Adhyaya 53

Verse 1

नारद उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शालामाहात्म्य मुत्तमम् । संस्थापिते पुरा स्थाने प्रोक्तोहं द्विजपुंगवैः

नारद उवाच । अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि शालामाहात्म्यमुत्तमम् । संस्थापिते पुरा स्थाने प्रोक्तोऽहं द्विजपुङ्गवैः ॥

Verse 2

स्थानस्य रक्षणार्थाय उपायं कुरु सुव्रत । ततो मया प्रतिज्ञातं करिष्ये स्थान रक्षणम्

स्थानस्य रक्षणार्थाय उपायं कुरु सुव्रत । ततो मया प्रतिज्ञातं करिष्ये स्थानरक्षणम् ॥

Verse 3

आराधिता मया पश्चाद्ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । त्रयस्त्वेकाग्रचित्तेन ततस्तुष्टाः सुरोत्तमाः

आराधिता मया पश्चाद् ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । त्रयस्त्वेकाग्रचित्तेन ततस्तुष्टाः सुरोत्तमाः ॥

Verse 4

समागम्याथ मां प्रोचुर्नारद व्रियतां वरः । प्रोक्तं तानार्च्य च मया क्रियतां स्थानरक्षणम्

समागम्याथ मां प्रोचुर्नारद व्रियतां वरः । प्रोक्तं तानर्च्य च मया क्रियतां स्थानरक्षणम् ॥

Verse 5

अयमेव वरो मह्यं देयो देवैः सुतोषितैः । स्थानलोपो यथा न स्याद्यथा कीर्तिर्भवेन्मम

अयमेव वरः मम देवैः सुतोषितैर्देयः—यथा अस्य पवित्रस्थानस्य लोपो न स्यात्, तथा मम कीर्तिश्चिरस्थायिनी भवेत्।

Verse 6

एवमस्त्विति देवेशैः प्रतिज्ञातं तदा मुने । स्वांशेन प्रकरिप्याम द्विजानां तव रक्षणम्

एवमस्त्विति देवेशैस्तदा मुने प्रतिज्ञातम्—स्वांशेनैव सम्यक् त्वदीयानां द्विजानां रक्षणं करिष्यामः।

Verse 7

एवमुक्त्वा कला मुक्ता देवैस्त्रिपुरुषैः स्वयम् । अंतर्धानं ततः प्राप्ताः सर्वेऽपि सुरसत्तमाः

एवमुक्त्वा स्वयमेव देवैस्त्रिपुरुषैः कला मुक्ता; ततः सर्वेऽपि सुरसत्तमा अंतर्धानं प्राप्ताः।

Verse 8

ततो मया द्विजैः सार्धं शालाग्रे स्थानरक्षणम् । स्थापिताश्च पृथग्देवास्त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः

ततो मया द्विजैः सार्धं शालाग्रे स्थानरक्षणं स्थापितम्; पृथगपि त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः देवाः तत्र प्रतिष्ठापिताः।

Verse 9

पीड्यमाना यदा विप्राः केनापि च भवंति हि । पूर्वाह्ने चापि ऋग्वेदं मध्याह्ने च यजूं ष्यथ

यदा केनापि विप्राः पीड्यन्ते, तदा पूर्वाह्ने ऋग्वेदं पठन्ति, मध्याह्ने च यजुर्वेदं पठन्ति।

Verse 10

यामे तृतीये सामानि तारस्वरमधीत्य च । शापं यस्य प्रदास्यंति शालाग्रे भृशरोषिताः

यामे तृतीये तारस्वरेण सामानि समधीत्य, शालाग्रे भृशरोषिताः तेऽपराधिनं प्रति शापं प्रददति।

Verse 11

सप्ताहाद्वर्षमध्याद्वा त्रिवर्षाद्भस्मतां व्रजेत् । प्रतिज्ञाता स्थानरक्षा यदि वो नारदाग्रतः

सप्ताहाद्वा वर्षमध्याद्वा त्रिवर्षाद्वा स भस्मतां व्रजेत्, यदि नारदाग्रतः यूयं स्थानरक्षां प्रतिज्ञातवन्तः।

Verse 12

सत्येन तेन नो वैरी भस्मीभवतु ह क्षणात् । अनेन शाप मंत्रेण भस्मीभवति निश्चितम्

तेन सत्येन नो वैरी क्षणादेव भस्मीभवतु। अनेन शापमन्त्रेण स निश्चयेन भस्मीभवति—एतद् ध्रुवम्।

