கண்ட உமது மகனின் வெற்றியை நாடிய வீரர்கள் திடீரெனத் திரும்பினர். அவர்கள் இவ்வாறு மீண்டும் சேர்ந்ததும் அங்கே மிகக் கொடியப் போர் வெடித்தெழுந்தது.
Verse 4
तावकानां परेषां च देवासुररणोपमम् । परेषां तव सैन्ये वा नासीत् कश्चित् पराड्मुख:
உமது படையினரும் எதிரிகளும் மோதிய அந்தப் போர் தேவர்கள்-அசுரர்கள் போர்போல இருந்தது. அப்போது எதிரிப் படையிலோ உமது படையிலோ ஒருவரும் முதுகு காட்டி ஓடவில்லை.
Verse 5
आपके और शत्रुओंके योद्धाओंका वह युद्ध देवासुर-संग्रामके समान भयंकर था। उस समय शत्रुओंकी अथवा आपकी सेनामें भी कोई युद्धसे विमुख नहीं होता था ।।
அவர்கள் ஒருவரையொருவர் குறிகளாலும் ஊகங்களாலும் அறிந்து மோதினர். இவ்வாறு இடைவிடாது தாக்கிக் கொண்டிருந்ததால் அவர்களிடையே பெரும் அழிவு ஏற்பட்டது.
Verse 6
सब लोग अनुमानसे और नाम बतानेसे शत्रु तथा मित्रकी पहचान करके परस्पर युद्ध करते थे। परस्पर जूझते हुए उन वीरोंका वहाँ बड़ा भारी विनाश हो रहा था ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது வீரர்கள் குறிகளாலும் பெயர்களை அழைத்தும் பகைவர்‑நண்பரை அறிந்து, நெருக்குப் போரில் ஒருவரையொருவர் மோதினர்; அங்கே வீரர்களின் பெரும் அழிவு நிகழ்ந்தது. அச்சமயம் அரசன் யுதிஷ்டிரன் பேர்கோபத்தால் நிறைந்து, போர்க்களத்தில் அரசன் துரியோதனனுடன் கூடிய தார்த்தராஷ்டிரர்களை வெல்ல விரும்பி முன்னேறினான்.
Verse 7
त्रिभि: शारद्वतं विद्धवा रुक्मपुड्खै: शिलाशितै: । चतुर्भिनिजघानाश्वान् नाराचै: कृतवर्मण:
சஞ்சயன் கூறினான்—கல்லில் தீட்டப்பட்ட பொன்னிற இறகுகளுடைய மூன்று அம்புகளால் சாரத்வதன் கிருபரைத் துளைத்தான்; பின்னர் நான்கு நாராச அம்புகளால் க்ருதவர்மனின் குதிரைகளை வீழ்த்தினான்.
Verse 8
अश्वत्थामा तु हार्दिक्यमपोवाह यशस्विनम् । अथ शारद्वतोइश् शभि: प्रत्यविद्धयद् युधिष्ठिरम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது அஸ்வத்தாமன் புகழ்மிக்க ஹார்திக்யன் க்ருதவர்மனைத் தன் ரதத்தில் ஏற்றி அங்கிருந்து அகற்றினான். அதன் பின் சாரத்வதன் கிருபன் எட்டு அம்புகளால் அரசன் யுதிஷ்டிரனைத் துளைத்தான்.
Verse 9
ततो दुर्योधनो राजा रथान् सप्तशतान् रणे | प्रैषयद् यत्र राजासौ धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் அரசன் துரியோதனன் போரில் ஏழுநூறு ரதங்களை, தர்மபுத்திரன் யுதிஷ்டிரன் இருந்த இடத்திற்கே அனுப்பினான்.
Verse 10
इसके बाद राजा दुर्योधनने रणभूमिमें सात सौ रथियोंको वहाँ भेजा, जहाँ धर्मपुत्र युधिष्ठिर खड़े थे ।।
அதன்பின் அரசன் துரியோதனன், தர்மபுத்திரன் யுதிஷ்டிரன் நின்ற இடத்திற்கே போர்க்களத்தில் ஏழுநூறு ரதவீரர்களை அனுப்பினான். ரதவீரர்கள் ஏறிய அந்த ரதங்கள் எண்ணமும் காற்றும் போல வேகமுடன், போரில் குந்தியின் மகனின் ரதத்தை நோக்கி பாய்ந்தன.
Verse 11
ते समन्तान्महाराज परिवार्य युधिष्ठिरम् । अदृश्यं सायकैश्षक्रुमेंघा इव दिवाकरम्
மன்னரே! மேகங்கள் சூரியனை மறைப்பதுபோல், அந்த ரத வீரர்கள் யுதிஷ்டிரரை எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்து, அம்புகளின் அடர்மழையால் அவரை கண்களுக்கு மறையச் செய்தனர்।
Verse 12
ते दृष्टवा धर्मराजानं कौरवेयैस्तथा कृतम् । नामृष्यन्त सुसंरब्धा: शिखण्डिप्रमुखा रथा:
தர்மராஜன் யுதிஷ்டிரர் கௌரவரால் அத்தகைய நிலையிலாக்கப்பட்டதைப் பார்த்து, சிகண்டி முதலிய ரத வீரர்கள் கடும் கோபத்தில் கொதித்து, அதைத் தாங்க இயலவில்லை।
Verse 13
रथैरश्ववरैर्युक्ता: किड॒किणीजालसंवृतै: । आज म्मुरथ रक्षन्त: कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
சிறுசிறு மணிகளின் வலையால் மூடப்பட்டும், சிறந்த குதிரைகள் பூட்டப்பட்டும் இருந்த ரதங்களில் வந்து, குந்தியின் மகனான அரசன் யுதிஷ்டிரரை காக்க அவர்கள் அங்கே வந்து சேர்ந்தனர்।
Verse 14
ततः प्रववृते रौद्र: संग्राम: शोणितोदक: । पाण्डवानां कुरूणां च यमराष्ट्रविवर्धन:
அதன்பின் பாண்டவர்களுக்கும் கௌரவர்களுக்கும் இடையில், நீர்போல் இரத்தம் ஓடும் அளவுக்கு, கொடூரமான ரௌத்ரப் போர் தொடங்கியது; அது யமனின் நாட்டை மேலும் பெருக்குவதாக இருந்தது।
Verse 15
रथान् सप्तशतान् हत्वा कुरूणामाततायिनाम् | पाण्डवा: सह पज्चालै: पुनरेवाभ्यवारयन्,उस समय पांचालोंसहित पाण्डवोंने आततायी कौरवोंके उन सात सौ रथियोंको मारकर पुन: अन्य योद्धाओंको आगे बढ़नेसे रोका
அப்போது பாஞ்சாலர்களுடன் கூடிய பாண்டவர்கள், கொலைவெறியுடன் வந்த கௌரவர்களின் ஏழுநூறு ரத வீரர்களை வீழ்த்தி, மீண்டும் பகைவரின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்து, பிற போராளிகள் முன்னேற விடாமல் செய்தனர்।
Verse 16
तत्र युद्ध महच्चासीत् तव पुत्रस्य पाण्डवै: । न च तत् तादृशं दृष्टं नैव चापि परिश्रुतम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அங்கே உன் மகனுக்கும் பாண்டவர்களுக்கும் இடையில் மிகப் பெரிய போர் நிகழ்ந்தது. அத்தகைய போரை நான் ஒருபோதும் கண்டதுமில்லை; பிறரிடமிருந்து கேட்டதுமில்லை.
