Adhyaya 103
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
Upa-parva: Gāndhārī-Vivāha (Marriage Alliance Episode)
The chapter opens with Bhīṣma asserting the Kuru lineage’s established prestige and its protection by earlier dharma-informed rulers, emphasizing the obligation to sustain the family line. He discusses suitable brides reported to be appropriate in lineage and attributes, and recommends selecting a match for the dynasty’s continuity, inviting Vidura’s assessment. Vidura defers, affirming Bhīṣma as the family’s decisive guardian. Vaiśaṃpāyana then reports that Bhīṣma learns of Gāndhārī, Subala’s daughter, noted for devotion and a boon associated with bearing many sons, and sends emissaries to Gāndhāra. Subala deliberates on Dhṛtarāṣṭra’s blindness but, weighing kula, fame, and conduct, gives Gāndhārī in marriage. Upon learning of her husband’s blindness and the arranged match, Gāndhārī binds her own eyes as a voluntary vow of parity and conjugal discipline. Śakuni escorts her with appropriate gifts; Bhīṣma receives him with honor. Gāndhārī’s exemplary behavior and restraint are said to please the Kurus, reinforcing household order and dynastic stability.
Chapter Arc: विचित्रवीर्य के यौवन में प्रवेश करते ही भीष्म के मन में हस्तिनापुर के वंश-रक्षण का संकल्प प्रज्वलित होता है—राजकुमार के लिए योग्य वधू खोजने का निश्चय। → भीष्म को काशिराज की तीन अप्सरा-सदृश कन्याओं के स्वयंवर का समाचार मिलता है। वे अकेले ही वहाँ पहुँचते हैं, पर स्वयंवर-मंडप में अनेक राजाओं की उपस्थिति और प्रतिस्पर्धा से वातावरण तना हुआ है। भीष्म, कौरव-प्रतिष्ठा और प्रतिज्ञा के बल पर, कन्याओं को रथ पर बैठाकर ले चलते हैं; पीछे-पीछे क्रुद्ध राजागण शस्त्र उठाकर पीछा करते हैं। → एक बनाम अनेक का लोमहर्षक संग्राम—राजाओं की ओर से एक साथ ‘दस हजार बाणों’ की वर्षा; भीष्म उन बाण-वर्षाओं को रोकते-छाँटते हुए प्रत्युत्तर देते हैं और युद्धभूमि में अपनी अद्वितीय धनुर्विद्या से सबको स्तब्ध कर देते हैं। → पराजित/विस्मित राजागण पीछे हटते हैं; भीष्म तीनों कन्याओं को हस्तिनापुर ले आते हैं ताकि विचित्रवीर्य का विवाह सम्पन्न हो और कुरुवंश की धारा आगे बढ़े। → विजय के बाद भी प्रश्न शेष है—क्या तीनों कन्याएँ इस ‘हरण’ को स्वीकार करेंगी, और क्या किसी का पूर्व-प्रेम/प्रतिज्ञा इस राजनैतिक विवाह को संकट में डालेगी?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल १७ श्लोक हैं) प्यास बक। अफि्-"कऋा द्र्याधेकशततमो< ध्याय: भीष्मके द्वारा स्वयंवरसे काशिराजकी कन्याओंका हरण
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ ஜனமேஜய! சித்ராங்கதன் கொல்லப்பட்டபின், இளைய சகோதரன் விசித்ரவீர்யன் இன்னும் சிறுவனாக இருந்ததால், சத்தியவதியின் ஆலோசனைப்படி பீஷ்மர் அந்த அரசை காத்தும் ஆளவும் செய்தார்.
Verse 2
सम्प्राप्तयौवनं दृष्टवा भ्रातरं धीमतां वर: । भीष्मो विचित्रवीर्यस्य विवाहायाकरोन्मतिम्
சகோதரன் விசித்ரவீர்யன் யௌவனத்தை அடைந்ததைப் பார்த்து, ஞானிகளில் முதன்மையான பீஷ்மர் அவனுக்குத் திருமணம் ஏற்பாடு செய்ய எண்ணினார்.
Verse 3
अथ काशिपतेर्भीष्म: कन्यास्तिस््रो5प्सरोपमा: | शुश्राव सहिता राजन् वृण्वाना वै स्वयंवरम्
அப்போது, அரசே, காசியின் அதிபதிக்கு அப்சரைகளைப் போல் அழகிய மூன்று மகள்கள் உள்ளனர் என்றும், அவர்கள் மூவரும் ஒன்றாகச் சுயம்வரத்தில் கணவரைத் தேர்ந்தெடுக்கப் போகின்றனர் என்றும் பீஷ்மன் கேட்டான்.
Verse 4
ततः स रथियनां श्रेष्ठो रथेनैकेन शत्रुजित् । जगामानुमते मातु: पुरीं वाराणसीं प्रभु:,तब माता सत्यवतीकी आज्ञा ले रथियोंमें श्रेष्ठ शत्रुविजयी भीष्म एकमात्र रथके साथ वाराणसीपुरीको गये
பின்னர், ரதவீரர்களில் முதன்மையானவும் பகைவரை வென்றவனுமான பீஷ்மன், தாய் சத்யவதியின் அனுமதி பெற்று, ஒரே ரதத்துடன் வாரணாசி நகரத்திற்குப் புறப்பட்டான்.
Verse 5
तत्र राज्ञ: समुदितान् सर्वतः समुपागतान् | ददर्श कन्यास्ताश्नैव भीष्म: शान्तनुनन्दन:
அங்கே சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன், எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் வந்த அரசர்களின் கூட்டம் திரண்டிருப்பதையும், அந்தக் கன்னியரும் சுயம்வர மண்டபத்தில் இருப்பதையும் கண்டான்.
Verse 6
कीर्त्यमानेषु राज्ञां तु तदा नामसु सर्वश:ः । एकाकिन तदा भीष्म॑ वृद्ध शान्तनुनन्दनम्
அப்போது எங்கும் அரசர்களின் பெயர்கள் கூறப்பட்டு அறிமுகம் செய்யப்படிக் கொண்டிருந்த வேளையில், வயதில் முதிர்ந்த சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன் தனியாக அங்கே வந்து சேர்ந்தான்.
