Adhyaya 24

Verse 1

शौनक उवाच । विदुषांवर तत्त्वज्ञ कथयस्व महामते । इदानीं मम दानानां माहात्म्यं क्रमतो मुने

शौनक उवाच—हे विदुषांवर तत्त्वज्ञ महामते मुने, इदानीं मम दानानां माहात्म्यं क्रमशः कथय।

Verse 2

सूत उवाच । क्षितिदानं मुनिश्रेष्ठ दानानामुत्तमं मतम् । येन कृतं वै तद्दानं सर्वदानफलं मतम्

सूत उवाच—हे मुनिश्रेष्ठ, क्षितिदानं दानानामुत्तमं मतम्; तद्दानकृतः सर्वदानफलभाग् भवतीति मतम्।

Verse 3

क्षितिं ससस्यां यो दद्याद्ब्राह्मणाय द्विजोत्तम । विष्णुलोके सुखं भुंक्ते यावदिंद्राश्चतुर्दश

हे द्विजोत्तम, यः ससस्यां क्षितिं ब्राह्मणाय ददाति, स विष्णुलोके सुखं भुङ्क्ते यावच्चतुर्दशेन्द्राः।

Verse 4

पृथिव्यां जन्म चासाद्य सार्वभौमस्ततो नृपः । महीं सर्वां चिरं भुक्त्वा व्रजेद्वै श्रीहरेर्गृहम्

पृथिव्यां जन्म प्राप्य स नृपः सार्वभौमो भवति; महीं सर्वां चिरं भुक्त्वा स वै श्रीहरेर्गृहं व्रजेत्।

Verse 5

गोचर्ममात्रां भूमिं यः प्रयच्छति द्विजातये । स गच्छति हरेर्गेहं सर्वपापविवर्जितः

यो गोचर्ममात्रां भूमिं द्विजातये प्रयच्छति, स सर्वपापविवर्जितो हरेर्गेहं गच्छति।

Verse 6

शतं गावो वृषश्चैको यत्र तिष्ठंत्ययंत्रिताः । गोचर्ममात्रां तां भूमिं प्रवदंति महर्षयः

यत्र शतं गावो वृषभश्चैकः स्वच्छन्दं तिष्ठन्त्ययन्त्रिताः, तां भूमिं महर्षयः गोचर्ममात्रपरिमाणामेव प्रवदन्ति।

Verse 7

भूमिनेता भूमिदाता द्वौ चापि स्वर्गगामिनौ । ग्राह्या भूमिर्द्विजैः प्राज्ञैस्त्यक्त्वा दानशतान्यपि

भूमिनेता भूमिदाता च—उभौ स्वर्गगामिनौ। तस्मात् प्राज्ञैर्द्विजैः भूमिर्ग्राह्या, दानशतान्यपि परित्यज्य।

Verse 8

अज्ञानी भूसुरो यस्तु त्यजेद्भूमिं विमोहितः । प्रतिजन्मन्यसौ विप्रो भवेच्चात्यंत दुःखभाक्

योऽज्ञानी भूसुरो विमोहितः सन् भूमिं त्यजेत्, स विप्रः प्रतिजन्मनि अत्यन्तदुःखभाक् भवेत्।

Verse 9

अन्यतो यः समासाद्य दद्याद्भूमिं द्विजातये । तस्मै विप्र जगन्नाथो ददाति परमं पदम्

अन्यतो लब्ध्वा यो भूमिं द्विजातये दद्यात्, तस्मै हे विप्र जगन्नाथः परमं पदं ददाति।

Verse 10

स्वदत्तां परदत्तां च मेदिनीं यो हरेद्द्विज । युक्तः कोटिकुलैर्याति नरकं चातिदारुणम्

स्वदत्तां परदत्तां च मेदिनीं यो हरेत्, हे द्विज, स कोटिकुलैः सह बद्धोऽतिदारुणं नरकं याति।

Verse 11

हरेद्यो वै महीं विप्र देवब्राह्मणयोरपि । न दृष्टा निष्कृतिस्तस्य कोटिकल्पशतैर्मुने

यो वै देवब्राह्मणयोः स्वाम्यां महीं हरेत्, हे विप्र; तस्य कर्मणो निष्कृतिः कोटिकल्पशतैरपि न दृश्यते, मुने।

