Adhyaya 213

Verse 1

सूत उवाच । रत्नादित्यस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् । सर्वकुष्ठहरं यच्च सर्वपातकनाशनम् । भूयस्तथैव माहात्म्यं महद्वै श्रूयतां रवेः

सूत उवाच—रत्नादित्यस्य माहात्म्यं युष्मभ्यं परिकीर्तितम्, यत् सर्वकुष्ठहरं सर्वपातकनाशनं च; अधुना पुनः रवेर्महन्माहात्म्यं श्रूयताम्।

Verse 2

तेन चाराधितः सूर्यस्तत्रस्थेन द्विजोत्तमाः

तेन तत्रस्थेन सूर्यः सम्यगाराधितः, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 3

पूर्वदक्षिणदिग्भागे समासाद्य ततः परम् । रक्त चन्दनजां कृत्वा प्रतिमां भावितात्मना

ततः पूर्वदक्षिणदिग्भागं समासाद्य, भावितात्मना रक्तचन्दनजां प्रतिमां कृत्वा।

Verse 4

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य दिवाकरः । वरदोऽस्मीति तं प्राह दृष्टिगोचरमागतः

ततो वर्षसहस्रान्ते तस्य दिवाकरः तुष्टः सन् दृष्टिगोचरमागतः, ‘वरदोऽस्मि’ इति तं प्राह।

Verse 5

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव कुष्ठव्याधिं हर प्रभो । नान्येन कारणं मेऽस्ति राज्येनापि त्रिविष्टपे

ब्राह्मण उवाच—यदि मे देव तुष्टोऽसि, प्रभो, मम कुष्ठव्याधिं हर। त्रिविष्टपेऽपि राज्यं न मे काम्यं; नान्यत्कारणं ममास्ति।

Verse 6

श्रीभगवानुवाच । सप्तम्यां सूर्यवारेण कुरु विप्र प्रदक्षिणाम् । शतमष्टोत्तरं यावत्स्नात्वा पुण्यह्रदे शुभे । फलहस्तः पृथक्त्वेन ततः कुष्ठेन मुच्यसे

श्रीभगवानुवाच—सप्तम्यां सूर्यवारेण, विप्र, प्रदक्षिणां कुरु। शुभे पुण्यह्रदे स्नात्वा शतमष्टोत्तरं यावत् फलहस्तः पृथक्त्वेन कृत्वा, ततः कुष्ठेन मुच्यसे।

Verse 7

अन्योऽत्र गां गतो योऽपि व्रतमेतत्करिष्यति । सर्वरोगविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति

अन्योऽप्यत्र यः कश्चिदागत्य व्रतमेतत्करिष्यति। स सर्वरोगविनिर्मुक्तो मम लोकं गमिष्यति।

Verse 8

श्रीसूर्य उवाच । तच्छ्रुत्वा स तथा चक्रे ब्राह्मणः श्रद्धयाऽन्वितः । विमुक्तश्च तदा कुष्ठाद्दिव्यदेहमवाप्तवान्

श्रीसूर्य उवाच—तच्छ्रुत्वा स तथा चक्रे ब्राह्मणः श्रद्धयाऽन्वितः। तदा कुष्ठाद्विमुक्तः सन् दिव्यदेहमवाप्तवान्।

Verse 9

अथ भूयोऽपि तं प्राह नीरोगं भगवान्रविः । किं ते प्रियं करोम्यन्यद्वद ब्राह्मणसत्तम

अथ भूयोऽपि तं प्राह नीरोगं भगवान् रविः—किं ते प्रियं करोम्यन्यत्? वद ब्राह्मणसत्तम।

Verse 10

सोऽब्रवीत्सर्वदैवात्र स्थातव्यं भगवन्विभो

स उवाच—हे भगवन् विभो, अत्र सर्वदा नित्यं स्थातव्यम्।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अतः परं ममावासः स्थानेऽत्र च भविष्यति । नाम्ना कुहरवासाख्या संज्ञा मम भविष्यति

श्रीभगवानुवाच—अतः परं ममावासोऽत्रैव स्थाने भविष्यति; नाम्ना च मम संज्ञा ‘कुहरवास’ इति भविष्यति।

Verse 12

कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुपुत्रो बभूव ह । सांबोनाम सुरूपाढ्यो जांबवत्यां द्विजोत्तमाः

कस्यचित्कालानन्तरं विष्णुपुत्रो बभूव; जाम्बवत्यां सुरूपाढ्यः सांब इति नाम्ना, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 13