Verse 7
सोद्वेगा इव तं॑ दृष्टवा कन्या: परमशोभना: । अपाक्रामन्त ता: सर्वा वृद्ध इत्येव चिन्तया
அவனைப் பார்த்ததும் அந்த மிக அழகிய கன்னியர் கலங்கியவர்கள்போல் ஆனார்கள்; ‘இவர் முதியவர்’ என்ற எண்ணத்தாலேயே அவர்கள் அனைவரும் விலகி அப்புறம் சென்றனர்.
Verse 8
वृद्ध: परमधर्मात्मा वलीपलितधारण: । कि कारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभ:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அங்கே கூடியிருந்த அந்தத் தாழ்ந்த அரசர்கள் ஒருவரையொருவர் பார்த்து நகைத்துக் கொண்டு இவ்வாறு சொன்னார்கள்—“பரதர்களில் சிறந்த பீஷ்மர் மிகுந்த தர்மாத்மா என்று புகழப்பட்டவர். இப்போது அவர் முதுமையடைந்தார்—உடலில் சுருக்கங்கள், தலைமுடி வெண்மையாயிற்று. அப்படியிருக்க, எந்தக் காரணத்தால் இங்கே வந்தார்? இவர் வெட்கமற்றவர் போலத் தோன்றுகிறார். தன் பிரதிஞ்ஞையைப் பொய்யாக்கி மக்கள்முன் என்ன சொல்வார்—எப்படி முகம் காட்டுவார்? பீஷ்மர் வாழ்நாள் முழுதும் பிரம்மச்சாரி என்ற புகழ் பூமியெங்கும் வீணாகவே பரவியது.”
Verse 9
मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु कि वदिष्यति भारत | ब्रह्मचारीति भीष्मो हि वृथैव प्रथितो भुवि
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ பாரதா! உலகங்களில் ‘பிரதிஞ்ஞை முறித்தவன்’ என்று பெயர் பெற்றவன் தன் தரப்பில் என்ன சொல்ல முடியும்? அப்போது பீஷ்மர் ‘வாழ்நாள் முழுதும் பிரம்மச்சாரி’ என்ற பூமியிலுள்ள புகழும் வெறுமையாகி அர்த்தமற்றதாகிவிடும்.
Verse 10
वैशम्पायन उवाच क्षत्रियाणां वच: श्र॒त्वा हम भारत,वैशम्पायनजी कहते हैं-- ! क्षत्रियोंकी ये बातें सुनकर भीष्म अत्यन्त कुपित हो उठे
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ பாரதா! க்ஷத்திரியர்களின் அந்த வார்த்தைகளை கேட்ட பீஷ்மர் மிகுந்த கோபம் கொண்டார்.
Verse 11
भीष्मस्तदा स्वयं कन्या वरयामास ता: प्रभु: । उवाच च महीपालान् राजज्जलदनि:स्वन:
அப்போது வல்லமைமிக்க ஆண்டவனான பீஷ்மர் தாமே அந்தக் கன்னியரைத் தேர்ந்தெடுத்தார். மேலும் மேகமுழக்கம் போன்ற ஆழ்ந்த குரலில் அவர் அங்கிருந்த அரசர்களை நோக்கி உரைத்தார்.
Verse 12
रथमारोप्य ता: कन्या भीष्म: प्रहरतां वर: । आहूय दान कन्यानां गुणवद्भ्य: स्मृतं बुध:
அப்போது போர்வீரர்களில் முதன்மையான பீஷ்மர் அந்தக் கன்னியரைத் தன் தேரில் ஏற்றினார். பின்னர் எல்லா அரசர்களையும் அழைத்து, மேகமுழக்கம் போன்ற ஆழ்ந்த குரலில் ஞானிகள் நினைவில் வைத்துள்ள விதியை உரைத்தார்—“தன் ஆற்றலுக்கேற்ப ஆடை-அணிகலன்களால் கன்னியை அலங்கரித்து, குணமிக்க மணமகனை அழைத்து, உரிய தானத்துடன் கன்னியாதானம் செய்வதே தர்மமாகக் கருதப்படுகிறது.”
Verse 13
अलंकृत्य यथाशक्ति प्रदाय च धनान्यपि । प्रयच्छन्त्यपरे कन्या मिथुनेन गवामपि
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே! சிலர் தங்களால் இயன்ற அளவு கன்னியை ஆபரணங்களால் அலங்கரித்து, செல்வப் பரிசுகளும் அளித்து அவளை மணமளிக்கின்றனர். இன்னோர் சிலர் மாடுகளின் ஜோடியுடனும் கன்னியை அளிக்கின்றனர்.
Verse 14
वित्तेन कथितेनान्ये बलेनान्येडनुमान्य च । प्रमत्तामुपयन्त्यन्ये स्वयमन्ये च विन्दते
வைசம்பாயனர் கூறினார்—சிலர் நிர்ணயிக்கப்பட்ட செல்வம் கொடுத்து மணமகளைப் பெறுகின்றனர்; சிலர் வலிமையால்; சிலர் இருவரின் சம்மதத்தால். சிலர் கவனமற்ற அல்லது மயக்க நிலையில் உள்ள கன்னியைத் தூக்கிச் செல்கின்றனர்; இன்னோர் சிலர் தாமே மணமகன்-மணமகளை ஒன்றுசேர்த்து இல்லற தர்மத்தைப் பேணுவோம் என உறுதி மொழி வாங்கி, பின்னர் தந்தை வழிபாடு செய்து அலங்கரித்த கன்னியை முறையாக தானமாகப் பெற்று மனைவியை அடைகின்றனர்.
Verse 15
आर्ष विधि पुरस्कृत्य दारान् विन्दन्ति चापरे । अष्टमं तमथो वित्त विवाहं कविभिर्वृतम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—சிலர் ஆರ್ಷ முறையை முன்னிறுத்தி, யாகத்தில் ऋत्वிக் (யாகப் புரோகிதர்) அவருக்கு தக்ஷிணையாக கன்னியை அளித்து மனைவியைப் பெறுகின்றனர். புலவர்கள் இதை திருமணத்தின் எட்டாவது வகை என ஏற்றுள்ளனர்; நீங்கள் அனைவரும் இதை அறிந்துகொள்ளுங்கள்.