Verse 17
वर्तमाने तदा युद्धे निर्म्यादे समनन््ततः । वध्यमानेषु योधेषु तावकेष्वितरेषु च
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது போர் எல்லாத் திசைகளிலும் கட்டுப்பாடின்றி வெடித்தெழ, உன் படையினரும் எதிர்ப்படையினரும் வீரர்கள் வெட்டுண்டு வீழத் தொடங்கினர்.
Verse 18
विनदत्सु च योधेषु शड्खवर्य श्व पूरितै: । उत्क्ुष्टे: सिंहनादैश्व गर्जितिश्वव धन्विनाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—வீரர்கள் முழங்க, சிறந்த சங்குகள் முழு வலிமையுடன் ஒலிக்க, வில்லாளர்களின் ஆரவாரத்துடன் சிங்கநாதமும் இடியெனும் கர்ஜனையும் போர்க்களத்தை நிரப்பின.
Verse 19
अतिप्रवृत्ते युद्धे च छिद्यमानेषु मर्मसु । धावमानेषु योधेषु जयगृद्धिषु मारिष
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ மதிப்பிற்குரியவரே! போர் அளவுக்கு மீறி தீவிரமடைந்து, மर्मப் புள்ளிகள் வெட்டுண்டு கிழிய, வெற்றிக்காகத் துடித்த வீரர்கள் இங்கும் அங்கும் பாய்ந்தனர்.
Verse 20
संहारे सर्वतो जाते पृथिव्यां शोकसम्भवे । बद्दीनामुत्तमस्त्रीणां सीमन्तोद्धरणे तथा
சஞ்சயன் கூறினான்—பூமியெங்கும் துயரத்தை விளைவிக்கும் படுகொலை எழ, பல உயர்குடிப் பெண்களின் மாங்கல்யச் சின்னமான சிந்தூரம் (சீமந்தம்) அழிந்தபோது, அழிவை அறிவிக்கும் மிகக் கொடிய அபசகுனங்கள் தோன்றின.
Verse 21
निर्मयदि महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे । प्रादुरासन् विनाशाय तदोत्पाता: सुदारुणा:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! எல்லா கட்டுப்பாடுகளும் குலைந்து, அந்த மகாயுத்தம் மிகக் கொடூரமான தீவிரத்துடன் கொந்தளித்தபோது, அழிவை முன்னறிவிக்கும் மிகப் பயங்கரமான அபசகுனங்கள் தோன்றின.
Verse 22
चचाल शब्दं कुर्वाणा सपर्वतवना मही । सदण्डा: सोल्मुका राजन् कीर्यमाणा: समन्तत:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! தண்டங்களும் எரியும் தீக்குச்சிகளும் எல்லாத் திசைகளிலும் வீசப்பட்டபோது, மலைகளும் காடுகளும் உடனான இந்தப் பூமி பெரும் ஓசையுடன் நடுங்கியது போலத் தோன்றியது.
Verse 23
विष्वग्वाता: प्रादुरासन् नीचै: शर्करवर्षिण:,इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि संकुलयुद्धे त्रयोविंशो5ध्याय:
சஞ்சயன் கூறினான்—எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் காற்றுகள் எழுந்தன; வானின் தாழ்ந்த பகுதியில் இருந்து கற்கள்-சரளங்கள் மழையாகப் பொழிந்தன. இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் சல்யபர்வத்தில் ‘சங்குல யுத்த’ வருணனையின் இருபத்திமூன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 24
अश्रूणि मुमुचुर्नागा वेपथुं चास्पृशन् भृशम् । चारों ओर नीचे बालू और कंकड़ बरसानेवाली हवाएँ चलने लगीं। हाथी आँसू बहाने और थर-थर काँपने लगे || २३ ह || एतान् घोराननादृत्य समुत्पातान् सुदारुणान्
சஞ்சயன் கூறினான்—யானைகள் கண்ணீர் சிந்தின; கடும் நடுக்கம் அவற்றை ஆட்கொண்டது. ஆயினும், இவ்வளவு பயங்கரமும் மிகக் கொடூரமும் ஆன அபசகுனங்களைப் பொருட்படுத்தாது, க்ஷத்திரிய வீரர்கள் மனக் கலக்கம் இன்றி மீண்டும் போருக்கு ஆயத்தமானார்கள்; சொர்க்கத்தை அடையவேண்டும் என்ற வேட்கையால், புண்ணியமிக்க அழகிய குருக்ஷேத்திரத்தில் உற்சாகத்துடன் நிலைத்தனர்.
Verse 25
पुनर्युद्धाय संयत्ता: क्षत्रियास्तस्थुरव्य था: । रमणीये कुरुक्षेत्रे पुण्ये स्वर्ग यियासव:
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த பயங்கரமும் கொடூரமும் ஆன அபசகுனங்களைப் பொருட்படுத்தாது, க்ஷத்திரியர்கள் மீண்டும் போருக்கு ஆயத்தமானார்கள். மனக் கலக்கம் இன்றி, சொர்க்கத்தை அடையவேண்டும் என்ற விருப்பத்தால், புண்ணியமிக்க அழகிய குருக்ஷேத்திரத்தில் அவர்கள் அசையாது நின்றனர்.
Verse 26
ततो गान्धारराजस्य पुत्र: शकुनिरब्रवीत् । युद्धयध्वमग्रतो यावत् पृष्ठतो हन्मि पाण्डवान्
அப்போது காந்தார அரசனின் மகன் சகுனி கூறினான்— “வீரர்களே! நீங்கள் முன்னால் இருந்து இயன்றவரை போரிடுங்கள்; நான் பின்னால் இருந்து பாண்டவர்களை வீழ்த்துவேன்.”
Verse 27
ततो नः सम्प्रयातानां मद्रयोधास्तरस्विन: । हृष्टा: किलकिलाशब्दमकुर्वन्तापरे तथा,इस सलाहके अनुसार जब हमलोग चले तो मद्रदेशके वेगशाली योद्धा तथा अन्य सैनिक हर्षसे उललसित हो किलकारियाँ भरने लगे
அந்த ஆலோசனைப்படி நாம் புறப்பட்டபோது, மத்ர நாட்டின் வேகமிக்க வீரர்களும் மற்ற படையினரும் மகிழ்ச்சியால் உற்சாகமடைந்து கில்கிலா எனும் வெற்றிக்குரலை எழுப்பினர்.
Verse 28
अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्ष्या दुरासदा: | शरासनानि धुन्वन्त: शरवर्षरवाकिरन्
அவ்வேளையில் அடக்கமறியாத பாண்டவர்கள் மீண்டும் எங்களை அணுகி, எங்களை இலக்காகக் கொண்டு வில்லுகளை அசைத்து, கர்ஜனைபோல் ஒலிக்கும் அம்புமழையை எங்கள் மீது பொழிந்தனர்.