अथ तं राजमार्गेण गच्छंतं यदुसत्तमम्

अथ तं यदुसत्तमं राजमार्गेण गच्छन्तं जनाः पश्यन्ति स्म।

Verse 14

पुरनार्योऽपि संतुष्टा वीक्षांचक्रुः सुकौतुकात् । गृहकार्याणि संत्यज्य समारूढा गवाक्षकान्

पुरनार्योऽपि सन्तुष्टाः सुकौतुकाद् वीक्षां चक्रुः; गृहकार्याणि संत्यज्य गवाक्षकान् समारूढाः।

Verse 15

तस्य कामात्मदेहस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः । काश्चिदर्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः

तस्य काममोहकदेहस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः स्त्रियः काश्चिदर्धानुलिप्ताङ्ग्यः, काश्चिदेकाञ्जितेक्षणाः समाययुः।

Verse 16

अर्धसंयमितैः केशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः । एकस्मिंश्चरणे काश्चिन्नियोज्योपानहं द्रुताः

अर्धसंयमितैः केशैः काश्चिदन्याः, काश्चित्त्यक्तबालकाः; काश्चिदेकस्मिंश्चरणे उपानहं नियोज्य द्रुतं निर्जग्मुः।

Verse 17

पादुकां च द्वितीये तु पर्यधावन्नितंबिनीः । व्रजंतीषु तथान्यासु वनितासु गवाक्षकान्

द्वितीये पादे पादुकां पर्यधावन्नितम्बिन्यः; तथान्यासु वनितासु व्रजन्तीषु गवाक्षकान् प्रति धावन्ति।

Verse 18

व्याक्रोशंति क्रुधाविष्टाः शिशवो गुरवस्तथा । नीवीबन्धनविश्लेषसमाकुलितचेतसः

क्रुधाविष्टाः शिशवो व्याक्रोशन्ति, गुरवस्तथैव; नीवीबन्धनविश्लेषेण व्याकुलितचेतसः।

Verse 19

ययुरेवापराः स्वेषु गवाक्षेषु वरांगनाः । स चकर्ष तदा तासां पतितैर्नेत्ररश्मिभिः

अपरा वराङ्गनाः स्वेषु गवाक्षेषु ययुः; स तदा तासां पतितैर्नेत्ररश्मिभिः स्वात्मनि आकर्षयामासेव।

Verse 20

हृदयानि धरापृष्ठे कामदेवसमो युवा । काचिद्दृष्ट्वैव तद्रूपं तस्य सांबस्य कामिनी

धरापृष्ठे कामदेवसमो युवा तिष्ठति स्म; तस्य सांबस्य तद्रूपं दृष्ट्वैव काचित् कामिनी कामाकुला बभूव।

Verse 21

निश्चला कामतप्तांगी लिखितेव विभाब्यते । काचिदग्निसमान्मुक्त्वा निश्वासान्कामपीडिता

काचित् कामतप्ताङ्गी निश्चला लिखितेव विभाति; अन्याऽपि कामपीडिता निश्वासान् अग्निसमान् मुमोच।

Verse 22

एकास्तं च समालोक्य रूपयौवनसंयुतम् । गवाक्षात्प्रपतंति स्म निश्चेष्टा धरणीतले

एकाः तं रूपयौवनसंयुतं समालोक्य गवाक्षात् प्रपतन्ति स्म; निश्चेष्टाः धरणीतले पपातुः।

Verse 23

अन्याः परस्परालाप प्रकुर्वंति वरस्त्रियः । एका सा कामिनी धन्या यास्य चक्रेवगूहनम्

अन्याः वरस्त्रियः परस्परालापं प्रकुर्वन्ति स्म; सा तु धन्या कामिनी तं चक्रेव आलिङ्गनम्।

Verse 24

निःशेषां रजनीं प्राप्य माघमाससमुद्भवाम् । आस्तां तावत्स्त्रियो याश्च नरा अपि निरर्गलम्

माघमाससमुद्भवां निःशेषां रजनीं प्राप्य, स्त्रियो नरा अपि तावत् निरर्गलं तथैवास्थन्।

Verse 25

जल्पंति चेदृशं सर्वं तस्य रूपेण विस्मिताः । अत्रये वदन्ति सेवाम एनमर्थेन वर्जिताः

तस्य सौन्दर्यरूपेण विस्मिताः सर्वमेव तादृशं जल्पन्ति स्म; अत्रये चोचुः—“एनं वयं सेवामहे” इति, निरर्थककामनारहिताः।