Verse 13

शालां त्रिपुरुषां तत्र यः पश्यति दिनेदिने । अर्चयेत्तोषयेच्चासौ स्वर्गलोके महीयते

यः तत्र त्रिपुरुषां शालां दिनेदिने पश्यति, अर्चयति तर्पयति च, स स्वर्गलोके महीयते।

Verse 14

इति त्रिपुरुषशालामाहात्म्यम् । नारद उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि मदीयसरसो महत्

इति त्रिपुरुषशालामाहात्म्यं समाप्तम्। नारद उवाच—अथान्यत् प्रवक्ष्यामि, मदीयसरसो महन्माहात्म्यम्।

Verse 15

माहात्म्यमतुलं पार्थ देवानामपि दुर्लभम् । मया पूर्वं सरः खातं दर्भांकुरशलाकया

हे पार्थ, एतन्माहात्म्यमतुलं देवानामपि दुर्लभम्। मया पूर्वं दर्भाङ्कुर-शलाकया सरः खनितम्॥

Verse 16

मृत्तिका ताम्रपात्रेण त्यक्ता बाह्ये ततः स्वयम् । सर्वेषामेव तीर्थानामाहृत्योदक मुत्तमम्

ततः खनित-मृत्तिका ताम्रपात्रेण बाह्ये त्यक्ता; अनन्तरं मया स्वयमेव सर्वतीर्थसमाहृतं उत्तमं जलम् आनितम्॥

Verse 17

तत्तत्र सरसि क्षिप्तं तेन संपूरितं सरः । आश्विने मासि संप्राप्ते भानुवारे नरः शुचिः

तज्जलं तत्र सरसि क्षिप्तं तेन सरः संपूरितम्। आश्विने मासि संप्राप्ते भानुवारे शुचिर्नरः…॥

Verse 18

श्राद्धं यः कुरुते तत्र स्नात्वा दानं विशेषतः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

यः तत्र स्नात्वा विशेषतो दानं कृत्वा श्राद्धं करोति, तस्य पितरः यावदाभूतसंप्लवं तृप्यन्ति॥

Verse 19

नारदीयं सरो ह्येतद्विख्यात जगतीतले । महता पुण्ययोगेन देवैरपि हि लभ्यते

एतन्नारदीयं सरो जगतीतले विख्यातम्। महता पुण्ययोगेन देवैरपि हि लभ्यते॥

Verse 20

यदत्र दीयते दानं हूयते यच्च पावके । सर्वं तदक्षयं विद्याज्जपानशनसाधनात्

यदत्र दीयते दानं यच्च पावके हूयते । तत्सर्वमक्षयं विद्यात् जपानशनसाधनात् ॥

Verse 21

नारदीये सरःश्रेष्ठे स्नात्वा यो नारदेश्व रम् । पूजयेच्छ्रद्धया मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

नारदीये सरःश्रेष्ठे स्नात्वा यो नारदेश्वरम् । पूजयेत् श्रद्धया मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 22

अत्र तीर्थे पुरा पार्थ सर्वनागैस्तपः कृतम् । कद्रूशापस्य मोक्षार्थमात्मनो हितका म्यया

अत्र तीर्थे पुरा पार्थ सर्वनागैस्तपः कृतम् । कद्रूशापस्य मोक्षार्थम् आत्मनो हितकाम्यया ॥

Verse 23

ततः सिद्धिं परां प्राप्ता एतर्त्तार्थप्रभावतः । ततो नागेश्वरं लिंगं स्थापयामासुरूर्जितम्

ततः सिद्धिं परां प्राप्ता एतदर्थप्रभावतः । ततो नागेश्वरं लिङ्गं स्थापयामासुरूर्जितम् ॥

Verse 24

नारदादुत्तरे भागे सर्वे नागाः प्रहर्षिताः । नारदीये सरःश्रेष्ठे यः स्नात्वा पूजयेद्धरम्

नारदादुत्तरे भागे सर्वे नागाः प्रहर्षिताः । नारदीये सरःश्रेष्ठे यः स्नात्वा पूजयेद्धरम् ॥

Verse 25

नागेश्वरं महाभक्त्या तस्य पुण्यमनन्तकम् । तेषां सर्पभयं नास्ति नागानां वचनं यथा

यो नागेश्वरं महाभक्त्या पूजयति तस्य पुण्यं अनन्तं भवति। तेषां नागभयं नास्ति—नागानां वचनं यथार्थम्॥