Verse 29
ततो हतं परैस्तत्र मद्रराजबलं तदा । दुर्योधनबलं दृष्टवा पुनरासीत् पराड्मुखम्,थोड़ी ही देरमें शत्रुओंने वहाँ मद्रराजकी सेनाका संहार कर डाला। यह देख दुर्योधनकी सेना पुनः पीठ दिखाकर भागने लगी
சிறிது நேரத்திலேயே பகைவர் அங்கே மத்ர அரசனின் படையை அழித்தனர். அதை கண்டதும் துரியோதனனின் படை மீண்டும் முதுகு காட்டி ஓடத் தொடங்கியது.
Verse 30
गान्धारराजस्तु पुनर्वाक्यमाह ततो बली । निवर्तध्वमधर्मज्ञा युध्यध्वं कि सृतेन व:
அப்போது வலிமைமிக்க காந்தார அரசன் மீண்டும் கூறினான்— “தர்மம் அறியாத பாவிகளே! இவ்வாறு ஓடுவதால் உங்களுக்கு என்ன பயன்? திரும்பி வந்து போரிடுங்கள்; இந்தப் பின்வாங்குதல் உங்களுக்கு எதற்கு?”
Verse 31
अनीकं दशसाहस्रमश्चानां भरतर्षभ । आसीद् गान्धारराजस्य विशालप्रासयोधिनाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—பரதசிரேஷ்டனே! காந்தார அரசனிடம் நீளமும் பெருமையும் உடைய ஈட்டிகளை ஏந்தி போரிடும் குதிரைப்படை பத்தாயிரம் இருந்தது. அந்தப் படையினை உடன் கொண்டு, மனிதர் அழியும் அந்தப் பெரும்போரில் பாண்டவர் சேனையின் பின்புறத்திற்குச் சென்றான்; அங்கு அவர்கள் அனைவரும் சேர்ந்து கூர்மையான அம்புகளால் அந்தச் சேனையைத் தாக்கத் தொடங்கினர்.
Verse 32
बलेन तेन विक्रम्य वर्तमाने जनक्षये । पृष्ठत: पाण्डवानीकम भ्यध्नन्निशितै: शरै:
சஞ்சயன் கூறினான்—தன் வலிமையைத் திரட்டி, மனிதர் அழிவு உச்சத்தில் இருந்த வேளையில், அவன் பின்புறத்திலிருந்து பாண்டவர் படையின்மேல் கூர்மையான அம்புகளால் தாக்கினான்; பின்னால் இருந்து தாக்கியதால் அந்தப் போர் இன்னும் கொடூரமானதாக மாறியது.
Verse 33
तदभ्रमिव वातेन क्षिप्पमाणं समन्ततः । अभज्यत महाराज पाण्डूनां सुमहद् बलम्
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! காற்றின் வேகத்தால் மேகக் கூட்டம் எல்லாத் திசைகளிலும் சிதறி கிழியுமாறு, அந்தத் தாக்குதலால் பாண்டவர்களின் பெரும் படையின் அணிவகுப்பு உடைந்தது.
Verse 34
ततो युधिष्छिर: प्रेक्ष्य भग्नं स््वबलमन्तिकात् । अभ्यनादयदव्यग्र: सहदेव॑ महाबलम्,तब युधिष्ठिरने पास ही अपनी सेनामें भगदड़ मची देख शान्तभावसे महाबली सहदेवको पुकारा
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது யுதிஷ்டிரன் அருகிலேயே தன் படை சிதறியதைப் பார்த்தும் கலங்காமல், மாபெரும் வலிமையுடைய சகதேவனை அழைத்தான்.
Verse 35
असोौ सुबलपुत्रो नो जघन॑ पीड्य दंशित: । सैन्यानि सूदयत्येष पश्य पाण्डव दुर्मतिम्
மேலும் கூறினான்—“பாண்டுநந்தனே! கவசம் தரித்து வந்த சுபலனின் மகன் சகுனி, நம் படையின் பின்புறத்தைத் துன்புறுத்தி வீரர்களை அழித்து வருகிறான்; அந்தத் தீய மனத்தவனைப் பார்!”
Verse 36
गच्छ त्व॑ द्रौपदेयैश्न शकुनिं सौबलं जहि । रथानीकमहं धक्ष्ये पाज्चालसहितो5नघ
சஞ்சயன் கூறினான்—பாவமற்ற வீரனே! நீ த்ரௌபதியின் புதல்வர்களுடன் சென்று சுபலன் மகன் சகுனியை வீழ்த்து. நான் பாஞ்சால வீரர்களுடன் இங்கேயே இருந்து எதிரியின் இந்த ரதப்படையைச் சாம்பலாக்குவேன்.
Verse 37
गच्छन्तु कुञ्जरा: सर्वे वाजिनश्व सह त्वया । पादाताश्न त्रिसाहस्रा: शकुनिं तैर्व॒तो जहि,“तुम्हारे साथ सभी हाथीसवार, घुड़सवार और तीन हजार पैदल सैनिक भी जायाँ तथा उन सबसे घिरे रहकर तुम शकुनिका नाश करो”
சஞ்சயன் கூறினான்—உன்னுடன் எல்லா யானைப்படையும் குதிரைப்படையும் செல்லட்டும்; மேலும் மூவாயிரம் காலாட்களும். அவர்களால் சூழப்பட்டு ஆதரவு பெற்று நீ சகுனியை அழித்துவிடு.
Verse 38
ततो गजा: सप्तशताक्षापपाणिभिरास्थिता: । पज्च चाश्वसहस्राणि सहदेवश्व वीर्यवान्
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் தர்மராஜாவின் ஆணைப்படி, வில்லைக் கையில் கொண்ட ஏற்ற வீரர்களுடன் ஏழுநூறு யானைகள், ஐந்தாயிரம் குதிரைப்படை, வலிமைமிக்க சகதேவன், மூவாயிரம் காலாட்கள், த்ரௌபதியின் புதல்வர்கள் அனைவரும்—இவர்கள் யாவரும் போர்மதம் கொண்ட சகுனியை நோக்கி போர்க்களத்தில் பாய்ந்தனர்.
Verse 39
पादाताशक्ष त्रिसाहस्रा द्रौपदेयाश्व॒ सर्वश: । रणे हाभ्यद्रवंस्ते तु शकुनिं युद्धदुर्मदम्
சஞ்சயன் கூறினான்—போரில் மூவாயிரம் காலாட்களும் த்ரௌபதியின் புதல்வர்கள் அனைவரும் போர்மதம் கொண்ட சகுனியை நோக்கிப் பாய்ந்தனர். பின்னர் தர்மராஜாவின் ஆணையால், வில்லேந்திய ஏற்ற வீரர்களுடன் ஏழுநூறு யானைகள், ஐந்தாயிரம் குதிரைப்படை, வலிமைமிக்க சகதேவன், மூவாயிரம் காலாட்கள், த்ரௌபதியின் புதல்வர்கள் அனைவரும்—யாவரும் ஒன்றுகூடி போர்க்களத்தில் சகுனியைத் தாக்கச் சென்றனர்.