Verse 26

वीक्ष्यामो वदनं येन नित्यमेवेंदुसंनिभम् । कर्णाभ्यां वारिता वृद्धिर्नेत्रयोरप्यसंशयम् । नो चेज्जानीमहे नैव कियती सं भविष्यति

येन वदनेन नित्यमेव इन्दुसंनिभं दृश्यते, तद्वदनं वयं वीक्ष्यामः। कर्णाभ्यां कामवृद्धिर्वारिता, नेत्रयोरप्यसंशयम्; नो चेद् न जानीमहे कियती सा भविष्यति।

Verse 27

एवं संवीक्ष्यमाणस्तु कामिनीभिर्नरैस्तथा । निर्ययौ राजमार्गेण पितृदर्शनलालसः

एवं कामिनीभिर्नरैश्च तथा संवीक्ष्यमाणः सन्, पितृदर्शनलालसः राजमार्गेण निर्ययौ।

Verse 28

भगिन्यो मातरो याश्च भ्रातृपत्न्यश्च याः स्थिताः । अवस्थामीदृशीं प्राप्ता ब्राह्मणानामपि स्त्रियः । मातरोऽपि च यास्तस्य भगिन्यश्च विशेषतः

याः भगिन्यो मातरश्च, भ्रातृपत्न्यश्च याः स्थिताः; ब्राह्मणानामपि स्त्रियोऽपि तादृशीमवस्थां प्राप्ताः—तस्य मातरश्च भगिन्यश्च विशेषतः।

Verse 29

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते प्रावृट्काले निशागमे । कृष्णपक्षे तमोभूते अलक्ष्येऽपि गते पुरः

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते प्रावृट्काले निशागमे, कृष्णपक्षे तमोभूते, पुरोऽपि नगरेऽलक्ष्ये गते।

Verse 30

तन्माता नन्दिनीनाम कामदेवशरार्दिता । तत्पत्न्या वेषमाधाय तच्छय्यायामुपस्थिता

तस्य माता नन्दिनी नाम कामदेवशरैर्विद्धा, तत्पत्न्याः वेषं समालम्ब्य तस्य शय्यायामुपस्थिता।

Verse 31

सोऽपि तां दयितां ज्ञात्वा सेवयामास कामिनीम् । रतोपचारैर्विविधैरश्रद्धेयविनिर्मितैः

सोऽपि तां दयितामिति मत्वा तां कामिनीं सेवयामास; नानाविधै रतोपचारैः आश्चर्यरूपैः विनिर्मितैः।

Verse 32

तया तत्र यदुश्रेष्ठो विकल्पमकरोत्तदा । अंगराजसुता या मे प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

तया तत्र यदुश्रेष्ठः तदा विकल्पमकरोत्—“अङ्गराजसुता या मे प्राणेभ्योऽपि गरीयसी…” इति।

Verse 33

नैवंविधं रतं वेद अनया यद्विनिर्मितम् । वेश्या अपि न जानंति रतमीदृक्कथञ्चन

एवंविधं रतं न वेद कश्चिद्, यदनया विनिर्मितम्; वेश्याः अपि कदाचन ईदृशं रतं न जानन्ति।

Verse 34

ततो गाढं करे धृत्वा दीपमानीय तत्क्षणात् । यावत्पश्यति सा माता नन्दिनीति च या स्मृता

ततः सा गाढं करे धृत्वा दीपमानाय तत्क्षणात्, यावत् सा माता नन्दिनीति स्मृता स्पष्टं पश्यति।

Verse 35

ततश्च गर्हयामास रपे किमिदं कृतम् । गर्हितं सर्वलोकानां नर कार्तिप्रदं तथा

ततः सा तम् अवोचत्—“रे पाप, किमिदं त्वया कृतम्? एतत् सर्वलोकैः गर्हितं, नर; तथा चापकीर्तिप्रदं भवति।”

Verse 36

सापि लज्जासमोपेता महाभयसमाकुला । प्रणष्टा तत्क्षणादेव भयेन महताऽन्विना

सापि लज्जासमन्विता महाभयेन चाकुला । तत्क्षणादेव नष्टा सा महता भयवेगिना ॥

Verse 37

सांबोऽपि प्रलपन्नार्तो निद्रां लेभे न वै द्विजाः । रात्रिशेषमभूत्तस्य तदा वर्षशतोपमम्

साम्बोऽपि आर्तप्रलापेन निद्रां नाधिगतो द्विजाः । रात्रिशेषस्तदा तस्य वर्षशतोपमोऽभवत् ॥

Verse 38

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रोद्गते रविमण्डले । दुःखेन महता युक्तः प्रोत्थितः स हरेः सुतः

