Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

ततो दीर्घं तपस्तप्त्वा मयानीतात्र तोषिता । अपरस्मिंस्ततो द्वारे स्था पिता परमेश्वरी

Transliteration

tato dīrghaṃ tapastaptvā mayānītātra toṣitā | aparasmiṃstato dvāre sthā pitā parameśvarī

Translation

ततः सा दीर्घं तपः तप्त्वा मया अत्रानीता तुष्टा। ततः परस्मिन् द्वारे परमेश्वरी स्थापिता॥

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adverbial (क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतुवाचक-अव्यय (then/from that)

• दीर्घम्: long, prolonged
• दीर्घम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तपः इति)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तप्त्वा: having performed (austerity)
• तप्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त्वा-प्रत्ययान्त (अव्ययभाव/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), एकवचन

• आनीता: brought
• आनीता: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• तोषिता: pleased, satisfied
• तोषिता: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सा’ इत्यर्थे

• अपरस्मिन्: in the other
• अपरस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; विशेषणम् (द्वारे इति)

• ततः: then
• ततः: Adverbial (क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then)

• द्वारे: at the gate
• द्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• स्था: Sthā (name/standing one)
• स्था: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पाठभेद/अस्पष्टता) सम्भाव्यं ‘स्था’ = ‘स्थितिः/स्थानम्’ अथवा ‘स्था’ इति नाम; वाक्ये देवी-विशेषणरूपेण

• पिता: father
• पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परमेश्वरी: the Supreme Goddess
• परमेश्वरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (परमा ईश्वरी)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmāṇḍa-dvāra and another dvāra within the kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: A divine figure (speaker implied by ‘brought here by me’) leads the pleased Goddess after long tapas; a ceremonial installation at a gateway follows, with priests, kalasha, and protective banners.

Characters & Entities

• Aparadvārakā Devī
• Parameśvarī (Supreme Goddess)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity (tapas) and divine grace culminate in the Goddess taking a fixed abode for the welfare of devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dvāra (gateway) shrine where Parameśvarī/Aparadvārakā is स्थापित (installed) within this kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse alludes to establishment (sthāpanā/pratiṣṭhā) of the Goddess at a gateway; later verses give the worship details.