Verse 12

भूमिं यो परदत्तां च रक्षति क्ष्मापतिर्द्विज । पुण्यं कोटिगुणं स्याद्वै तस्य दानं जनादपि

परदत्तां भूमिं यो रक्षति क्ष्मापतिर्द्विज, तस्य पुण्यं कोटिगुणं स्यात्—स्वदानात् अपि अधिकम्।

Verse 13

सप्तद्वीपां महीं दत्त्वा यत्पुण्यं प्राप्यते द्विज । तत्पुण्यं प्राप्नुयान्मर्त्यो धेनुं यच्छन्द्विजातये

सप्तद्वीपां महीं दत्त्वा यत् पुण्यं प्राप्यते द्विज, तत् पुण्यं मर्त्योऽपि प्राप्नुयात् धेनुं यः द्विजातये ददाति।

Verse 14

ददाति वृषभं यस्तु दरिद्राय कुटुंबिने । सर्वपापविनिर्मुक्तो शिवलोकं स गच्छति

यो दरिद्राय कुटुम्बिने वृषभं ददाति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं गच्छति।

Verse 15

तिलप्रमाणं स्वर्णं यो ब्राह्मणाय प्रयच्छति । हरेर्निकेतनं याति युक्तः कोटिकुलैरपि

तिलप्रमाणं स्वर्णं यो ब्राह्मणाय प्रयच्छति, स हरेर्निकेतनं याति—कोटिकुलैरपि युक्तः।

Verse 16

यो दद्याद्रजतं विप्र साधवे भूसुराय वै । प्राप्नोति चंद्रलोकं च पिबेत्तत्रामृतं सदा

यो विप्रः साधवे भूसुराय वै रजतं दद्यात्, स चन्द्रलोकं प्राप्य तत्र सदा अमृतं पिबति।

Verse 17

प्रवालं मौक्तिकं चैव हीरकं च मणिं तथा । यो ददाति द्विजश्रेष्ठ स्वर्गलोकं स गच्छति

प्रवालं मौक्तिकं चैव हीरकं मणिं तथा यः ददाति, हे द्विजश्रेष्ठ, स स्वर्गलोकं गच्छति।

Verse 18

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं लभते जनः । शालग्रामशिलां दत्त्वा तस्मात्कोटिगुणं लभेत्

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं जनः लभते, शालग्रामशिलां दत्त्वा तस्मात् कोटिगुणं पुण्यं लभेत्।

Verse 19

सप्तद्वीपां क्षितिं दत्वा सशैलवनकाननाम् । यत्पुण्यं लभते तद्वै शालग्रामशिलाप्रदः

सशैलवनकाननां सप्तद्वीपां क्षितिं दत्त्वा यत्पुण्यं लभते, तत्पुण्यं वै शालग्रामशिलाप्रदः लभते।

Verse 20

शालग्रामशिलां यो वै दद्याद्भूमिसुराय च । तेन विप्र प्रदत्तानि भुवनानि चतुर्दश

यः शालग्रामशिलां वै भूसुराय दद्यात्, हे विप्र, तेन चतुर्दश भुवनानि प्रदत्तानीव भवन्ति।

Verse 21

तुलापुरुषदानं यः करोति द्विजपुंगव । जनन्याश्चोदरे तस्य पुनर्जन्म न विद्यते

हे द्विजपुङ्गव! यः तुलापुरुषदानं करोति, तस्य जनन्याः उदरे पुनर्जन्म न विद्यते।

Verse 22

सालंकारां द्विजश्रेष्ठ कन्यां यच्छति यो नरः । स गच्छेद्ब्रह्मसदनं पुनर्जन्म न विद्यते

हे द्विजश्रेष्ठ! यो नरः सालङ्कारां कन्यां यच्छति, स ब्रह्मसदनं गच्छेत्; तस्य पुनर्जन्म न विद्यते।

Verse 23

कन्याविक्रयिणो नास्ति नरकान्निष्कृतिः पुनः । कन्यादानकृतो नास्ति स्वर्गादागमनं पुनः

कन्याविक्रयिणः पुनर्नरकान्निष्कृतिः नास्ति; कन्यादानकृतः पुनः स्वर्गादागमनं नास्ति।

Verse 24

इति श्रीपाद्मेमहापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे । चतुर्विंशतितमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्ममहापुराणे ब्रह्मखण्डे सूतशौनकसंवादे चतुर्विंशतितमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 25