अथ रात्रौ व्यतीतायां प्रोद्गते रविमण्डले । महादुःखसमायुक्तः प्रोत्थितो हरिसूनुः ॥

Verse 39

आवश्यकमपि त्यक्त्वा कंचिद्ब्राह्मणसत्तमम् । धर्मशास्त्रविधानज्ञं समानीयाथ चाब्रवीत्

आवश्यकमपि संत्यज्य कञ्चिद् ब्राह्मणसत्तमम् । धर्मशास्त्रविधानज्ञं समाहूयेदमब्रवीत् ॥

Verse 40

रहस्ये विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः । सांब उवाच । मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा स्वयं स्याद्यदि मोहनम्

रहस्ये विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः । सांब उवाच । मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा स्वयं स्याद्यदि मोहनम्

Verse 41

कथं शुद्धिर्भवेत्तस्य परमार्थेन मे वद । धर्मशास्त्राणि संवीक्ष्य सर्वाणि च यथाक्रमम्

कथं शुद्धिर्भवेत्तस्य परमार्थेन मे वद । धर्मशास्त्राणि संवीक्ष्य सर्वाणि च यथाक्रमम्

Verse 42

ब्राह्मण उवाच । परनार्याः कृते वत्स प्रायश्चित्तं विनिर्मितम् । धर्म द्रोणेषु सर्वेषु वर्णानां च पृथग्विधम्

ब्राह्मण उवाच । परनार्याः कृते वत्स प्रायश्चित्तं विनिर्मितम् । धर्म द्रोणेषु सर्वेषु वर्णानां च पृथग्विधम्

Verse 43

आसां च तिसृणां चैव त्रयाणां परिकीर्तितम् । एवमेवं विनिर्दिष्टं प्रायश्चित्तं विशुदये

आसां च तिसृणां चैव त्रयाणां परिकीर्तितम् । एवमेवं विनिर्दिष्टं प्रायश्चित्तं विशुदये

Verse 44

मात्रा मोहनमासाद्य भगिन्या वाथ यादव । दुहित्रा वा प्रमादाच्च कार्यं संशोधनं बुधैः । शुद्ध्यर्थं तिंगिनीमेकां नान्यज्जानाम्यहं यतः

मात्रा मोहनमासाद्य भगिन्या वाथ यादव । दुहित्रा वा प्रमादाच्च कार्यं संशोधनं बुधैः । शुद्ध्यर्थं तिंगिनीमेकां नान्यज्जानाम्यहं यतः

Verse 45

धर्मद्रोणेषु सर्वेषु निर्णयोऽयमुदाहृतः । यो मया तव संदिष्टो नान्योस्ति यदुपुंगव

धर्मद्रोणेषु सर्वेषु निर्णयोऽयमुदाहृतः। यो मया तव संदिष्टो नान्योऽस्ति यदुपुङ्गव॥

Verse 46

अन्यथा यो वदेत्पृष्टः प्रायाश्चित्तं स्वच्छन्द तः । तस्य पापस्य भागी स्याद्यथा कर्ता तथैव सः

अन्यथा यो वदेत्पृष्टः प्रायश्चित्तं स्वच्छन्दतः। तस्य पापस्य भागी स्याद्यथा कर्ता तथैव सः॥

Verse 47

सांब उवाच । तिंगिन्याः किं स्वरूपं च किं प्रमाणं द्विजोत्तम । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि ममास्त्यत्र प्रयोजनम्

सांब उवाच। तिङ्गिन्याः किं स्वरूपं च किं प्रमाणं द्विजोत्तम। सर्वं विस्तरतो ब्रूहि ममास्त्यत्र प्रयोजनम्॥

Verse 48

ब्राह्मण उवाच । गोवाटचूर्णमादाय गर्तां भृत्वा स्वमानजाम् । शयनं तत्र कर्तव्यं यावद्वक्त्रेण यादव

ब्राह्मण उवाच। गोवाटचूर्णमादाय गर्तां भृत्वा स्वमानजाम्। शयनं तत्र कर्तव्यं यावद्वक्त्रेण यादव॥

Verse 49

उपरिष्टात्तच्च चूर्णं धार्यं गोवाटसंभवम् । यावद्वक्त्रप्रमाणं च वर्जयित्वा स्वमाननम्

उपरिष्टात्तच्च चूर्णं धार्यं गोवाटसम्भवम्। यावद्वक्त्रप्रमाणं च वर्जयित्वा स्वमाननम्॥