Verse 16
स्वयंवरं तु राजन्या: प्रशंसन्त्युपयान्ति च | प्रमथ्य तु हृतामाहुज्यायसीं धर्मवादिन:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—க்ஷத்திரியர்கள் சுயம்வரத்தைப் புகழ்ந்து அதில் பங்கேற்கின்றனர். ஆனால் தர்மத்தை உரைப்போர் கூறுவது: வீரனுக்குச் சிறந்தது, எல்லாப் போட்டி அரசர்களையும் வென்று கன்னியைப் பறித்துச் செல்வதே.
Verse 17
ता इमा: पृथिवीपाला जिहीषामि बलादित: । ते यतथ्वं परं शक्त्या विजयायेतराय वा
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பூமியை காக்கும் அரசர்களே! இக்கன்னியரை இங்கிருந்து வலிமையால் எடுத்துச் செல்ல நான் எண்ணுகிறேன். ஆகவே, உங்கள் முழு வலிமையையும் செலுத்தி என்னைத் தடுக்க முயலுங்கள்—வெற்றி உங்களுக்கோ தோல்வியோ எதுவாயினும்.
Verse 18
स्थितो<हं पृथिवीपाला युद्धाय कृतनिश्चय: । एवमुक्त्वा महीपालान् काशिराजं च वीर्यवान्
வைசம்பாயனர் கூறினார்— “அரசர்களே! போருக்குத் திடநிச்சயத்துடன் நான் இங்கே நிலைத்திருக்கிறேன்.” என்று சொல்லி, குருகுலத்தின் முதன்மை வீரனான வல்லமைமிக்க பீஷ்மன் அங்கு கூடிய அரசர்களையும்—குறிப்பாக காசி அரசனையும்—நோக்கி உரைத்தான். பின்னர், தானே தூக்கி தன் தேரில் ஏற்றிய கன்னியரை உடன் கொண்டு, அனைவரையும் சவால் செய்து, அவ்விடத்திலிருந்து விரைவாகப் புறப்பட்டான்.
Verse 19
सर्वा: कन्या: स कौरव्यो रथमारोप्य च स्वकम् | आमन्त्रय च स तान् प्रायाच्छीघ्रं कन्या: प्रगृह् ता:
குருவீரன் பீஷ்மன் எல்லாக் கன்னியரையும் தன் தேரில் ஏற்றி, அந்த அரசர்களை நோக்கி அழைத்து சவால் செய்து, கன்னியரைத் தன் காவலில் வைத்துக் கொண்டு விரைவாகப் புறப்பட்டான்.
Verse 20
ततस्ते पार्थिवा: सर्वे समुत्पेतुरमर्षिता: । संस्पृशन्तः स्वकान् बाहून् दशन्तो दशनच्छदान्
அப்போது அந்த அரசர்கள் அனைவரும் அவமதிப்பைத் தாங்க முடியாமல் கோபத்துடன் எழுந்தனர். தங்கள் புயங்களைத் தட்டிக்கொண்டு, உதடுகளைப் பற்களால் கடித்துக்கொண்டனர்.
Verse 21
तेषामाभरणान्याशु त्वरितानां विमुडज्चताम् । आमुज्चतां च वर्माणि सम्भ्रम: सुमहानभूत्,सब लोग जल्दी-जल्दी अपने आभूषण उतारकर कवच पहनने लगे। उस समय बड़ा भारी कोलाहल मच गया
அவர்கள் அவசரமாக அணிகலன்களை அகற்றி, கவசங்களை அணியத் தொடங்கினர்; அப்போது பெரும் ஆரவாரம் எழுந்தது.
Verse 22
ताराणामिव सम्पातो बभूव जनमेजय । भूषणानां च सर्वेषां कवचानां च सर्वश:
ஜனமேஜயா! அவசரத்தில் அவர்களின் அணிகலன்களும் கவசங்களும் எங்கும் சிதறி விழுந்தன; அது வானத்திலிருந்து நட்சத்திரங்கள் உதிர்வதுபோல் தோன்றியது.
