Adhyaya 113

Verse 1

रंभोवाच । तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात्

रम्भोवाच—हे शुभे, तप एतत् परित्यज्य किं त्वं तं लोकयसि? पुरुषस्य चिन्तनमात्रेणापि तपसः क्षयः स्यादिति।

Verse 2

अशोकसुंदर्युवाच । तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः

अशोकसुन्दरीवाच—नहुषस्यापि काम्यया मम मनः तपसि लीनम्। देवासुरमहोरगाः अपि मां तस्मात् चलयितुं न शक्ताः।

Verse 3

एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम्

हे महाभागे, एनं दृष्ट्वा मे मनः भृशं चलति। एवं उत्सुकतां गतः अहं गत्वा तेन सह रन्तुम् इच्छामि।

Verse 4

एवं विपर्ययश्चासीन्मनसो मे वरावने । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि यद्यस्ति ज्ञानमुत्तमम्

वरावने, एवं मे मनसः विपर्ययः अभवत्। यदि ते उत्तमं ज्ञानम् अस्ति, तर्हि तस्य कारणं मे ब्रूहि।

Verse 5

आयुपुत्रस्य भार्याहं देवैः सृष्टा महात्मभिः । कस्मान्मे धावते चेत उत्सुकं रंतुमेव च

अहं देवैर्महात्मभिः सृष्टा आयुपुत्रस्य भार्या। ततः किमर्थं मे चेतः धावति—रन्तुमेव उत्सुकं च?

Verse 6

रंभोवाच । सर्वेष्वेव महाभागे देहरूपेषु भामिनि । वसत्यात्मा स्वयं ब्रह्मज्ञानरूपः सनातनः

रम्भोवाच—हे महाभागे भामिनि! सर्वेषु देहरूपेषु आत्मा स्वयं वसति; स सनातनः ब्रह्मैव, ब्रह्मज्ञानस्वरूपः।

Verse 7

यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरिंद्रियैरुपकारिभिः । मोहपाशमयैर्बद्धस्तथा सिद्धस्तु सर्वदा

यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरुपकारिभिरिन्द्रियैः बद्धः, मोहपाशमयैश्च पाशैः निगृहीतः; तथापि सिद्धः सर्वदा सिद्ध एव।

Verse 8

प्रकृतिं नैव जानाति ज्ञानविज्ञानकीं कलाम् । अयं शुद्धश्च धर्मज्ञ आत्मा वेत्ति च सुंदरि

स प्रकृतिं नैव जानाति, ज्ञानविज्ञानमयीं कलां च न; अयं शुद्धो धर्मज्ञ आत्मा, हे सुन्दरि, स्वयमेव वेत्ति।

Verse 9

गच्छंत्यपि मनस्तापमेनं दृष्ट्वा महामतिम् । पापमेवं परित्यज्य सत्यमेवं प्रधावति

गच्छन्त्यपि ये, त एतं महामतिं दृष्ट्वा मनस्तापं जहति; एवं पापं परित्यज्य सत्यं प्रति प्रधावन्ति।

Verse 10

भर्तायमायुपुत्रस्ते एतत्सत्यं न संशयः । अन्यं दृष्ट्वा विशंकेत पुरुषं पापलक्षणम्

अयमेव ते भर्ता आयुपुत्रः; एतत्सत्यं न संशयः। अन्यं पुरुषं दृष्ट्वा पापलक्षणं विशङ्केत।

Verse 11

एवं विधिः कृतो देवैः सत्यपाशेन बंधितः । यदस्या आयुपुत्रोपि भर्तृत्वमुपयास्यति

एवं देवैः सत्यपाशेन बद्धं विधिनियमं कृतम्—यदस्या आयोः पुत्रोऽपि भर्तृत्वं समुपैष्यति।

Verse 12

एवमाकर्णितं भद्रे आत्मना तं च सुंदरि । तद्भावसत्यसंबंधं परिगृह्य स्थितः स्वयम्

एवमाकर्ण्य भद्रे सुन्दरि, आत्मनैव तत्; तद्भावसत्यसम्बन्धं परिगृह्य स्वयमेव स्थितः।