Verse 50

ततः पादप्रदेशे तु ज्वालयेद्धव्यवाहनम् । यथा शनैः शनैर्दाहः शरीरस्य प्रजायते

ततः पादप्रदेशे तु हव्यवाहनं ज्वालयेत्, यथा शनैः शनैः शरीरस्य दाहः प्रजायते।

Verse 51

न चैव चालयेदंगं कथंचित्तत्र संस्थितः । नैवाक्रंदं तथा कुर्याद्ध्यायेदेकं जनार्दनम्

तत्र संस्थितोऽङ्गं कथञ्चिन्न चालयेत्; न चाक्रन्दं कुर्यात्; एकं जनार्दनं ध्यायेत्।

Verse 52

ततो जीवितनाशेन गात्रशुद्धिः प्रजायते

ततो जीवितनाशेन गात्रशुद्धिः प्रजायते।

Verse 53

तिंगिन्या यत्स्वरूपं च तन्मया परिकीर्तितम् । प्रायश्चित्तमिदं सम्यङ्महापातकनाशनम्

तिङ्गिन्याः यत्स्वरूपं तन्मया परिकीर्तितम्; इदं प्रायश्चित्तं सम्यक् कृतं महापातकनाशनम्।

Verse 54

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सांबो जांबवतीसुतः । हृदये निश्चयं कृत्वा तिंगिनीसाधकोद्भवम्

तस्य वचनं श्रुत्वा साम्बो जाम्बवतीसुतः, हृदये निश्चयं कृत्वा तिङ्गिनीसाधकोद्भवम्।

Verse 55

ततः प्रोवाच विजने वासुदेवं घृणान्वितः । ताताहं विप्रलब्धस्तु नंदिन्या तव भार्यया

ततः स विजने देशे घृणया समन्वितः । वासुदेवं प्रति प्राह—तात, नन्दिन्या तव भार्यया अहं नूनं विप्रलब्धोऽस्मि ॥

Verse 56

भार्याया रूपमाधाय पापया तमसि स्थिते । सा मया निजभार्येयमिति मत्वा निषेविता

तमसि प्रवृत्ते पापिनी भार्याया रूपमाधाय । सा मया ‘निजभार्येयम्’ इति मत्वा निषेविता ॥

Verse 57

ततस्तु चेष्टितैर्ज्ञात्वा गर्हयित्वा विसर्जिता । ततःप्रभृति गात्रे मे कुष्ठव्याधिरयं स्थितः

ततः चेष्टितैर्ज्ञात्वा तां गर्हयित्वा विसर्जिता । ततःप्रभृति मे गात्रे कुष्ठव्याधिरयं स्थितः ॥

Verse 58

मयाथ धर्मशास्त्रज्ञः कश्चित्पृष्टो द्विजोत्तमः । प्रायश्चित्तं यथोक्तं मे वद मातृनिषेवणात्

अथाहं धर्मशास्त्रज्ञं कञ्चिद् द्विजोत्तमं पृष्टवान् । मातृनिषेवणात् मे यथोक्तं प्रायश्चित्तं वद ॥

Verse 59

तेनोक्तं साधनं सम्यक्तिंगिन्या मम शुद्धये । सोऽहं तां साधयिष्यामि तस्य पापस्य शुद्धये

तेन मम शुद्धये तिङ्गिन्या साधनं सम्यगुक्तम् । तस्य पापस्य शुद्धये सोऽहं तां साधयिष्यामि ॥

Verse 60

अनुज्ञां देहि मे शीघ्रं कार्यं येन करोम्यहम् । क्षंतव्यं च मया बाल्ये यत्किंचित्कुकृतं कृतम्

शीघ्रमनुज्ञां मे देहि, येनाहं कर्तव्यं कर्म करोमि। बाल्ये मया यत्किंचित् कुकृतं कृतं, तत् सर्वं क्षन्तव्यम्।

Verse 61

मम माता यथा दुःखं न कुर्यात्त्वं तथा कुरु

मम माता यथा दुःखं न कुर्यात्, त्वं तथा आचर।

Verse 62

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वज्रपातोपमं हरिः । बाष्पपूर्णेक्षणो दीनस्ततः प्रोवाच गद्गदम्

तस्य वचनं वज्रपातोपमं श्रुत्वा हरिः बाष्पपूर्णेक्षणो दीनः, ततः गद्गदं प्रोवाच।

Verse 63

न त्वया कामतः पुत्र कृत्यमेतदनुष्ठितम् । न ज्ञानेन कृतं यस्मात्तत्स्मात्स्वल्पं हि पातकम्

पुत्र, त्वया न कामतः कृत्यमेतदनुष्ठितम्। यतो न ज्ञानेन कृतं, तस्मात् स्वल्पं हि पातकम्।