Verse 23
सवर्मभिर्भूणैश्व प्रकीर्यद्धिरितस्तत: । सक्रोधामर्षजिद्य भ्रूकूषायीकृतलोचना:
வைசம்பாயனர் கூறினார்— ஜனமேஜயா! அவசரத்தில் நகர்ந்தபோது அவர்களின் கவசங்களும் ஆபரணங்களும் இங்கும் அங்கும் சிதறி விழுந்தன; விண்மண்டலத்திலிருந்து நட்சத்திரங்கள் உடைந்து உடைந்து விழுவது போலத் தோன்றியது. பல வீரர்களின் வर्मமும் ரத்தின ஆபரணங்களும் எங்கும் பரவின. கோபமும் அவமதிப்பின் வேதனையும் காரணமாக அவர்களின் புருவங்கள் சுருங்கி, கண்கள் சிவந்தன. சாரதிகள் விரைவில் அழகிய ரதங்களை அலங்கரித்து, சிறந்த குதிரைகளைப் பூட்டினர்; அவற்றில் ஏறி, எல்லா வகை ஆயுதங்களாலும் சজ্জிதராய், ஆயுதங்களை உயர்த்திய அந்த வீரர்கள் குருநந்தனன் பீஷ்மனைத் தொடர்ந்து சென்றனர். பின்னர், ஜனமேஜயா, அந்த அரசர்களுக்கும் பீஷ்மனுக்கும் இடையில் கொடிய போர் வெடித்தது—ஒருவன் பலருக்கு எதிராக—அதிர்ச்சியூட்டும், பயங்கரமான மோதல்।
Verse 24
सूतोपक्लृप्तान् रुचिरान् सदश्वैरुपकल्पितान् | रथानास्थाय ते वीरा: सर्वप्रहरणान्विता:
வைசம்பாயனர் கூறினார்— ஜனமேஜயா! அந்த வீரர்கள் சாரதிகள் தயாரித்த அழகிய ரதங்களில் ஏறினர்; அவை சிறந்த குதிரைகளால் முறையாகப் பூட்டப்பட்டிருந்தன. எல்லா வகை ஆயுதங்களாலும் சজ্জிதராய், போருக்குத் தயாரான மனத்துடன் அவர்கள் முன்னே சென்று பீஷ்மனைத் தொடர்ந்து சென்றனர். அந்தக் கணத்தில் அவசரம், கோபம், மேலும் க்ஷத்திரிய தர்மத்தின் அழைப்பு—இவை அனைத்தும் அவர்களை கடும் மோதலின் வழியே இட்டுச் சென்றன।
Verse 25
प्रयान््तमथ कौरव्यमनुसखुरुदायुधा: । ततः समभवद् युद्ध तेषां तस्य च भारत । एकस्य च बहूनां च तुमुलं लोमहर्षणम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்— அந்த கௌரவர் (பீஷ்மர்) புறப்பட்டுச் செல்ல, ஆயுதம் தாங்கிய தோழர்கள் அவரைப் பின்தொடர்ந்தனர். பின்னர், ஓ பாரத (ஜனமேஜயா), அவர்களுக்கும் அவருக்கும் இடையில் போர் எழுந்தது—ஒருவன் பலருக்கு எதிராக—கடுமையான, உடல் நடுங்கச் செய்யும் மோதல்।
Verse 26
ते त्विषून् साहस्रांस्तस्मिन् युगपदाक्षिपन् | अप्राप्तांश्नैव तानाशु भीष्म: सर्वास्तथान्तरा
வைசம்பாயனர் கூறினார்— அப்போது அந்த அரசர்கள் பீஷ்மர்மேல் ஒரே நேரத்தில் பத்தாயிரம் அம்புகளை எய்தனர்; ஆனால் அவை வந்து சேருவதற்குமுன் பீஷ்மர் விரைவாக நடுவிலேயே அவற்றை வெட்டி வீழ்த்தினார்।
Verse 27
अच्छिनच्छरवर्षेण महता लोमवाहिना । ततस्ते पार्थिवा: सर्वे सर्वतः परिवार्य तम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்— பீஷ்மர் பெரும், உடல் நடுங்கச் செய்யும் அம்புமழையால் அவற்றை வெட்டி வீழ்த்தினார். பின்னர் அந்த அரசர்கள் அனைவரும் அவரை எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்து அம்புகளின் மழையைப் பொழிந்தனர்।
Verse 28
ववृषु: शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदा: । स तं बाणमयं वर्ष शरैरावार्य सर्वतः
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசர்கள் அம்புகளின் மழையைப் பொழிந்தனர்; மேகங்கள் மலையின் மீது மழைத் தாரைகளைப் பொழிவதுபோல். ஆனால் அரசே, பீஷ்மர் தம் அம்புகளால் அந்த அம்புமழையை எல்லாத் திசைகளிலும் தடுத்து, தாக்குவதற்கு முன்பே இடைமறித்து வீழ்த்தினார்; சூழப்பட்டிருந்தும் தாக்குதலைக் கட்டுப்படுத்தினார்.
Verse 29
ततः सर्वान् महीपालान् पर्यविध्यात् त्रिभिस्त्रिभि: । एकैकस्तु ततो भीष्म राजन् विव्याध पञ्चभि:
அதன்பின் பீஷ்மர் அந்த அரசர்கள் அனைவரையும் மூன்று மூன்று அம்புகளால் குத்தினார். பின்னர், அரசே, அவர்களில் ஒவ்வொருவரும் மாறிமாறி பீஷ்மரை ஐந்து ஐந்து அம்புகளால் காயப்படுத்தினர்.
Verse 30
सच तान् प्रतिविव्याध द्वाभ्यां द्वाभ्यां पराक्रमन् | तद् युद्धमासीत् तुमुलं घोरं देवासुरोपमम्
அப்போது பீஷ்மர் தம் வீரத்தை வெளிப்படுத்தி, அவர்களையெல்லாம் தலா இரண்டு அம்புகளால் எதிர்வீச்சாகக் குத்தினார். அந்தப் போர் மிகக் கலகலப்பும் கொடுமையும் உடையதாக, தேவர்-அசுரர் போரைப் போன்றதாக இருந்தது.
Verse 31
पश्यतां लोकवीराणां शरशक्तिसमाकुलम् | स धनूषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि च
உலகப் புகழ் பெற்ற வீரர்கள் கண்முன்னே போர்க்களம் அம்புகளாலும் ஈட்டிகளாலும் நிரம்பியது. அப்போது பீஷ்மர் வில்லுகள், கொடிகளின் முனைகள், கவசங்கள், மேலும் தலைகளையும் வெட்டி வீழ்த்தினார்.
Verse 32
चिच्छेद समरे भीष्म: शतशो5थ सहस््रश: । तस्याति पुरुषानन्याँललाघवं रथचारिण:
போரில் பீஷ்மர் நூற்றுக்கணக்காகவும் ஆயிரக்கணக்காகவும் வெட்டி வீழ்த்தினார். ரதத்தில் இயங்கிய அந்த பீஷ்மரின் ஒப்பற்ற, அதிமானுடத் துரிதம் அனைவருக்கும் வெளிப்பட்டது.