Verse 40
ततस्तु सौबलो राजन्नभ्यतिक्रम्य पाण्डवान् | जघान पृष्ठतः सेनां जयगृद्धः प्रतापवान्,राजन! उधर विजयाभिलाषी प्रतापी सुबलपुत्र शकुनि पाण्डवोंका उल्लंघन करके पीछेकी ओरसे उनकी सेनाका संहार कर रहा था
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அப்போது வெற்றிக்காகத் துடித்த வல்லமைமிக்க சுபலன் மகன் சகுனி, பாண்டவர்களின் வரிசையை மீறி, பின்னால் இருந்து அவர்களின் படையைத் தாக்கி அழித்தான்.
Verse 41
अश्वारोहास्तु संरब्धा: पाण्डवानां तरस्विनाम् । प्राविशन् सौबलानीकमभ्यतिक्रम्य तान् रथान्
சஞ்சயன் கூறினான்—வேகமும் வீரமும் கொண்ட பாண்டவர்களின் குதிரைவீரர்கள் கோபம் கொண்டு, அந்தக் கௌரவரத வீரர்களைத் தாண்டி நேரே சௌபலன் (சகுனி) படைக்குள் புகுந்தனர்.
Verse 42
ते तत्र सादिन: शूरा: सौबलस्य महद् बलम् | रणमध्ये व्यतिष्ठन्त शरवर्षैरवाकिरन्,वे शूरवीर घुड़सवार वहाँ जाकर रणभूमिके मध्यभागमें खड़े हो गये और शकुनिकी उस विशाल सेनापर बाणोंकी वर्षा करने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வீர குதிரைவீரர்கள் அங்கே சென்று போர்க்களத்தின் நடுவில் நிலைத்து நின்று, சௌபலன் (சகுனி) உடைய பெரும் படையின்மேல் அம்புமழை பொழிந்தனர்.
Verse 43
तदुद्यतगदाप्रासमकापुरुषसेवितम् | प्रावर्तत महद् युद्ध राजन दुर्मन्त्रिते तव
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! உன் தீய ஆலோசனையின் விளைவாக, கோழைகளால் அல்ல, வீரர்களால் மட்டுமே நிறைந்த அந்தப் பெரும் போர் தொடங்கியது; அப்போது போராளிகள் கைகளில் கதைகளும் ஈட்டிகளும் உயர்த்தப்பட்டிருந்தன.
Verse 44
उपारमन्त ज्याशब्दा: प्रेक्षका रथिनो5भवन् | न हि स्वेषां परेषां वा विशेष: प्रत्यदृश्यत
சஞ்சயன் கூறினான்—வில் நாணின் ஒலி அடங்கியது; ரதவீரர்கள் பார்வையாளர்களைப் போல நின்றனர். அச்சமயம் தம் பக்கம், எதிர் பக்கம் என எவரிடமும் வீரத்தில் வேறுபாடு தென்படவில்லை.
Verse 45
शूरबाहुविसृष्टानां शक्तीनां भरतर्षभ । ज्योतिषामिव सम्पातमपश्यन् कुरुपाण्डवा:
சஞ்சயன் கூறினான்—பரதகுலச் சிறந்தவனே! குரு-பாண்டவ வீரர்கள், வலிய கரங்களால் எறியப்பட்ட சக்திகள் பாய்ந்து வருவதை, வானில் ஒளிகள் ஒன்றாகச் சாய்ந்து விழுவது போலக் கண்டனர்.
Verse 46
भरतश्रेष्ठ! शूरवीरोंकी भुजाओंसे छूटी हुई शक्तियाँ शत्रुओंपर इस प्रकार गिरती थीं, मानो आकाशशसे तारे टूटकर पड़ रहे हों। कौरव-पाण्डवयोद्धाओंने इसे प्रत्यक्ष देखा था ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—மக்கள்தலைவா, பரதசிரேஷ்டா! வீரர்களின் புஜங்களிலிருந்து எறியப்பட்ட சக்திகள் பகைவர்மேல் அப்படியே விழுந்தன; வானிலிருந்து நட்சத்திரங்கள் உடைந்து விழுவது போல. கௌரவர்–பாண்டவர் இருபுற வீரர்களும் அதை நேரில் கண்டனர். அரசே, அங்கங்கே விழுந்த தூய ஈட்டிகளால் வானம் மூடப்பட்டு மிகுந்த ஒளிவீச்சுடன் விளங்கியது.
Verse 47
प्रासानां पततां राजन् रूपमासीत् समन्ततः । शलभानामिवाकाशे तदा भरतसत्तम,भरतकुलभूषण नरेश! उस समय सब ओर गिरते हुए प्रासोंका स्वरूप आकाशमें छाये हुए टिड्डीदलोंके समान जान पड़ता था
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, பரதசிரேஷ்டா! அப்போது எல்லாத் திசைகளிலும் விழுந்த ஈட்டிகளின் தோற்றம், வானத்தை நிரப்பிய வெட்டுக்கிளி கூட்டங்களைப் போலவே இருந்தது.
Verse 48
रुधिरोक्षितसर्वाड़ा विप्रविद्धैर्नियन्तृभि: । हया: परिपतन्ति सम शतशो5थ सहसत्रश:
சஞ்சயன் கூறினான்—முழு உடலும் இரத்தத்தில் நனைந்து, ஓட்டுநர்கள் காயமடைந்து திகைத்து விட்டதால், குதிரைகள் நூற்றுக்கணக்காகவும் பின்னர் ஆயிரக்கணக்காகவும் சாய்ந்து விழுந்தன.
Verse 49
सैकड़ों और हजारों घोड़े अपने घायल सवारोंके साथ सारे अंगोंमें लहूलुहान होकर धरतीपर गिर रहे थे ।।
அவர்கள் ஒருவரோடு ஒருவர் மோதித் தள்ளப்பட்டு நெருக்கடியில் நசுங்கினர்; பல வீரர்கள் காயங்களால் சிதைந்து, வாயால் இரத்தம் கக்கிக் கொண்டிருப்பது காணப்பட்டது.
Verse 50
ततो<5भवत्तमो घोर सैन्येन रजसा वृते । तानपाक्रमतोडद्राक्ष॑ं तस्माद् देशादरिंदम
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் படை எழுப்பிய தூசியில் எல்லாத் திசைகளிலும் பயங்கர இருள் பரவியது. பகைவரை அடக்கும் அரசே, அப்போது பல வீரர்கள் அந்த இடத்திலிருந்து ஓடிப்போகக் கண்டோம்.
Verse 51
अश्वान् राजन मनुष्यांश्न॒ रजसा संवृते सति । भूमौ निपतिताश्चान्ये वमनन््तो रुधिरं बहु
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! போர்க்களம் தூசியால் மூடப்பட்டு இருள் சூழ்ந்தபோது, பல குதிரைகளும் மனிதர்களும் இருளில் ஓடிப்போகக் கண்டோம். மேலும் பலர் தரையில் விழுந்து, வாயால் மிகுந்த இரத்தத்தை வாந்தி எடுத்து கொண்டிருந்தனர்.