Verse 26

इति नारदीयसरोमाहात्म्यम् । नारद उवाच । अपरद्वारकानाम देवी चात्रास्ति पांडव

इति नारदीयसरोमाहात्म्यं समाप्तम्। नारद उवाच—हे पाण्डव, अत्रापि ‘अपरद्वारका’ नाम देवी वर्तते॥

Verse 27

सा च ब्रह्मांडद्वारे वै सदैव विहितालया । चतुर्विंशतिकोटीभिर्देवीभिः परिरक्षिता

सा देवी ब्रह्माण्डद्वारे वै नित्यं विहितालयाऽस्ति। चतुर्विंशतिकोटिभिर्देवीभिः सर्वतः परिरक्षिता॥

Verse 28

ततो दीर्घं तपस्तप्त्वा मयानीतात्र तोषिता । अपरस्मिंस्ततो द्वारे स्था पिता परमेश्वरी

ततः सा दीर्घं तपः तप्त्वा मया अत्रानीता तुष्टा। ततः परस्मिन् द्वारे परमेश्वरी स्थापिता॥

Verse 29

पूर्वस्मिन्नगरद्वारे स्थापिता द्वारवासिनी । नवमी चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे भवेत्तु या

पूर्वस्मिन्नगरद्वारे द्वारवासिनी स्थापिता। चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे नवमी तस्या व्रतदिनं भवेत्॥

Verse 30

कुण्डे स्नानं नरः कृत्वा तां च देवीं प्रपूजयेत् । बलिबाकुलनैवेद्यैर्गन्धधूपादिपूजनैः

कुण्डे स्नानं कृत्वा नरः सा देवीं भक्त्या प्रपूजयेत्। बलिना बकुलपुष्पैर्नैवेद्यैश्च गन्धधूपादिभिः पूजनं कुर्यात्॥

Verse 31

सप्तजन्मकृतं पापं नाशमायाति तत्क्षणात् । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांस्ताना प्नोति मानवः

सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति। यान्यान्कामान् प्रार्थयते मानवः तान् तानेवावाप्नोति॥

Verse 32

वन्ध्या च लभते पुत्रं स्नानमात्रेण तत्र वै । नवम्यां चैत्रमासस्य पुष्पधूपार्घ्यपूजया

वन्ध्यापि तत्र वै स्नानमात्रेण पुत्रं लभते। चैत्रमासस्य नवम्यां पुष्पधूपार्घ्यपूजया च॥

Verse 33

विघ्नानि नाशयेद्देवी सर्व सिद्धिं प्रयच्छति । भक्तानां तत्क्षणादेव सत्यमेतन्न संशयः

देवी विघ्नानि नाशयति सर्वसिद्धिं प्रयच्छति। भक्तानां तत्क्षणादेव भवति—सत्यमेतन्न संशयः॥

Verse 34

उत्तरद्वारकां चापि पूज्यैवं विधिवन्नरः । एतदेव फलं सोपि प्राप्नुयान्मान वोत्तमः

एवमेव विधिवन्नरः उत्तरद्वारकां च पूजयेत्। स मानवानुत्तमः सोऽपि एतदेव फलं प्राप्नुयात्॥

Verse 35

पूर्वद्वारे तु वै देवी या स्थिता द्वारवासिनी । तस्याः पूजनमात्रेण प्राप्नुयाद्वांछितं फलम्

पूर्वद्वारे तु वै देवी द्वारवासिनी प्रतिष्ठिता। तस्याः पूजनमात्रेण वाञ्छितं फलमाप्नुयात्॥

Verse 36

आश्विने मासि संप्राप्ते नव रात्रे विशेषतः । उपोष्य नवरात्रं च स्नात्वा कुण्डे समाहितः

आश्विने मासि संप्राप्ते नवरात्रे विशेषतः। उपोष्य नवरात्रं च स्नात्वा कुण्डे समाहितः॥

Verse 37

पूजयेद्देवतां भक्त्या पुष्पधूपान्नतर्पणैः । अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो लभते धनम्

पूजयेद्देवतां भक्त्या पुष्पधूपान्नतर्पणैः। अपुत्रो लभते पुत्रान् निर्धनो लभते धनम्॥

Verse 38

वन्ध्या प्रसूयते पार्थ नात्र कार्या विचारणा

वन्ध्या प्रसूयते पार्थ नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 53

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वर खण्डे कौमारिकाखंडे कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः॥