Verse 33
रक्षणं चात्मन: संख्ये शत्रवो5प्यभ्यपूजयन् । तान् विनिर्जित्य तु रणे सर्वशस्त्रभूृतां वर:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—போரின் நெருக்கடியில் தன்னைத் தானே காக்கும் திறனில் பீஷ்மரின் வல்லமையை எதிரிகளும் பாராட்டினர். பின்னர் அந்த வீரர்களை யுத்தத்தில் வென்று, ஆயுததாரர்களில் முதன்மையான பீஷ்மர் கன்னியரை உடன் கொண்டு வெற்றியுடன் ஹஸ்தினாபுரம் நோக்கி புறப்பட்டார்।
Verse 34
कन्याभि: सहित: प्रायाद् भारतो भारतानू् प्रति । ततस्तं पृष्ठतो राजज्छाल्वराजो महारथ:
கன்னியருடன் அந்த பரதகுலத்தவன் (பீஷ்மர்) பரதர்களை நோக்கிப் புறப்பட்டார். அப்போது, அரசே, மகாரதன் சால்வராஜன் பின்னால் இருந்து துரத்தி வந்து சேர்ந்தான்।
Verse 35
अभ्यगच्छदमेयात्मा भीष्म शान्तनवं रणे | वारणं जघने भिन्दन् दन्ताभ्यामपरो यथा
அளவிட முடியாத ஆற்றலுடைய சாந்தனு புதல்வன் பீஷ்மர் போரில் முன்னேறினார்; ஒரு யானை மற்றொரு யானையின் பின்புறத்தை தந்தங்களால் கிழிப்பதுபோல் அவர் (எதிரியை) தாக்கினார்।
Verse 36
वासितामनुसम्प्राप्तो यूथपो बलिनां वर: । स्त्रीकामस्तिष्ठ तिछेति भीष्ममाह स पार्थिव:
வலிமைமிக்கவர்களில் முதன்மையான, கூட்டத் தலைவனைப் போன்ற அந்த அரசன் அருகே வந்து, பெண்ணை அடையவேண்டும் என்ற ஆசையால் பீஷ்மரிடம்—“நில், நில்” என்று கூறினான்।
Verse 37
शाल्वराजो महाबाहुरमर्षेण प्रचोदित: । ततः सः पुरुषव्याप्रो भीष्म: परबलार्दन:
மகாபாகுவான சால்வராஜன் பொறுக்கமுடியாத கோபத்தால் தூண்டப்பட்டான். அப்போது எதிரியின் வலிமையை நசுக்கும் மனிதப் புலியான பீஷ்மர் (அவனை எதிர்கொள்ள) உறுதியாக நின்றார்।
Verse 38
तद्वाक्याकुलित: क्रोधाद् विधूमो5ग्निरिव ज्वलन् । विततेषुधनुष्याणिविकुज्चितललाटभृत्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவ்வார்த்தைகளால் கலங்கிய பீஷ்மர் கோபத்தால் புகையற்ற நெருப்புபோல் எரிந்தார். வில்-அம்புகளைத் தயார் செய்து உறுதியாக நின்றார்; அவரது நெற்றியில் கடும் புருவச் சுருக்கம் தோன்றியது—சவாலின் முன் வீரனின் அடக்கம் விலகி நீதியுடனான சினம் எழுந்ததுபோல்.
Verse 39
क्षत्रधर्म समास्थाय व्यपेतभयसम्भ्रम: । निवर्तयामास रथं शाल्वं प्रति महारथ:,महारथी भीष्मने क्षत्रिय-धर्मका आश्रय ले भय और घबराहट छोड़कर शाल्वकी ओर अपना रथ लौटाया
க்ஷத்திரிய தர்மத்தைத் தழுவி, அச்சமும் கலக்கமும் நீங்கி, அந்த மகாரதன் பீஷ்மர் தமது தேரை சால்வன் நோக்கித் திருப்பினார்—தடுமாற்றமல்ல, கடமையே முன்னென்று.
Verse 40
निवर्तमान त॑ दृष्टवा राजान: सर्व एव ते । प्रेक्षका: समपद्यन्त भीष्मशाल्वसमागमे,उन्हें लौटते देख सब राजा भीष्म और शाल्वके युद्धमें कुछ भाग न लेकर केवल दर्शक बन गये
அவர் திரும்புவதைப் பார்த்த அந்த அரசர்கள் அனைவரும் போரில் பங்கேற்காமல், பீஷ்ம-சால்வ மோதலில் வெறும் பார்வையாளர்களாகவே நின்றனர்.
Verse 41
तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे । अन्योन्यमभ्यवर्तेतां बलविक्रमशालिनौ
கூட்டத்தின் நடுவே கர்ஜிக்கும் இரு வலிமைமிக்க காளைகள்போல், அவர்கள் இருவரும் ஒருவர்மேல் ஒருவர் பாய்ந்தனர். இருவரும் வலமும் வீரமும் கொண்டு விளங்கினர்.
Verse 42
ततो भीष्म शान्तनवं शरै: शतसहस््रश: । शाल्वराजो नरश्रेष्ठ; समवाकिरदाशुगै:,तदनन्तर मनुष्योंमें श्रेष्ठ राजा शाल्व शान्तनुनन्दन भीष्मपर सैकड़ों और हजारों शीघ्रगामी बाणोंकी बौछार करने लगा
அதன்பின் மனிதர்களில் முதன்மையான சால்வ அரசன், சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மர்மேல் நூற்றுக்கணக்காகவும் ஆயிரக்கணக்காகவும் விரைந்து பாயும் அம்புகளைப் பொழிந்தான்—அம்புகளால் அவரை மூடியதுபோல்.
Verse 43
पूर्वमभ्यर्दितं दृष्टवा भीष्मं शाल्वेन ते नृपा: । विस्मिता: समपद्यन्त साधु साध्विति चाब्रुवन्,शाल्वने पहले ही भीष्मको पीड़ित कर दिया। यह देखकर सभी राजा आश्चर्यचकित हो गये और “वाह-वाह' करने लगे
சால்வன் முன்பே பீஷ்மரை கடுமையாக நெருக்கினதைப் பார்த்த அந்த அரசர்கள் அனைவரும் வியப்புற்றனர்; அவர்கள் கூடி “சாது! சாது!” என்று ஆரவாரம் செய்தனர்.
Verse 44
लाघवं तस््य ते दृष्टवा समरे सर्वपार्थिवा: । अपूजयन्त संद्वष्टा वाग्भि: शाल्वं नराधिपम्,युद्धमें उसकी फुर्ती देख सब राजा बड़े प्रसन्न हुए और अपनी वाणीद्वारा शाल्वनरेशकी प्रशंसा करने लगे
போரில் அவனுடைய சுறுசுறுப்பைக் கண்ட அனைத்து அரசர்களும் மகிழ்ந்தனர்; கண்டவுடன் அவர்கள் சொற்களால் மனிதர்களின் தலைவனான சால்வனைப் போற்றி மதித்தனர்.