Verse 52
केशाकेशि समालग्ना न शेकुश्रैष्टितुं नरा: । अन्योन्यमश्चपृष्ठे भ्यो विकर्षन्तो महाबला:
சஞ்சயன் கூறினான்—பலர் ஒருவரின் முடியை மற்றொருவர் பிடித்துக் கொண்டு அப்படியே சிக்கிக் கொண்டதால் அசையவும் இயலவில்லை. மேலும் பல வல்லமைமிக்க வீரர்கள் ஒருவரையொருவர் பற்றிக் களத்தில் மோதிக் கொண்டு, எதிரிகளை குதிரைகளின் முதுகிலிருந்து இழுத்துத் தள்ளினர்.
Verse 53
मल्ला इव समासाद्य निजषघ्नुरितरेतरम् । अश्वैश्व व्यपकृष्यन्त बहवो5त्र गतासव:
சஞ்சயன் கூறினான்—மல்லர்களைப் போல அருகில் வந்து அவர்கள் ஒருவரையொருவர் தாக்கினர். மேலும் அங்கே பலர் உயிரற்றவர்களாகி, குதிரைகளால் இங்கும் அங்கும் இழுத்துச் செல்லப்பட்டனர்.
Verse 54
भूमौ निपतिताश्चान्ये बहवो विजयैषिण: । तत्र तत्र व्यदृश्यन्त पुरुषा: शूरमानिन:
சஞ்சயன் கூறினான்—வெற்றியை நாடிய இன்னும் பலரும் தரையில் விழுந்தனர். இங்கும் அங்கும், தங்களை வீரர்கள் எனப் பெருமை கொண்ட ஆண்கள் அப்படியே கிடந்தனர்.
Verse 55
बहुतेरे विजयाभिलाषी तथा अपनेको शूरवीर माननेवाले पुरुष जहाँ-तहाँ पृथ्वीपर पड़े दिखायी देते थे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—இரத்தத்தில் நனைந்த, கைகள் துண்டிக்கப்பட்ட, முடி இழுத்துப் பறிக்கப்பட்ட உடல்கள்—நூற்றுக்கணக்காகவும் ஆயிரக்கணக்காகவும்—பூமியெங்கும் சிதறிக் கிடந்தன.
Verse 56
दूरं न शक्यं तत्रासीद् गन्तुमश्वेन केनचित् । साथ्चारोहैर्हतैरश्वैरावते वसुधातले,सवारोंसहित घोड़ोंकी लाशोंसे पटे हुए भूतलपर किसीके लिये भी घोड़ेद्वारा दूरतक जाना असम्भव हो गया था
சஞ்சயன் கூறினான்—அங்கே யாராலும் குதிரையில் ஏறி தூரம் செல்ல இயலவில்லை; கொல்லப்பட்ட குதிரைகளும் அவற்றின் சவாரிகளும் கிடந்ததால் பூமித்தளம் எங்கும் மூடப்பட்டது.
Verse 57
रुधिरोक्षितसन्नाहैरात्तशस्त्रैरुदायुधै: । नानाप्रहरणैघोरै: परस्परवधैषिभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—இரத்தம் நனைந்த கவசங்களை அணிந்து, ஆயுதங்களைப் பிடித்து, ஆயுதங்களை உயர்த்தி அவர்கள் நின்றனர்; பலவகை அச்சமூட்டும் போர் கருவிகளால் ஆயத்தமாய், ஒருவரை ஒருவர் கொல்லத் துடித்தனர்.
Verse 58
सुसंनिकृष्टे: संग्रामे हतभूयिष्ठसैनिकै: । योद्धाओंके कवच रक्तसे भीग गये थे। वे सब हाथोंमें अस्त्र-शस्त्र लिये धनुष उठाये नाना प्रकारके भयंकर आयुधोंद्वारा एक-दूसरेके वधकी इच्छा रखते थे। उस संग्राममें सभी योद्धा अत्यन्त निकट होकर युद्ध करते थे और उनमेंसे अधिकांश सैनिक मार डाले गये थे।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்தப் போரில் வீரர்கள் மிக நெருக்கமாக மோதினர்; படையினருள் பெரும்பாலோர் ஏற்கனவே வீழ்ந்திருந்தனர். அவர்களின் கவசங்கள் இரத்தத்தில் நனைந்தன; கைகளில் அஸ்திர-சஸ்திரங்களைப் பிடித்து, வில்லுகளை உயர்த்தி, பலவகை அச்சமூட்டும் ஆயுதங்களால் ஒருவரை ஒருவர் கொல்லத் துடித்தனர். பின்னர், மனிதரின் தலைவனே, சிறிது நேரம் போரிட்ட பின் சௌபலன் மீண்டும் போரைக் தொடர்ந்தான்.
Verse 59
षट्साहसैह्यै: शिष्टेरपायाच्छकुनिस्तत: । प्रजानाथ! शकुनि वहाँ दो घड़ी युद्ध करके शेष बचे हुए छः: हजार घुड़सवारोंके साथ भाग निकला ।। तथैव पाण्डवानीकं रुधिरेण समुक्षितम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது சகுனி மீதமிருந்த ஆறாயிரம் குதிரைப்படையுடன் அங்கிருந்து விலகி ஓடினான். அதுபோலவே பாண்டவர்களின் படையும் இரத்தத்தில் முழுதும் நனைந்திருந்தது.
Verse 60
अश्वारोहाश्व पाण्डूनामब्रुवन् रुधिरोक्षिता:
சஞ்சயன் கூறினான்—பாண்டவர்களின் குதிரைவீரர்கள், இரத்தம் தெறித்தவர்களாய், பேசத் தொடங்கினர்.
Verse 61
सुसंनिकृष्टे संग्रामे भूयिष्ठे त्यक्तजीविता: । उस समय उस निकटवर्ती महायुद्धमें प्राणोंका मोह छोड़कर जूझनेवाले पाण्डवसेनाके रक्तरंजित घुड़सवार इस प्रकार बोले-- ।।
போர் மிக நெருக்கமாக வந்து கடுமையாகியபோது, உயிர்மோகத்தைத் துறந்த பாண்டவ சேனையின் இரத்தம் படிந்த குதிரைவீரர்கள் கூறினர்— “இங்கே ரதங்களால்கூடப் போரிட முடியாது; பெருயானைகளால் எப்படிச் சாத்தியம்?”
Verse 62
रथानेव रथा यान्तु कुञ्जरा: कुड्जरानपि | प्रतियातो हि शकुनि: स्वमनीकमवस्थित:
“ரதங்கள் ரதங்களை எதிர்த்து முன்னேறட்டும்; யானைகளும் யானைகளையே எதிர்கொள்ளட்டும். ஏனெனில் சகுனி திரும்பி வந்து தன் படைப்பிரிவுடன் அணிவகுத்து நிற்கிறான்.”
Verse 63
न पुनः सौबलो राजा युद्धमभ्यागमिष्यति । 'यहाँ रथोंद्वारा भी युद्ध नहीं किया जा सकता। फिर बड़े-बड़े हाथियोंकी तो बात ही क्या है? रथ रथोंका सामना करनेके लिये जायँ और हाथी हाथियोंका। शकुनि भागकर अपनी सेनामें चला गया। अब फिर राजा शकुनि युद्धमें नहीं आयेगा” | ६१-६२ ह ।।
“சௌபல அரசன் சகுனி இனி மீண்டும் போருக்கு முன்வரமாட்டான்.” அப்போது த்ரௌபதியின் புதல்வர்களும் அந்த மதம் கொண்ட பெருயானைகளும் (முன்னேறினர்).