Verse 13

अन्यं भावं न जानाति आयुपुत्रं च विंदति । प्रकृतिर्नैव ते देवि पतिं जानाति चागतम्

अन्यं भावं न जानाति, आयुपुत्रं च विन्दति; प्रकृतिर्नैव ते देवि, पतिं जानाति चागतम्।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा प्रधानात्मा तवाद्यैव प्रधावति । आत्मा सर्वं प्रजानाति आत्मा देवः सनातनः

एवं ज्ञात्वा प्रधानात्मा तवाद्यैव प्रधावति; आत्मा सर्वं प्रजानाति, आत्मा देवः सनातनः।

Verse 15

अयमेष स वीरेंद्रो नहुषो नाम वीर्यवान् । तस्माद्गच्छति चेतस्ते सत्यं संबंधमिच्छते

अयमेष स वीरेंद्रो नहुषो नाम वीर्यवान्; तस्माद्गच्छति चेतस्ते, सत्यं सम्बन्धमिच्छति।

Verse 16

ज्ञात्वा चायोः सुतं भद्रे अन्यं चैव न गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं शाश्वतं त्वन्मनोगतम्

ज्ञात्वा चायोः सुतं भद्रे अन्यं चैव न गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं शाश्वतं त्वन्मनोगतम् ॥

Verse 17

हुंडं हत्वा महाघोरं समरे दानवाधमम् । त्वां नयिष्यति स्वस्थानमायोश्च गृहमुत्तमम्

हुंडं हत्वा महाघोरं समरे दानवाधमम् । त्वां नयिष्यति स्वस्थानमायोश्च गृहमुत्तमम् ॥

Verse 18

हृतो दैत्येन वीरेंद्रो निजपुण्येन शेषितः । बाल्यात्प्रभृति वीरेंद्रो वियुक्तः स्वजनेन वै

हृतो दैत्येन वीरेंद्रो निजपुण्येन शेषितः । बाल्यात्प्रभृति वीरेंद्रो वियुक्तः स्वजनेन वै ॥

Verse 19

पितृमातृविहीनस्तु गतो वृद्धिं महावने । यास्यत्येव पितुर्गेहं त्वयैव सह सांप्रतम्

पितृमातृविहीनस्तु गतो वृद्धिं महावने । यास्यत्येव पितुर्गेहं त्वयैव सह सांप्रतम् ॥

Verse 20

एवमाभाषितं श्रुत्वा रंभायाः शिवनंदिनी । हर्षेण महताविष्टा तामुवाच समुद्रजाम्

एवमाभाषितं श्रुत्वा रंभायाः शिवनंदिनी । हर्षेण महताविष्टा तामुवाच समुद्रजाम् ॥

Verse 21

अयमेव स सत्यात्मा मम भर्ता सुवीर्यवान् । मनो मे धावतेऽत्यर्थं शोकाकुलितविह्वलम्

अयमेव स सत्यात्मा मम भर्ता सुवीर्यवान्। मम मनोऽत्यर्थं धावते शोकाकुलं विह्वलम्॥

Verse 22

नास्ति चित्तसमो देवो जानाति सुविनिश्चितम् । सत्यमेतन्मया दृष्टं सुचित्रं चारुहासिनि

चित्तसमो देवो नास्ति—इति सुविनिश्चितम्। सत्यमेतन्मया दृष्टं, सुचित्रे चारुहासिनि॥