Verse 45
क्षत्रियाणां ततो वाच: ध्रुत्वा परपुरंजय: । क्रुद्ध: शान्तनवो भीष्मस्तिष्ठ तिछेत्यभाषत
அப்போது க்ஷத்திரியர்களின் அந்த வார்த்தைகளை கேட்டதும், பகைவரின் கோட்டைகளை வெல்லும் சாந்தனுவின் மகன் பீஷ்மன் கோபமுற்று சால்வனை நோக்கி—“நில்! நில்!” என்று கூறினான்.
Verse 46
सारथिं चाब्रवीत् क्रुद्धों याहि यत्रैष पार्थिव: । यावदेनं निहन्म्यद्य भुजड़मिव पक्षिराट्
பின்னர் கோபத்துடன் அவன் தேரோட்டியிடம்—“அந்த அரசன் எங்கே இருக்கிறானோ அங்கே தேரை செலுத்து; இன்று நான் அவனைப் பறவைகளின் அரசன் கருடன் பாம்பை பிடிப்பதுபோல் கொன்று வீழ்த்துவேன்” என்று கூறினான்.
Verse 47
ततोअस्त्रं वारुणं सम्यग् योजयामास कौरव: । तेनाश्चांश्वतुरो5मृद्नाच्छाल्वराजस्य भूपते
அதன்பின் கௌரவர் வீரன் பீஷ்மன் முறையாக வாருணாஸ்திரத்தை ஏவினான்; அரசே, அதனால் சால்வராஜனின் தேரின் நான்கு குதிரைகளையும் நசுக்கி வீழ்த்தினான்.
Verse 48
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य शाल्वराजस्य कौरव: । भीष्मो नृपतिशार्दूल न्न्यवधीत् तस्य सारथिम्,नृपश्रेष्ठ फिर अपने अस्त्रोंसे राजा शाल्वके अस्त्रोंका निवारण करके कुरुवंशी भीष्मने उसके सारथिको भी मार डाला
கௌரவர் குலத்துப் பீஷ்மன் தன் ஆயுதங்களால் சால்வ அரசனின் ஆயுதங்களைத் தடுத்து; அரசசிங்கமான பீஷ்மன் அவனுடைய தேரோட்டியையும் வீழ்த்தினான்।
Verse 49
अस्त्रेण चास्याथैन्द्रेण न््यवधीत् तुरगोत्तमान् | कन्याहेतोर्नरश्रेष्ठ भीष्म: शान्तनवस्तदा
பின்னர் இந்திராஸ்திரத்தால் அவனுடைய சிறந்த குதிரைகளை வீழ்த்தினான். கன்னியருக்காகப் போரிட்ட அந்த வேளையில், சாந்தனுவின் புதல்வனும் மனிதரில் சிறந்தவனுமான பீஷ்மன் சால்வனை வென்றான்।
Verse 50
जित्वा विसर्जयामास जीवन्तं नृपसत्तमम् | ततः शाल्व: स्वनगरं प्रययौं भरतर्षभ
வென்று, பீஷ்மன் அந்தச் சிறந்த அரசனை உயிரோடு விடுவித்தான். பின்னர், பாரதர்களில் சிறந்தவனே, சால்வன் தன் நகரத்திற்குத் திரும்பினான்।
Verse 51
स्वराज्यमन्वशाच्चैव धर्मेण नृपतिस्तदा । राजानो ये च तत्रासन् स्वयंवरदिदृक्षव:
அப்போது அந்த அரசன் தர்மப்படி தன் அரசாட்சியை நடத்தினான். மேலும் அங்கே சுயம்வரத்தைப் பார்க்க விரும்பி கூடியிருந்த அரசர்கள் அனைவரும் பின்னர் தத்தம் நாடுகளுக்குச் சென்றனர்।
Verse 52
स्वान्येव ते5पि राष्ट्राणि जग्मु: परपुरंजया: । एवं विजित्य ता: कन्या भीष्म: प्रहरतां वर:
அவர்களும்—பகைநகரங்களை வென்ற அரசர்கள்—தத்தம் நாடுகளுக்குச் சென்றனர். இவ்வாறு அந்தக் கன்னியரை வென்று, தாக்குதலில் முதன்மையான பீஷ்மன் புறப்பட்டான்।
Verse 53
प्रययौ हास्तिनपुरं यत्र राजा स कौरव: । विचित्रवीर्यों धर्मात्मा प्रशास्ति वसुधामिमाम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பீஷ்மர் ஹஸ்தினாபுரத்திற்குப் புறப்பட்டார்; அங்கே தர்மநெறியுடைய கௌரவர் அரசன் விசித்ரவீரியன் இப்பூமியை ஆட்சி செய்து கொண்டிருந்தான்।
Verse 54
यथा पितास्य कौरव्य: शान्तनुर्न॒पसत्तम: । सो<चिरेणैव कालेन अत्यक्रामन्नराधिप
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ கௌரவ்யா! அரசர்களில் சிறந்த சாந்தனு எவ்வாறு ஆட்சி செய்தாரோ, அவ்வாறே அவனும் ஆட்சி செய்தான்; மேலும் குறுகிய காலத்திலேயே, ஓ அரசே, அவன் பிறரை மிஞ்சினான்।
Verse 55
वनानि सरितश्रैव शैलांश्व विविधान् द्रुमान् । अक्षत: क्षपयित्वारीन् संख्येडसंख्येयविक्रम:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவர் காடுகள், நதிகள், மலைகள், பலவகை மரங்கள் ஆகியவற்றைத் தாண்டி முன்னே சென்றார். தாமே காயமின்றி இருந்து பகைவரை அழித்தார்; போரில் அவரது வீரியம் கணக்கிடத்தக்கதுமல்ல, கணக்கிட முடியாததுமாய்—அளவிலாதது।
Verse 56
आनयामास काश्यस्य सुता: सागरगासुत: । सस््नुषा इव स धर्मात्मा भगिनीरिव चानुजा:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—கங்கைபுத்திரனான தர்மநெறியுடைய பீஷ்மர் காசி அரசனின் மகள்களை அழைத்து வந்தார்; அவர்களை மருமகள்களெனவும் தன் இளைய சகோதரிகளெனவும் கருதி, அவர்களின் கௌரவத்தைக் காத்து குருநாட்டிற்கு கொண்டு வந்தார்।
Verse 57
यथा दुहितरश्वैव परिगृह ययौ कुरून् । आनिन््ये स महाबाहुर्भ्रातु: प्रियचिकीर्षया
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவர் அந்த இளவரசிகளைத் தன் மகள்களைப் போலக் காத்து குருநாட்டை நோக்கிச் சென்றார். அந்த மாபெரும் தோளுடைய பீஷ்மர், தன் சகோதரனுக்குப் பிரியமானதை நிறைவேற்றவே அவர்களை அழைத்து வந்தார்।
Verse 58
ता: सर्वगुणसम्पन्ना भ्राता भ्रात्रे यवीयसे । भीष्मो विचित्रवीर्याय प्रददौ विक्रमाहता:
தன் வீரத்தால் வென்று கொண்டுவந்த, எல்லா நற்குணங்களும் நிறைந்த அந்தக் கன்னியரை மூத்த சகோதரனான பீஷ்மன் இளைய சகோதரன் விசித்ரவீர்யனுக்குத் திருமணத்திற்காக அளித்தான்.