वस्त्रं यच्छति यो दिव्यं साधवे वै द्विजायते । स्वर्गे दिव्यांबरधरश्चिरं तिष्ठेद्द्विजोत्तम

हे द्विजोत्तम! यो दिव्यं वस्त्रं साधवे वै द्विजायते यच्छति, स स्वर्गे दिव्याम्बरधरः चिरं तिष्ठेत्।

Verse 26

धेनुं पुरातनीं यच्छेद्वस्त्रं च जरितं द्विज । नूत्नां रजोवतीं कन्यां स गच्छेन्निरयं तथा

हे द्विज, यः पुरातनीं धेनुं जरितं वस्त्रं च ददाति, तथा नूत्नां रजोवतीं कन्यां ददाति, स नरः निश्चयेन निरयं गच्छति।

Verse 27

कन्याविक्रयिणो ब्रह्मन्न पश्येल्लपनं बुधः । दृष्ट्वा चाज्ञानतो वापि कुर्य्यान्मार्तंड दर्शनम्

हे ब्रह्मन्, कन्याविक्रयकर्मणि बुधः पश्येदपि न; यदि तु अज्ञानतो दृष्ट्वा, तदा प्रायश्चित्तार्थं मार्तण्डदर्शनं कुर्यात्।

Verse 28

फलदाता नरो गच्छेत्त्रिदिवं च द्विजोत्तम । भुंक्ते कल्पसहस्राणि फलं तत्रामृतोपमम्

हे द्विजोत्तम, फलदानकर्ता नरः त्रिदिवं गच्छति; तत्र कल्पसहस्राणि अमृतोपमं फलं भुङ्क्ते।

Verse 29

शाकं यच्छति यो मर्त्यो शिवस्यभवनं द्विज । याति कल्पद्वयं भुंक्ते दुर्ल्लभं पायसं सुरैः

हे द्विज, यः मर्त्यः शिवस्य भवने शाकं यच्छति, स स्वर्गं याति; कल्पद्वयं सुरैरपि दुर्लभं पायसं भुङ्क्ते।

Verse 30

घृतदो दधिदश्चैव तक्रदो दुग्धदस्तथा । विष्णोर्निकेतनं गत्वा सुधापानं करोति सः

घृतदः दधिदः तक्रदः दुग्धदश्च यः, स विष्णोर्निकेतनं गत्वा सुधापानं प्राप्नोति।

Verse 31

गंधदः पुष्पदश्चैव मर्त्यो याति सुरालयम् । तिष्ठेद्युगसहस्राणि गंधपुष्पविभूषितः

गन्धदानं पुष्पदानं च यः करोति मर्त्यः, स सुरालयं याति; गन्धपुष्पविभूषितः स युगसहस्राणि तत्र तिष्ठति।

Verse 32

शय्यादानं दानसारं ब्राह्मणाय ददाति यः । स याति ब्रह्मसदनं पर्य्यंके शेरते चिरम्

शय्यादानं दानसारं यः ब्राह्मणाय ददाति, स ब्रह्मसदनं याति; तत्र पर्यङ्के चिरं शेरते।

Verse 33

पीठदाता दीपदाता सर्वदुष्कृतवर्जितः । स्वर्गे सिंहासने तिष्ठेज्ज्वलद्दीपावलीवृतः

पीठदानं दीपदानं च यः करोति, स सर्वदुष्कृतवर्जितः; स्वर्गे सिंहासने तिष्ठति, ज्वलद्दीपावलीभिः परिवृतः।

Verse 34

तांबूलं यो नरो दद्याद्भूमिं भुंक्तेऽखिलां सुखम् । स्वर्गे देवांगनाक्रोडे सुप्तस्तांबूलमत्ति वै

ताम्बूलं यो नरो ददाति, स अखिलां भूमिं सुखेन भुङ्क्ते; स्वर्गे देवाङ्गनाक्रोडे सुप्तः स ताम्बूलं भुङ्क्ते वै।

Verse 35

विद्यादानं दानवरं करोति यो नरोत्तमः । प्रेत्य स सन्निधिं विष्णोस्तिष्ठेद्युगशतत्रयम्

विद्यादानं दानवरं यः नरोत्तमः करोति, स प्रेत्य विष्णोः सन्निधौ तिष्ठति, युगशतत्रयं यावत्।