Verse 23

मनोभवसमानं तु पुरुषं दिव्यलक्षणम् । न धावति महाचेत एनं दृष्ट्वा यथा सखि

मनोभवसमानं तु पुरुषं दिव्यलक्षणम्। एनं दृष्ट्वा महाचेताः सखि न धावति यथा॥

Verse 24

तथा न धावते भद्रे पुंसमन्यं न मन्यते । एनं गंतव्यमावाभ्यां सखीभिर्गृहमेव हि

तथा न धावते भद्रे पुंसमन्यं न मन्यते। एनं गन्तव्यमावाभ्यां सखीभिर्गृहमेव हि॥

Verse 25

एवमाभाष्य सा रंभा गमनायोपचक्रमे । गमनायोत्सुकां ज्ञात्वा नहुषस्यांतिकं प्रति

एवमाभाष्य सा रम्भा गमनायोपचक्रमे। गमनायोत्सुकां ज्ञात्वा नहुषस्यान्तिकं प्रति॥

Verse 26

तामुवाच ततो रंभा कस्माद्देवि न गम्यते । सूत उवाच । सख्या च रंभया सार्द्धं नहुषं वीरलक्षणम्

ततो रम्भा तामुवाच—“कस्माद्देवि न गम्यते?” इति। सूत उवाच—सखी च रम्भया सार्धं वीरलक्षणं नहुषं समुपागमत्।

Verse 27

तस्यांतिकं सुसंप्राप्य प्रेषयामास तां सखीम् । एनं गच्छ महाभागे नहुषं देवरूपिणम्

तस्यान्तिकं सुसंप्राप्य सा सखीम् प्रेषयामास—“एनं गच्छ महाभागे, देवरूपिणं नहुषम्।”

Verse 28

कथयस्व कथामेतां तवार्थे आगता यतः । रंभोवाच । एवं सखि करिष्यामि सुप्रियं तव सुव्रते

“କଥୟस्व कथामेतां तवार्थे आगता यतः” इति। रम्भोवाच—“एवं सखि करिष्यामि, सुप्रियं तव सुव्रते।”

Verse 29

एवमुक्त्वा गता रंभा नहुषं राजनंदनम् । चापबाणधरं वीरं द्वितीयमिव वासवम्

एवमुक्त्वा गता रम्भा नहुषं राजनन्दनम्। चापबाणधरं वीरं द्वितीयमिव वासवम्॥

Verse 30

प्रत्युवाच गता रंभा सख्या वचनमुत्तमम् । आयुपुत्र महाभाग रंभाहंसमुपागता

गता रम्भा सख्या वचनमुत्तमं प्रत्युवाच—“आयुपुत्र महाभाग, रम्भाहंसः समुपागतः।”

Verse 31

शिवस्य कन्यया वीर तयाहं परिप्रेषिता । तवार्थं देवदेवेन देव्या देवेन वै पुरा

हे वीर, शिवस्य कन्यया अहं परिप्रेषिता। तवार्थं पुरा देवदेवेन देव्या सह देवेनैव प्रेषिता।

Verse 32

भार्यारूपं वरं श्रेष्ठं सृष्टं लोकेषु दुर्लभम् । दुष्प्राप्यं तु नरश्रेष्ठैर्देवै सेंद्रैस्तपोधनैः

भार्यारूपं वरं श्रेष्ठं लोकेषु दुर्लभं सृष्टम्। तु दुष्प्राप्यं नरश्रेष्ठैर्देवैः सेन्द्रैस्तपोधनैः॥

Verse 33

गंधर्वैः पन्नगैः सिद्धैश्चारणैः पुण्यलक्षणैः । स्वयमेव समायातं तवार्थे शृणु सांप्रतम्

गन्धर्वैः पन्नगैः सिद्धैश्चारणैः पुण्यलक्षणैः। स्वयमेव समायातं तवार्थे शृणु सांप्रतम्॥

Verse 34

स्त्रीरत्नं तन्महाप्राज्ञ संपूर्णं पुण्यनिर्मितम् । अशोकसुंदरी नाम तवार्थं तपसि स्थिता

स्त्रीरत्नं तन्महाप्राज्ञ संपूर्णं पुण्यनिर्मितम्। अशोकसुन्दरी नाम तवार्थं तपसि स्थिता॥