Verse 59
एवं धर्मेण धर्मज्ञ: कृत्वा कर्मातिमानुषम् | भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे
இவ்வாறு தர்மத்தை அறிந்த பீஷ்மன், தர்மப்படி மனித அளவை மீறும் ஒரு பெருஞ்செயலைச் செய்து, தன் சகோதரன் விசித்ரவீர்யனின் திருமண ஏற்பாடுகளைத் தொடங்கினான்.
Verse 60
सत्यवत्या सह मिथ: कृत्वा निश्चयमात्मवान् | विवाहं कारयिष्यन्तं भीष्म॑ं काशिपते: सुता | ज्येष्ठा तासामिदं वाक्यमब्रवीद्धसलती तदा
தன்னடக்கமுடைய பீஷ்மன் சத்யவதியுடன் ஆலோசித்து உறுதியான முடிவை எடுத்து திருமணத்தை நடத்தத் தொடங்கினான். அப்போது காசிராஜனின் மகள்களில் மூத்தவள் புன்னகையுடன் பீஷ்மனிடம் இவ்வாறு கூறினாள்.
Verse 61
मया सौभपति): पूर्व मनसा हि वृत: पति: । तेन चास्मि वृता पूर्वमेष कामश्न मे पितु:
தர்மாத்மனே! நான் முன்பே மனத்திலேயே சௌபத்தின் அதிபதி சால்வனை கணவராகத் தேர்ந்தெடுத்திருந்தேன்; அவனும் முன்பே என்னைத் தேர்ந்தெடுத்திருந்தான். இதுவே என் தந்தையின் விருப்பமும் ஆகும்.
Verse 62
मया वरयितव्यो<भूच्छाल्वस्तस्मिन् स्वयंवरे । एतदू विज्ञाय धर्मज्ञ धर्मतत्त्वं समाचर
அந்த சுயம்வரத்தில் நான் சால்வனையே தேர்ந்தெடுக்க வேண்டியவள். தர்மத்தை அறிந்தவரே! இதை உணர்ந்து தர்மத்தின் சாரத்தின்படி நடந்து கொள்ளுங்கள்.
Verse 63
एवमुक्तस्तया भीष्म: कन्यया विप्रसंसदि । चिन्तामभ्यगमद् वीरो युक्तां तस्यैव कर्मण:
பிராமணர் சபையில் அந்தக் கன்னி இவ்வாறு கூறியபோது, வீரன் பீஷ்மர் அந்தத் திருமணச் செயல் குறித்து எது நியாயமும் பொருத்தமும் எனச் சீராகச் சிந்திக்கத் தொடங்கினார்.
Verse 64
विनिश्ित्य स धर्मज्ञो ब्राह्मणैवेंदपारगै: । अनुजने तदा ज्येष्ठामम्बां काशिपते: सुताम्
தாமே தர்மஞானி ஆயினும், வேதங்களில் தேர்ந்த பிராமணர்களுடன் நன்கு ஆலோசித்து, அப்போது காசிராஜனின் மூத்த மகள் அம்பாவை சால்வனிடம் செல்ல அனுமதித்தார்.
Verse 65
अम्बिकाम्बालिके भारयें प्रादाद् भ्रात्रे यवीयसे । भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा
மீதமிருந்த இரு கன்னியர்—அம்பிகை, அம்பாலிகை—இவர்களை பீஷ்மர் சாஸ்திர விதிப்படி தம் இளைய சகோதரன் விசித்ரவீரியனுக்கு மனைவியராக அளித்தார்.
Verse 66
तयो: पाणी गृहीत्वा तु रूपयौवनदर्पित: । विचित्रवीर्यो धर्मात्मा कामात्मा समपद्यत,उन दोनोंका पाणिग्रहण करके रूप और यौवनके अभिमानसे भरे हुए धर्मात्मा विचित्रवीर्य कामात्मा बन गये
அவ்விருவரின் கரங்களையும் திருமணத்தில் பற்றியபின், அழகும் இளமையும் தரும் அகந்தையால் மயங்கிய தர்மநெஞ்சன் விசித்ரவீரியன் காமவசப்பட்டான்.
Verse 67
ते चापि बृहती श्यामे नीलकुज्चितमूर्थजे । रक्ततुज्ननखोपेते पीनश्रोणिपयोधरे
அவ்விரு மனைவியரும் முழு வளர்ச்சியடைந்த, கருநிறத்தவர்; அவர்களின் தலைமுடி நீலம்கலந்த கருப்பாகச் சுருண்டிருந்தது; நகங்கள் செம்மையாகவும் உயர்ந்தும் இருந்தன; இடுப்பும் மார்பும் நிறைந்தும் நன்கு வளர்ந்தும் இருந்தன.