Verse 64
सहदेवो5पि कौरव्य रजोमेघे समुत्थिते
ஓ கௌரவ குலத்தோனே! தூசியின் மேகம் எழுந்தபோது சகதேவனும் (போரில் இறங்கினான்).
Verse 65
एकाकी प्रययौ तत्र यत्र राजा युधिष्ठिर: । कुरुनन्दन! वहाँ धूलका बादल-सा घिर आया था। उस समय सहदेव भी अकेले ही, जहाँ राजा युधिष्ठिर थे, वहीं चले गये || ६४ $ ।। ततस्तेषु प्रयातेषु शकुनि: सौबल: पुन:
அவன் தனியாகவே அரசன் யுதிஷ்டிரன் இருந்த இடத்திற்குச் சென்றான். அவர்கள் அப்படிச் சென்றபின் சௌபலன் சகுனி மீண்டும் (தன் சூழ்ச்சியைத் தொடங்கினான்).
Verse 66
तत् पुनस्तुमुलं युद्ध प्राणांस्त्यक्त्वाभ्यवर्तत
சஞ்சயன் கூறினான்—மீண்டும் அந்தக் கொடுந்துமுலப் போர் எழுந்தது; வீரர்கள் உயிரைப் பற்றிய எண்ணத்தைத் துறந்து மீண்டும் களத்தில் பாய்ந்தனர்।
Verse 67
ते चान्योन्यमवैक्षन्त तस्मिन् वीरसमागमे
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வீரர் கூடுகையில் அவர்கள் ஒருவரை ஒருவர் நோக்கினர்; வலமும் உறுதியும் அளக்கின்றதுபோல்।
Verse 68
असिभिश्किद्यमानानां शिरसां लोकसंक्षये
சஞ்சயன் கூறினான்—வாள்களால் துண்டிக்கப்படும் தலைகளின் நடுவே, உலகமே அழிவை நோக்கி ஓடுவது போலத் தோன்றியது।
Verse 69
प्रादुरासीन्महान् शब्दस्तालानां पततामिव । उस लोकसंहारकारी संग्राममें तलवारोंसे काटे जाते हुए मस्तक जब पृथ्वीपर गिरते थे, तब उनसे ताड़के फलोंके गिरनेकी-सी धमाकेकी आवाज होती थी ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—பனைப்பழங்கள் விழும் ஓசைபோல் ஒரு பேரொலி எழுந்தது।
Verse 70
सायुधानां च बाहूनामूरूणां च विशाम्पते | आसीत् कटकटाशब्द: सुमहॉल्लोमहर्षण:
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ விசாம்பதே! ஆயுதங்களுடன் கூடிய கைகளும் தொடைகளும், மேலும் கவசமற்ற துண்டுண்டான உடல்களும் மண்ணில் விழும்போது ‘கட்-கட்’ எனும் மிகக் கொடூரமான, மெய்சிலிர்க்கச் செய்யும் ஒலி எழுந்தது।
Verse 71
निध्नन्तो निशितैःशस्त्रै 20 20० पुत्रान सखीनपि | योधा: परिपतन्ति सम य खगा:
சஞ்சயன் கூறினான்—கூரிய ஆயுதங்களால் தம் மகன்களையும் நண்பர்களையும் கூட வீழ்த்திக்கொண்டு வீரர்கள் ஒருவர்மேல் ஒருவர் பாய்ந்தனர். மாமிசத்திற்காகப் பறவைகள் ஒன்றையொன்று தாக்குவது போல, அந்தக் கொலைவெறியில் உறவுமுறைவும் நட்பும் மறைந்து போயின.
Verse 72
अन्योन्यं प्रतिसंरब्धा: समासाद्य परस्परम् । अहं पूर्वमहं पूर्वमिति न्यघ्नन् सहस्रश:
சஞ்சயன் கூறினான்—இரு தரப்பினரும் பரஸ்பரக் கோபத்தில் நேருக்கு நேர் மோதினர். “முதலில் நான்—முதலில் நான்” என்று கூவி, ஆயிரக்கணக்கானவர்களை வீழ்த்தத் தொடங்கினர்.
Verse 73
संघातेनासन भ्रष्टैर श्वारोहैर्गतासुभि: । हया: परिपतन्ति सम शतशो5थ सहसत्रश:,शत्रुओंके आघातसे प्राणशून्य होकर आसनसे भ्रष्ट हुए अश्वारोहियोंके साथ सैकड़ों और हजारों घोड़े धराशायी होने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—எதிரியின் தாக்குதலால் உயிரிழந்து இருக்கையிலிருந்து விழுந்த குதிரை வீரர்களுடன், நூற்றுக்கணக்காகவும் பின்னர் ஆயிரக்கணக்காகவும் குதிரைகளும் தரையில் சரிந்தன.
Verse 74
स्फुरतां प्रतिपिष्टानामश्वानां शीघ्रगामिनाम् । स्तनतां च मनुष्याणां सन्नद्धानां विशाम्पते
சஞ்சயன் கூறினான்—மக்களைப் பாதுகாக்கும் அரசே! உன் தீய ஆலோசனையின்படி பல வேகமான குதிரைகள் விழுந்து துடித்தன; பலர் நெரிசலில் நசுங்கினர். மேலும் பல கவசதாரிகள் கர்ஜித்தபடி எதிரியின் மర్మங்களைப் பிளந்தனர்.
Verse 75
शव्त्यूष्टिप्रासशब्दश्न॒ तुमुल: समपद्यत । भिन्दतां परमर्माणि राजन दुर्मन्त्रिते तव
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! உன் தீய ஆலோசனையாலே இவ்விபத்து எழுந்தது. சக்தி, ரிஷ்டி, பிராசம் ஆகியவற்றின் பயங்கர ஓசை முழங்கியது; வீரர்கள் எதிரியின் பரமர்மங்களைப் பிளந்தனர், ஆயுதங்களின் கொந்தளிப்பு எங்கும் எதிரொலித்தது.
Verse 76
श्रमाभिभूता: संरब्धा: श्रान्तवाहा: पिपासव: । विक्षताश्न शितै: शस्त्रैरभ्यवर्तन्त तावका:
உமது படைவீரர்கள் உழைப்பால் சோர்ந்து, கோபத்தில் கொதித்து, அவர்களின் வாகனங்களும் களைத்துப் போய், அனைவரும் தாகத்தால் வாடினர். கூரிய ஆயுதங்களால் அங்கங்கள் காயமடைந்து சிதைந்திருந்தும் அவர்கள் முன்னே வந்தனர்.
Verse 77
मत्ता रुधिरगन्धेन बहवो<त्र विचेतस: । जघ्नु: परान् स्वकांश्वैव प्राप्तान् प्राप्ताननन्तरान्
அங்கே ஓடிய இரத்தத்தின் மணத்தால் மயங்கிய பல வீரர்கள் அறிவிழந்தனர்; அருகில் வந்தவர்களை—பகைவராக இருந்தாலும் தம் தரப்பினராக இருந்தாலும்—ஒன்றன்பின் ஒன்றாகக் கொன்றனர்.