Verse 36

प्राप्य ज्ञानं ततस्तत्र दुर्ल्लभं वै द्विजर्षभ । दुर्ल्लभं मोक्षमाप्नोति श्रीहरेः कृपया द्विज

प्राप्य तत्र दुर्लभं ज्ञानं, हे द्विजर्षभ, ततः श्रीहरेः कृपया दुर्लभतरं मोक्षमाप्नोति, हे द्विज।

Verse 37

अनाथं दुःखितं विप्रं पाठयेद्वै नरोत्तमः । श्रीहरेर्भवनं याति पुनर्जन्मविवर्जितः

अनाथं दुःखितं विप्रं यो नरः पाठयेत्, स नरोत्तमः पुनर्जन्मविवर्जितः सन् श्रीहरेर्भवनं याति।

Verse 38

यो नरः पुस्तकं दद्याद्भक्तिश्रद्धासमन्वितः । प्रतिवर्णं लभेत्पुण्यं कपिलाकोटिदानजम्

यो नरः भक्तिश्रद्धासमन्वितः पुस्तकं दद्याद्, स प्रतिवर्णं पुण्यं लभेत् कपिलाकोटिदानजम्।

Verse 39

मधुदो गुडदश्चैव मर्त्यो यातीक्षुसागरम् । लवणप्रदो नरो याति वारुणं लोकमेव च

मधुदो गुडदश्चैव मर्त्यः स यातीक्षुसागरम्; लवणप्रदो नरः स्यात् वारुणं लोकमेव च।

Verse 40

सर्वेषामेव दानानामन्नं वारि द्विजोत्तम । तत्त्वज्ञैर्मुनिभिः सर्वैः प्रवरं वै प्रकीर्त्तितम्

सर्वेषां दानानां मध्ये, हे द्विजोत्तम, अन्नं वारि च तत्त्वज्ञैर्मुनिभिः सर्वैः प्रवरं प्रकीर्त्तितम्।

Verse 41

अन्नं वारि द्विजश्रेष्ठ येन दत्तं महीतले । तेन दत्तानि दानानि सर्वाणि च द्विजर्षभ

अत्र महीतले यः कश्चिद् द्विजश्रेष्ठ अन्नं वारि च ददाति, तेनैव सर्वदानानि दत्तानि भवन्ति, हे द्विजर्षभ।

Verse 42

अन्नदो यो नरो विप्र प्राणदश्च प्रकीर्त्तितः । तस्मात्समस्तदानानामन्नदो लभते फलम्

हे विप्र, यो नरः अन्नं ददाति स प्राणद इति प्रकीर्तितः; तस्मात् अन्नदः समस्तदानानां फलं लभते।

Verse 43

यथाचान्नं तथा वारि द्वे तुल्ये च प्रकीर्त्तिते । वारिणा च विना चान्नं सिद्धं न स्याद्द्विजोत्तम

यथा अन्नं तथा वारि—इमे द्वे तुल्ये इति प्रकीर्तिते; वारिणा विना अन्नं न सिद्धं भवति, हे द्विजोत्तम।

Verse 44

क्षुधा तृषा द्विज व्याघ्र द्वे च तुल्ये प्रकीर्त्तिते । अतश्चान्नं च तोयं च श्रेष्ठं प्रोक्तं बुधैरपि

हे द्विजव्याघ्र, क्षुधा तृषा च द्वे तुल्ये प्रकीर्तिते; अतः अन्नं तोयं च बुधैः अपि श्रेष्ठं प्रोक्तम्।

Verse 45

अन्नदानं क्षितौ ब्रह्मन्ये कुर्वंति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता गच्छंति हरिमंदिरम्

हे ब्रह्मन्, ये नरोत्तमाः क्षितौ अन्नदानं कुर्वन्ति, ते सर्वपापविनिर्मुक्ताः हरिमन्दिरं गच्छन्ति।

Verse 46

यावंत्यन्नानि भो विप्र यच्छति क्षितिमंडले । ब्रह्महत्याश्च तावंत्यो नश्यंत्येव तपोधन

यावन्त्यन्नानि भो विप्र क्षितिमण्डले यच्छति नरः । तावन्त्येव ब्रह्महत्यापापानि नश्यन्ति, हे तपोधन ॥