Verse 64

जानता यत्कृतं पापं तच्चैवाक्षयतां व्रजेत् । न करोति महीपालो यदि तस्य विनिग्रहम्

जानता यत्कृतं पापं तदेवाक्षयतां व्रजेत्, यदि महीपालो न करोति तस्य विनिग्रहम्।

Verse 65

तस्मात्ते कीर्तयिष्यामि प्रायश्चित्तं विशुद्धये । दानं चैव महाभाग येन कुष्ठं प्रणश्यति

तस्मात् ते विशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि । महाभाग तथा दानं येन कुष्ठं प्रणश्यति ॥

Verse 66

उक्तानि प्रतिषिद्धानि पुनः संभावितानि च । सापेक्षनिरपेक्षाणि मुनिवाक्यान्यशेषतः

उक्तानि प्रतिषिद्धानि पुनः संभावितानि च । सापेक्षनिरपेक्षाणि मुनिवाक्यान्यशेषतः ॥

Verse 67

तदत्र विषये पुत्र मम वाक्यं समाचर । भविष्यति महच्छ्रेय इह लोके परत्र च

तदत्र विषये पुत्र मम वाक्यं समाचर । भविष्यति महच्छ्रेय इह लोके परत्र च ॥

Verse 68

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । मार्तण्डोऽस्ति सुविख्यातः सर्वकुष्ठविनाशकः

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । मार्तण्डोऽस्ति सुविख्यातः सर्वकुष्ठविनाशकः ॥

Verse 69

सूर्यवारेण सप्तम्यां संप्राप्ते मासि माधवे । नक्षत्रे पितृदैवत्ये शुक्लपक्षे समागते

सूर्यवारेण सप्तम्यां संप्राप्ते मासि माधवे । नक्षत्रे पितृदैवत्ये शुक्लपक्षे समागते ॥

Verse 70

भास्करस्योदये प्राप्ते श्रद्धापूतेन चेतसा । शतमष्टोत्तरं यावत्कुरुते च प्रदक्षिणाम्

भास्करोदयकाले तु श्रद्धापूतमनाः पुमान् । शतमष्टोत्तरं यावत् प्रदक्षिणां समाचरेत् ॥

Verse 71

फलैः श्रेष्ठतमैश्चैव तत्प्रमाणैः पृथक्पृथक् । तस्य कुष्ठं विनिर्याति सद्य एव न संशयः

फलैः श्रेष्ठतमैश्चैव तत्प्रमाणैः पृथक्पृथक् । तस्य कुष्ठं विनिर्गच्छेत् सद्य एव न संशयः ॥

Verse 72

नीरोगः कुरुते यस्तु रवेस्तस्य प्रदक्षिणाः । तावद्युगं पुमानेष सूर्यलोके महीयते

नीरोगोऽपि यः कुरुते रवेः प्रदक्षिणाः । तावद्युगं स पुमान् सूर्यलोके महीयते ॥

Verse 73

सूर्यवारेण यो मर्त्यस्तस्य कृत्वा ण्दक्षिणाम् । नमस्करोति सद्भक्त्या सोऽपि रोगैः प्रमुच्यते

सूर्यवारेण यो मर्त्यः कृत्वा प्रदक्षिणां ततः । सद्भक्त्या नमस्कुरुते सोऽपि रोगैः प्रमुच्यते ॥

Verse 74

तस्मात्त्वं हि महाराज तमाराधय भास्करम् । देवं वै विधिनानेन यो मयोक्तोऽखिलस्तव

तस्मात्त्वं हि महाराज तमाराधय भास्करम् । देवं वै विधिनानेन यन्मयोक्तं समस्ततः ॥

Verse 75

अविकल्पेन मनसा समाराधय सत्वरम् । मुक्तरोगे विपाप्माथ दिब्यदेहमवाप्स्यसि

अविकल्पेन मनसा सत्वरं समाराधय। मुक्तरोगो विपाप्मा च दिव्यदेहमवाप्स्यसि॥

Verse 76

मा कुरुष्व विषादं त्वं कुष्ठव्याधिसमुद्रवम् । तस्मिन्क्षेत्रे स्थिते देवे कुहराश्रयसंज्ञिते

मा कुरुष्व विषादं त्वं कुष्ठव्याधिसमुद्रवम्। तस्मिन्क्षेत्रे स्थितो देवः कुहराश्रयसंज्ञितः॥