Verse 78
बहवश्च गतप्राणा: क्षत्रिया जयगृद्धिन: । भूमावभ्यपतन् राजन् शरवृष्टिभिरावृता:,राजन! बहुत-से विजयाभिलाषी क्षत्रिय बाणोंकी वर्षासे आच्छादित हो प्राणोंका परित्याग करके पृथ्वीपर पड़े थे
அரசே! வெற்றிக்கான பேராசையால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட பல க்ஷத்திரியர்கள் அம்புமழையால் மூடப்பட்டு உயிர் நீத்து மண்ணில் விழுந்தனர்.
Verse 79
वृकगृध्रशृगालानां तुमुले मोदने5हनि । आसीद्ू बलक्षयो घोरस्तव पुत्रस्य पश्यत:,भेड़ियों, गीधों और सियारोंका आनन्द बढ़ानेवाले उस भयंकर दिनमें आपके पुत्रकी आँखोंके सामने कौरव-सेनाका घोर संहार हुआ
ஓநாய்கள், கழுகுகள், நரிகள் ஆரவாரித்து மகிழ்ந்த அந்தக் கொடிய நாளில், உமது மகன் கண்முன்னே உமது படைக்கு பயங்கர அழிவு ஏற்பட்டது.
Verse 80
नराश्वकायै: संछन्ना भूमिरासीद् विशाम्पते । रुधिरोदकचित्रा च भीरूणां भयवर्धिनी
மக்கள்தலைவா! அந்தப் போர்க்களம் மனிதர் மற்றும் குதிரைகளின் சடலங்களால் மூடப்பட்டது; நீரைப் போல ஓடிய இரத்தம் அதில் வித்தியாசமான வடிவங்களை வரைய, அது அஞ்சுபவர்களின் அச்சத்தை மேலும் பெருக்கியது.
Verse 81
असिशभ्रि: पट्टिशै: शूलैस्तक्षमाणा: पुन: पुनः । तावका: पाण्डवेयाश्व न न्यवर्तन्त भारत
வாள்கள், பட்டிசங்கள், சூலங்களால் மீண்டும் மீண்டும் ஒருவரை ஒருவர் வெட்டிக் காயப்படுத்தியும், ஓ பாரதா, உமது வீரர்களும் பாண்டவர்களின் வீரர்களும் போரிலிருந்து பின்வாங்கவில்லை।
Verse 82
प्रहरन्तो यथाशक्ति यावत् प्राणस्य धारणम् | योधा: परिपतन्ति सम वमन्तो रुधिरं व्रणै:,जबतक प्राण रहते, तबतक यथाशक्ति प्रहार करते हुए योद्धा अन्ततोगत्वा अपने घावोंसे रक्त बहाते हुए धराशायी हो जाते थे
உயிர் தாங்கியிருக்கும் வரை தம்மால் இயன்ற வலிமையுடன் தாக்கி, இறுதியில் காயங்களிலிருந்து இரத்தம் வழிய வழிய வீரர்கள் தரையில் வீழ்ந்தனர்।
Verse 83
शिरो गृहीत्वा केशेषु कबन्ध: सम प्रदृश्यते । उद्यम्य च शितं खड््गं रुधिरेण परिप्लुतम्
அங்கே இங்கே தலைற்ற உடல் ஒன்று காணப்பட்டது; அது ஒரு கையில் எதிரியின் வெட்டப்பட்ட தலையை முடிகளோடு பற்றிக் கொண்டு, மற்றொரு கையில் இரத்தத்தில் நனைந்த கூரிய வாளை உயர்த்தி நின்றது போல இருந்தது।
Verse 84
तथोत्थितेषु बहुषु कबन्धेषु नराधिप | तथा रुधिरगन्धेन योधा: कश्मलमाविशन्,नरेश्वर! फिर उस तरहके बहुत-से कबन्ध उठे दिखायी देने लगे तथा रुधिरकी गन्धसे प्राय: सभी योद्धाओंपर मोह छा गया था
நராதிபா, அவ்வாறு பல தலைற்ற உடல்கள் எழுந்து அலைந்தன; மேலும் இரத்தத்தின் நாற்றம் பரவி, வீரர்களை மயக்கம் கலந்த குழப்பம் ஆட்கொண்டது।
Verse 85
मन्दीभूते तत: शब्दे पाण्डवानां महद् बलम् | अल्पावशिष्टैस्तुरगैरभ्यवर्तत सौबल:
போரின் ஆரவாரம் சற்றே தணிந்தபின், சுபலனின் மகன் சகுனி, தன்னிடம் மீதமிருந்த சில குதிரைவீரர்களுடன், பாண்டவர்களின் பெரும் படையின்மேல் மீண்டும் பாய்ந்தான்।
Verse 86
ततो<भ्यधावंस्त्वरिता: पाण्डवा जयगृद्धिनः । पदातयश्न नागाश्न सादिनश्लोद्यतायुधा:
அப்போது வெற்றியை நாடிய பாண்டவர்கள் விரைந்து பாய்ந்தனர். காலாட்கள், யானைமேல் வீரர்கள், குதிரைமேல் வீரர்கள்—அனைவரும் ஆயுதங்களை உயர்த்தி—ஒருசேர முன்னேறினர்.
Verse 87
कोष्ठकीकृत्य चाप्येनं परिक्षिप्य च सर्वश: । शस्त्रैर्ननाविधैर्जष्नुर्युद्धपारं तितीर्षव:
அவனை ஒரு மூடிய வளையத்திற்குள் அடைத்ததுபோல் செய்து, எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்து, போரின் பெருக்கைத் தாண்ட விரைந்த அந்த வீரர்கள் பலவகை ஆயுதங்களால் அவனைத் தாக்கினர்.
Verse 88
त्वदीयास्तांस्तु सम्प्रेक्ष्य सर्वत: समभिद्रुतान् । रथाश्वपत्तिद्विरदा: पाण्डवानभिदुद्रुवु:,पाण्डव-सैनिकोंको सब ओरसे आक्रमण करते देख आपके रथी, घुड़सवार, पैदल और हाथीसवार भी पाण्डवोंपर टूट पड़े
பாண்டவப் படை எல்லாத் திசைகளிலும் பாய்ந்து வருவதைப் பார்த்து, உங்கள் தரப்பின் தேர்வீரர், குதிரைவீரர், காலாட்கள், யானைவீரர் ஆகியோரும் பாண்டவர்களை நோக்கி பாய்ந்தனர்.
Verse 89
केचित् पदातय: पद्धिर्मुष्टिभिश्व परस्परम् । निजघ्नु: समरे शूरा: क्षीणशस्त्रास्ततो5पतन्
சில வீர காலாட்கள் போர்க்களத்தில் காலாட்களோடு மோதினர்; ஆயுதங்கள் தீர்ந்தபின் அவர்கள் ஒருவரையொருவர் குத்துகளால் தாக்கினர்; அப்படியே போராடிப் போராடி மண்ணில் வீழ்ந்தனர்.