Verse 47

यच्छतां चान्नदानानि शरीराणि च पातकम् । गात्राणि गृह्णतां त्यक्त्वा सहसा यांति शौनक

यच्छतां चान्नदानानि शरीराणि च पातकम् । गृह्णतां गात्राणि त्यक्त्वा सहसा यान्ति, हे शौनक ॥

Verse 48

अतः पापिष्ठ चान्नानि न गृह्णंति मनीषिणः । गृह्णंति मोहाद्ये मूढा भवंति पापभागिनः

अतः पापिष्ठच्यान्नानि न गृह्णन्ति मनीषिणः । मोहाद् ये गृह्णन्ति मूढाः, ते पापभागिनो भवन्ति ॥

Verse 49

कुर्याद्भूमिष्ठमुदकं चैकं भो द्विजसत्तम । सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो व्रजेत्स हरिमंदिरम्

कुर्याद् भूमिष्ठमुदकं चैकं भो द्विजसत्तम । सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो व्रजेत् स हरिमन्दिरम् ॥

Verse 50

प्रयत्नेन द्विजश्रेष्ठ कर्त्तव्यो धनसंचयः । संचितं च धनं ब्रह्मन्दानकर्मणि विक्षिपेत्

प्रयत्नेन द्विजश्रेष्ठ कर्तव्यो धनसञ्चयः । संचितं च धनं ब्रह्मन् दानकर्मणि विनियोजयेत् ॥

Verse 51

रणंति ये च कार्पण्याद्धनं ते चातिदुःखिनः । अंते सर्वधनं त्यक्वा निःस्वा गच्छंति भो मुने

ये च कार्पण्यतो वित्तं संचित्य रक्षन्ति, तेऽतिदुःखिन एव। अन्ते सर्वधनं त्यक्त्वा निःस्वा एव प्रयान्ति, भो मुने।

Verse 52

मानवा ये सदा दानं दत्त्वा दत्त्वा दरिद्रति । दरिद्रास्तेन विज्ञेया नरलोके महेश्वराः

ये मानवा दानं पुनःपुनर्दत्त्वापि दरिद्रतां यान्ति, ते नरलोके दरिद्रा इति विज्ञेयाः, हे महेश्वराः।

Verse 53

परलोके द्विजव्याघ्र साधुसंयमवर्जिते । निर्दये बंधुहीने च न दत्तं नोपतिष्ठते

परलोके, द्विजव्याघ्र, साधुधर्मसंयमवर्जिते निर्दये बन्धुहीने च, यददानं कृतं तन्नोपतिष्ठते।

Verse 54

स्थिते धने नरो यो वै नाश्नाति न ददाति सः । दरिद्र इव विज्ञेयः प्रेत्य निश्वासमुत्सृजेत्

स्थिते धनेऽपि यो नरो नाश्नाति न ददाति च, स दरिद्र इव विज्ञेयः; प्रेत्य केवलं निश्वासं मुञ्चति।

Verse 55

तपसोऽपि वरं दानं प्रोक्तं च तत्त्वदर्शिभिः । अतो यत्नाद्द्विजश्रेष्ठ दानकर्म समाचरेत्

तपसोऽपि वरं दानं तत्त्वदर्शिभिरुदाहृतम्। अतः यत्नेन, द्विजश्रेष्ठ, दानकर्म समाचरेत्।

Verse 56

दाता दानं न दद्याद्वै समुत्सृज्य द्विजातये । स याति निरयं घोरं सर्वजंतुभयावहम्

दाता यदि प्रतिश्रुतं दानं द्विजातये समुत्सृज्य न दद्यात्, स सर्वजन्तुभयावहं घोरं निरयं याति।

Verse 57

दानं दाता प्रतिग्राही न स्मरेच्च न याचते । निरये चोभयोर्वासो यावच्चंद्र दिवाकरौ

दाने विषये दाता प्रतिग्राही च पुनर्न स्मरेताम्, न च याचेत; अन्यथा उभयोर्निरये वासो यावच्चन्द्रदिवाकरौ।

Verse 58

ब्रह्महत्यादि पापानि यानि वै द्विजसत्तम । तानि दानेन हन्यंते तस्माद्दानं समाचरेत्

हे द्विजसत्तम, ब्रह्महत्यादीनि यानि पापानि सन्ति, तानि दानेन नश्यन्ति; तस्माद्दानं सम्यक् समाचरेत्।