Verse 77

अथ तद्वचनं श्रुत्वा प्रस्थितो विष्णुनन्दनः

अथ तद्वचनं श्रुत्वा प्रस्थितो विष्णुनन्दनः॥

Verse 78

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य चक्रिणः । चकार गमने बुद्धियोगं सांबोऽर्बुदं प्रति

सूत उवाच। एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य चक्रिणः। चकार गमने बुद्धियोगं साम्बोऽर्बुदं प्रति॥

Verse 79

ततः शुभेऽहनि प्राप्ते हस्त्यश्वरथसंयुतः । प्रतस्थे स सुतो विष्णोः सेनया परिवारितः

ततः शुभेऽहनि प्राप्ते हस्त्यश्वरथसंयुतः। प्रतस्थे स सुतो विष्णोः सेनया परिवारितः॥

Verse 80

अनुयातः सुदूरं च कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । बाष्पपूर्णे क्षणेनैव सर्वमातृजनेन च

सुदूरमपि कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा सहानुयातः; क्षणेनैव बाष्पपूर्णनयनैः सर्वैर्मातृजनैश्च साकम्।

Verse 81

बलभद्रेण वीरेण चारुदेष्णेन धीमता । युयुधानानिरुद्धाभ्यां प्रद्युम्नेन च धीमता

वीरेण बलभद्रेण, धीमता चारुदेष्णेन, युयुधानानिरुद्धाभ्यां, तथा धीमता प्रद्युम्नेन च सः सहानुयातः।

Verse 82

ततो जांबवती पुत्रं दृष्ट्वा तीर्थोन्मुखं तदा । गच्छमानं प्रचक्रेऽथ प्रलापान्कुररी यथा

ततो जाम्बवती तीर्थोन्मुखं गच्छन्तं पुत्रं दृष्ट्वा, कुररीव प्रलापान् प्रचक्रे।

Verse 83

हा हतास्मि विनष्टास्मि मंदभाग्या ह्यभागिनी । एकोपि तनयो यस्या ममाप्येनां दशां गतः

हा हतास्मि विनष्टास्मि, मन्दभाग्या ह्यभागिनी; यस्या ममैक एव तनयः, सोऽपि मामेवं दशां नीतवान्।

Verse 84

अथ तां रुदतीं दृष्ट्वा प्रोवाच मधुसूदनः । किममंगलमेतस्य प्रस्थितस्य करिष्यसि

अथ तां रुदतीं दृष्ट्वा मधुसूदनः प्रोवाच— ‘प्रस्थितस्यास्य किममङ्गलम् करिष्यसि?’

Verse 85

बाष्पपूर्णेक्षणा दीना मुक्तकेशी विशेषतः । एष व्याधिविनिर्मुक्तस्तीर्थयात्राफलान्वितः । कुष्ठव्याधिपरित्यक्तः पुनरेष्यति तेंऽतिकम्

बाष्पपूर्णेक्षणा दीना मुक्तकेशी विशेषतः विललाप। ‘एष व्याधिविनिर्मुक्तः तीर्थयात्राफलान्वितः; कुष्ठव्याधिं परित्यज्य पुनस्तव समीपमेष्यति।’

Verse 86

एतस्मिन्नंतरे यानादवतीर्य त्वरान्वितः । सांबोऽसौ प्रस्थितस्तत्र यत्र जांबवती स्थिता

एतस्मिन्नन्तरे यानादवतीर्य त्वरान्वितः। सांबोऽसौ प्रस्थितस्तत्र यत्र जांबवती स्थिता॥

Verse 87

स तां प्रणम्य हृष्टात्मा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रणिपत्य विहस्यो च्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह

स तां प्रणम्य हृष्टात्मा कृताञ्जलिपुटः स्थितः। प्रणिपत्य विहस्योच्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह॥

Verse 88

मा त्वं मातर्वृथा दुःखमस्मदर्थे करिष्यसि । आगमिष्याम्यहं शीघ्रं तीर्थयात्रां विधाय वै

मा त्वं मातर्वृथा दुःखमस्मदर्थे करिष्यसि। आगमिष्याम्यहं शीघ्रं तीर्थयात्रां विधाय वै॥

Verse 89

जांबवत्युवाच । रक्षतु त्वां वने वत्स सर्वास्ता वनदेवताः । श्वापदेभ्यः पिशाचेभ्यो दुष्टेभ्यः पुत्र सर्वतः

जांबवत्युवाच—रक्षतु त्वां वने वत्स सर्वास्ता वनदेवताः। श्वापदेभ्यः पिशाचेभ्यो दुष्टेभ्यः पुत्र सर्वतः॥