Verse 68
आत्मन: प्रतिरूपो5सौ लब्ध: पतिरिति स्थिते । विचित्रवीर्य कल्याण्यौ पूजयामासतु: शुभे
தம்தம் இயல்புக்கு ஏற்ற கணவர் கிடைத்தார் என்ற உறுதியில் மனநிறைவு கொண்டு, அந்த இரு கல்யாணமிகு, நற்பண்புடைய மகளிரும் விசித்ரவீர்யனைப் பக்தியுடன் சேவித்து மரியாதை செய்தனர்।
Verse 69
सचाश्रचिरूपसदृशो देवतुल्यपराक्रम: । सर्वासामेव नारीणां चित्तप्रमथनो रह:
விசித்ரவீர்யனின் அழகு அச்வினிக் குமாரர்களைப் போன்றது; வீரத்தில் தேவர்களுக்கு ஒப்பானவன். தனிமையில் அவன் எல்லா மகளிரின் மனத்தையும் கலக்கி மயக்க வல்ல ஈர்ப்பை உடையவன்.
Verse 70
ताभ्यां सह समा: सप्त विहरन् पृथिवीपति: । विचित्रवीर्यस्तरुणो यक्ष्मणा समगृहत
பூமியரசன் விசித்ரவீர்யன் அந்த இரு மனைவியருடன் ஏழு ஆண்டுகள் இடையறாது இன்பவிளையாட்டில் ஈடுபட்டான். அந்த அளவிலா ஆசைமிகு, கட்டுப்பாடற்ற வாழ்வின் விளைவாக இளமையிலேயே யக்ஷ்மா (க்ஷயம்) நோயால் பிடிக்கப்பட்டான்.
Verse 71
सुहृदां यतमानानामाप्तै: सह चिकित्सकै: । जगामास्तमिवादित्य: कौरव्यो यमसादनम्
நலன்விரும்பிய உறவினர்கள் நம்பத்தகுந்த வைத்தியர்களுடன் சேர்ந்து சிகிச்சைக்காக எவ்வளவு முயன்றாலும், சூரியன் அஸ்தமிப்பதுபோல் அந்த கௌரவரசன் யமனின் இல்லத்திற்குச் சென்றான்.
Verse 72
धर्मात्मा स तु गाड़ेयश्चिन्ताशोकपरायण: । प्रेतकार्याणि सर्वाणि तस्य सम्यगकारयत्
தர்மாத்மாவான காங்கேயன் பீஷ்மன், சகோதரன் மரணத்தால் கவலையும் துயரமும் நிறைந்து தளர்ந்தான். பின்னர் சத்யவதியின் ஆணைப்படி, யாகப் புரோகிதர்களும் குருகுலத்தின் முதியோர்களும் உடன், அரசன் விசித்ரவீர்யனுக்கான எல்லா பிரேதகாரியங்களையும் முறையாக நடத்தினான்.
Verse 73
राज्ञो विचित्रवीर्यस्य सत्यवत्या मते स्थित: । ऋषच्विग्भि: सहितो भीष्म: सर्वैश्व कुरुपुड़वै:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—கங்கையின் மகனும் தர்மாத்மாவுமான பீஷ்மர், தம் சகோதரன் மரணத்தால் கவலைவும் துயரமும் கொண்டிருந்தபோதிலும், சத்யவதியின் ஆலோசனையில் உறுதியாக நிலைத்தார். யாகப் புரோகிதர்களும் குருவம்சத்தின் தலைசிறந்தோரும் உடன் இருக்க, அரசன் விசித்ரவீர்யனின் அனைத்துப் பிரேதகிரியைகளையும் தர்மப்படி முறையாகச் செய்யச் செய்தார்.
Verse 93
इत्येवं प्रब्र॒ुवन्तस्ते हसन्ति सम नृपाधमा: । वहाँ जो नीच स्वभावके नरेश एकत्र थे
வைசம்பாயனர் கூறினார்—இவ்வாறு ஒருவருக்கொருவர் பேசிக்கொண்டே அங்கே கூடியிருந்த அந்தக் கீழ்மையான அரசர்கள் சிரித்து, பீஷ்மரை ஏளனம் செய்தனர். அவர்கள் சொன்னார்கள்—“பரதர்களில் பீஷ்மர் தர்மவான் என்று புகழ் பெற்றவர். இப்போது அவர் முதுமையடைந்து உடலில் சுருக்கங்கள், தலையில் நரை; அப்படியிருக்க இங்கே ஏன் வந்தார்? வெட்கமற்றவர்போல் தோன்றுகிறார். தன் விரதத்தை உடைத்தால் உலகின் முன் என்ன சொல்வார்—எப்படி முகம் காட்டுவார்? பீஷ்மர் வாழ்நாள் முழுதும் பிரம்மச்சாரி என்ற புகழ் பூமியெங்கும் வீணாகப் பரவியதே!”
Verse 102
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि विचित्रवीर्योपरमे दयथधिकशततमो<्ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தில் உள்ள சம்பவபர்வத்தில், விசித்ரவீர்யன் தொடர்பான நிகழ்வை முடிக்கும் நூற்று இரண்டாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 109
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपवके अन्तर्गत सम्भवपर्वमनें चित्रांगदोीपाख्यानविषयक एक सौ एकवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தில் உள்ள சம்பவபர்வத்தில், சித்ராங்கதன் தொடர்பான நிகழ்வைச் சொல்லும் நூற்று ஒன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Frequently Asked Questions
The chapter stages a governance dilemma: how to secure dynastic succession and alliance integrity while acknowledging a ruler’s disability, requiring a decision that balances social perception, ethical duty, and political continuity.
Stewardship is portrayed as intergenerational: leaders must preserve institutions (family, polity) through prudent alliances, while individuals may adopt disciplined vows to align personal conduct with relational duty.
No explicit phalaśruti appears in these verses; the chapter’s meta-significance is implicit, presenting exemplary conduct (vṛtta) and vow-based discipline as stabilizing forces within the epic’s broader moral economy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.