Verse 90
रथेभ्यो रथिन: पेतुर्द्धिपे भ्यो हस्तिसादिन: । विमानेभ्यो दिवो भ्रष्टा: सिद्धा: पुण्यक्षयादिव
அங்கே தேர்வீரர் தேரிலிருந்து, யானைமேல் வீரர் யானையிலிருந்து வீழ்ந்தனர்—புண்ணியம் தீர்ந்தபோது சித்தர்கள் விண்ணுலக விமானங்களிலிருந்து கீழே விழுவது போல.
Verse 91
एवमन्योन्यमायत्ता योधा जष्नुर्महाहवे । पितृन् भ्रातृन् वयस्यांश्व पुत्रानपि तथा परे
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு அந்த மாபெரும் போரில் ஒருவரை ஒருவர் வெல்லவேண்டும் என்ற வேட்கையால் வீரர்கள் பரஸ்பரம் மோதினர்; எதிர்தரப்பின் அழுத்தத்தில் தந்தை, சகோதரர், சமவயது நண்பர், மகன் ஆகியோரையும் கூட கொல்லத் தொடங்கினர்।
Verse 92
एवमासीदमर्याद युद्ध भरतसत्तम । प्रासासिबाणकलिले वर्तमाने सुदारुणे,भरतश्रेष्ठ! प्रास, खड्ग और बाणोंसे व्याप्त हुए उस अत्यन्त भयंकर रफक्षेत्रमें इस प्रकार मर्यादाशून्य युद्ध हो रहा था
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பரதகுலச் சிறந்தவனே! இவ்வாறு போர் எல்லைமீறி, கட்டுப்பாடற்றதாக மாறியது. ஈட்டிகள், வாள்கள், அம்புகள் நிரம்பிய அந்த மிகக் கொடூரமான போர்க்களத்தில் இப்படியே சட்டமற்ற மோதல் தொடர்ந்தது।
Verse 223
उल्का पेतुर्दिवो भूमावाहत्य रविमण्डलम् । राजन! पर्वत और वनोंसहित पृथ्वी भयानक शब्द करती हुई डोलने लगी और आकाशसे दण्ड तथा चलते हुए काष्ठोंसहित बहुत-सी उल्काएँ सूर्यमण्डलसे टकराकर सम्पूर्ण दिशाओंमें बिखरी पड़ती थीं
சஞ்சயன் கூறினான்—வானத்திலிருந்து உல்கைகள் பூமியின்மேல் விழத் தொடங்கின; அவை சூரியவட்டத்தைத் தாக்கி சிதறி மழையெனப் பொழிவதுபோல் இருந்தன. ஓ அரசே! மலைகளும் காடுகளும் உடன் பூமி பயங்கர முழக்கமிட்டு நடுங்கியது; மேலும் தண்டுபோன்ற கோடுகளுடனும் நகரும் மரக்கட்டைகள் போன்ற துண்டுகளுடனும் பல எரியும் உல்கைகள் சூரியவட்டத்தில் மோதிச் சகல திசைகளிலும் சிதறி விழுந்தன।
Verse 593
षट्साहसेहयै: शिष्टेरपायाच्छान्तवाहनम् | इसी प्रकार खूनसे नहायी हुई पाण्डव-सेना भी शेष छः: हजार घुड़सवारोंके साथ युद्धसे निवृत्त हो गयी। उसके सारे वाहन थक गये थे
சஞ்சயன் கூறினான்—மீதமிருந்த ஆறாயிரம் குதிரைப்படையுடன் மட்டும் அந்தப் படை போரிலிருந்து விலகியது; அதன் வாகனங்கள் அனைத்தும் களைத்திருந்தன. அதுபோல இரத்தத்தில் நனைந்த பாண்டவர் படையும் மீதமிருந்த ஆறாயிரம் குதிரைப்படையுடன் போரிலிருந்து ஒதுங்கியது; மனிதரும் விலங்குகளும் ஒருசேர சோர்வடைந்தனர்।
Verse 633
प्रययुर्यत्र पाउचाल्यो धृष्टद्युम्नो महारथ: । उनकी यह बात सुनकर द्रौपदीके पाँचों पुत्र और वे मतवाले हाथी वहीं चले गये, जहाँ पांचालराजकुमार महारथी धृष्टद्युम्न थे
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வார்த்தைகளை கேட்டவுடன் த்ரௌபதியின் ஐந்து புதல்வர்களும், மதம் கொண்ட யானைகளும் உடனே புறப்பட்டனர்; பாஞ்சால இளவரசனும் மகாரதனுமான த்ருஷ்டத்யும்னன் இருந்த இடத்திற்கே சென்றனர்।
Verse 653
पार्श्वतो5भ्यहनत् क्रुद्धो धृष्टद्युम्नस्प वाहिनीम् । उन सबके चले जानेपर सुबलपुत्र शकुनि पुनः कुपित हो पार्श्रभागसे आकर धृष्टद्यम्मकी सेनाका संहार करने लगा
சஞ்சயன் கூறினான்—கோபம் கொண்ட த்ருஷ்டத்யும்னன் பக்கவாட்டிலிருந்து தாக்கி எதிர் படையணியைப் பிளந்தான். அவர்கள் அனைவரும் முன்னே சென்றபின், சுபலனின் மகன் சகுனி மீண்டும் சீற்றமுற்று பக்கவழியாக வந்து த்ருஷ்டத்யும்னனின் சேனையை அழிக்கத் தொடங்கினான்.
Verse 663
तावकानां परेषां च परस्परवधैषिणाम् | फिर तो परस्पर वधकी इच्छावाले आपके और शत्रुपक्षके सैनिकोंमें प्राणोंका मोह छोड़कर भयंकर युद्ध होने लगा
சஞ்சயன் கூறினான்—உங்கள் வீரர்களும் எதிர் தரப்பினரும் ஒருவரை ஒருவர் அழிக்கத் துடித்து, உயிர் பற்றைத் துறந்து, அப்போது கொடிய போர் எழுந்தது.
Verse 676
योधा: पर्यपतन् राजन् शतशो5थ सहसख्रश: | राजन! शूरवीरोंके उस संघर्षमें सब ओरसे सैकड़ों-हजारों योद्धा टूट पड़े और वे एक- दूसरेकी और देखने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அந்த வீர மோதலில் எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் நூற்றுக்கணக்காகவும் ஆயிரக்கணக்காகவும் போராளிகள் பாய்ந்து வந்து, ஒருவரை ஒருவர் நோக்கி நேருக்கு நேர் நின்றனர்.
Frequently Asked Questions
The chapter presents the dilemma of continued warfare after repeated warnings and opportunities for de-escalation: whether leadership may persist in high-cost conflict when credible elders and ministers have advised conciliation as the welfare-oriented course.
Competence and power are insufficient without receptivity to ethical counsel; the text frames ignored guidance as a predictable pathway to collective loss, while also acknowledging that once thresholds of harm are crossed, duty-driven action can become the only remaining instrument to restore order.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary operates implicitly through Arjuna’s retrospective evaluation of counsel and causality, positioning the episode as an interpretive lesson on governance failure and the war’s moral accounting.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.