Verse 91

जठरं पुंडरीकाक्षः कटिं पातु गदाधरः । जानुनोर्युगलं कृष्णः पादौ च धरणीधरः

पुंडरीकाक्षो जठरं पातु, गदाधरः कटिं रक्षतु। कृष्णो जानुनोर्युगलं पातु, धरणीधरः पादौ च रक्षतु॥

Verse 92

एवं संस्पृश्य हस्तेन निजेनांगानि तस्य सा । समालिंग्य समाघ्राय मूर्धदेशे मुहुर्मुहुः

एवं सा निजहस्तेन तस्याङ्गानि संस्पृश्य, समालिङ्ग्य, मूर्धदेशे मुहुर्मुहुः समाघ्राय च।

Verse 93

प्रेषयामास तं पुत्रं कृतरक्षं यशस्विनी । सा सर्वांतःपुरीयुक्ता निवृता तदनन्तरम्

यशस्विनी सा कृतरक्षं पुत्रं तं प्रेषयामास। ततः परं सा सर्वान्तःपुरीयुक्ता निवृत्ता।

Verse 94

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना निःश्वसन्ती यथोरगी । तथा च भगवान्विष्णुर्यादवैः सकलैः सह

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना निःश्वसन्ती यथोरगी। तथा भगवान् विष्णुरपि यादवैः सकलैः सह शोकाकुलोऽभवत्॥

Verse 95

प्रविष्टो द्वारकापुर्या सांबं प्रोष्य ततः परम् । अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो बलभद्रपुरःसरः

साम्बं प्रोष्य ततः परं द्वारकापुर्यां प्रविष्टः। अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो बलभद्रपुरःसरः॥

Verse 96

पुत्रैः पौत्रैस्तथा मित्रैर्बांधवैरपरैरपि । द्वारकाया विनिष्क्रम्य सांबोऽपि द्विजसत्तमाः

हे द्विजसत्तमाः, द्वारकातो विनिष्क्रम्य सांबोऽपि पुत्रैः पौत्रैः मित्रैः बान्धवैश्चापरैरपि सह प्रस्थितवान्।

Verse 97

संप्राप्तश्च क्रमेणाथ सिंधुसागरसंगमे । यत्र योगीश्वरः साक्षादंबरीषप्रतिष्ठितः

अथ स क्रमशः सिंधुसागरसंगमे संप्राप्तः, यत्र योगीश्वरः साक्षादंबरीषेण प्रतिष्ठितः।

Verse 98

अद्यापि तिष्ठते विष्णुर्जंतूनां पापनाशनः । तत्र स्नात्वा समभ्यर्च्य देवं योगीश्वरं ततः

अद्यापि तत्र विष्णुर्जन्तूनां पापनाशनः तिष्ठति; तत्र स्नात्वा देवं योगीश्वरं समभ्यर्च्य ततः।

Verse 99

ददौ दानानि विप्रेभ्यो नानारूपाणि शक्तितः । दीनांधकृपणेभ्यश्च तथैवान्येभ्य एव च

स शक्तितो विप्रेभ्यो नानारूपाणि दानानि ददौ; दीनान्धकृपणेभ्यश्च तथैवान्येभ्य एव च।

Verse 100

यानानि वस्त्ररत्नानि यद्यच्च येन वांछितम् । स त्रिरात्रं हरेः पुत्रः स्थित्वा तत्र समाहितः

यानानि वस्त्ररत्नानि यद्यच्च येन वाञ्छितं तत् स ददौ; हरेः पुत्रः स तत्र त्रिरात्रं समाहितः स्थितवान्।

Verse 110

तत्र क्षणेऽभवत्तस्य चित्ते सांबस्य धीमतः । मुक्तोऽहं कुष्ठरोगेण निर्विकल्पं द्विजोत्तमाः

तत्क्षणे धीमतः सांबस्य चित्तेऽयं निश्चयोऽभवत्—अहं कुष्ठरोगात् मुक्तोऽस्मि, निर्विकल्पं, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 116

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं विश्वामित्रीयमुत्तमम् । चतुर्थं च पुण्यतीर्थं स्त्रीणां चैव शुभावहम्

सूत उवाच—एतद्वः सर्वमाख्यातं विश्वामित्रीयमुत्तमम्। चतुर्थं पुण्यतीर्थं च, स्त्रीणां चैव शुभावहम्॥

Verse 213

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रीयमाहात्म्ये कुहरवासिसांबादित्यप्रभाववर्णनंनाम त्रयोदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रीयमाहात्म्ये ‘कुहरवासिसांबादित्यप्रभाववर्णन’नाम त्रयोदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।