Verse 35

अत्यर्थं तु तपस्तप्तं भवंतमिच्छते सदा । एवं ज्ञात्वा महाभाग भजमानां भजस्व हि

अत्यर्थं तपस्तप्तं भवंतमिच्छते सदा। एवं ज्ञात्वा महाभाग भजमानां भजस्व हि॥

Verse 36

त्वामृते सा वरारोहा पुरुषं नैव याचते । नहुषेण तयोक्तं तु श्रुत्वावधारितं वचः

त्वामृते सा वरारोहा पुरुषं कञ्चन नैव याचते । नहुषस्तु तयोक्तं वचः श्रुत्वा हृदि सम्यगवधारयामास ॥

Verse 37

प्रत्युत्तरं ददौ चाथ रंभे मे श्रूयतां वचः । तत्तु सर्वं विजानामि यत्त्वयोक्तं ममाग्रतः

अथ प्रत्युत्तरं ददौ—रम्भे मे वचः शृणु । तत्तु सर्वं विजानामि यत्त्वयोक्तं ममाग्रतः ॥

Verse 38

ममाग्रे कथितं पूर्वं वशिष्ठेन महात्मना । सर्वमेव विजानामि अस्यास्तु तप उत्तमम्

ममाग्रे कथितं पूर्वं वशिष्ठेन महात्मना । सर्वमेव विजानामि; अस्यास्तु तप उत्तमम् ॥

Verse 39

श्रूयतां कारणं भद्रे यथासौख्यं भविष्यति । अहत्वा दानवं हुंडं न गच्छामि वरांगनाम्

श्रूयतां कारणं भद्रे यथासौख्यं भविष्यति । अहत्वा दानवं हुंडं न गच्छामि वराङ्गनाम् ॥

Verse 40

सर्वमेतत्सुवृत्तांतमहं जाने तथैव हि । ममार्थे तव संभूतिस्तपश्च चरितं त्वया

सर्वमेतत्सुवृत्तान्तमहं जाने तथैव हि । ममार्थे तव सम्भूतिस्तपश्च चरितं त्वया ॥

Verse 41

मम भार्या न संदेहो भवती विधिना कृता । ममार्थे निश्चयं कृत्वा तप आचरितं त्वया

मम भार्या त्वं न संशयः; विधिना मम हेतुना कृता। मदार्थं निश्चयं कृत्वा त्वया तपोऽनुष्ठितम्॥

Verse 42

हृता तस्मात्सुपापेन भवती नियमान्विता । सूतिगृहादहं तेन दानवेनाधमेन वै

तस्मात् सूपापेनाधमेन दानवेन भवती नियमसंयुता अपहृता। अहं च तेन सूतिगृहात् अपाकृष्टोऽस्मि॥

Verse 43

बालभावस्थितो देवि पितृमातृविना कृतः । तस्मात्तं तु हनिष्यामि हुंडं वै दानवाधमम्

बालभावस्थितो देवि स पितृमातृविहीनः कृतः। तस्मात् हुंडं दानवाधमं तं अहं निहनिष्यामि॥

Verse 44

पश्चात्त्वामुपनेष्येऽहं वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । एवं कथय भद्रं ते रंभे मत्प्रियकारिणीम्

पश्चात् त्वामहं वशिष्ठस्याश्रमं प्रति उपनेष्ये। इदानीं एवं वद, भद्रं ते, रंभे मत्प्रियकारिणि॥

Verse 45

एवं विसर्जिता तेन सत्वरं सा गता पुनः । अशोकसुंदरीं देवीं कथयामास तस्य च

एवं तेन विसर्जिता सा सत्वरं पुनर्गता। अशोकसुंदरीं देवीं तस्य वृत्तान्तं कथयामास॥

Verse 46

समासेन तथा सर्वं रंभा सा द्विजसत्तम । अशोकसुंदरी सा तु अवधार्य सुभाषितम्

एवं समासेन रम्भा सा द्विजसत्तम सर्ववृत्तान्तं न्यवेदयत्। अशोकसुन्दरी तु तानि सुभाषितानि सम्यगवधार्य मनसि निधाय चिन्तयामास॥

Verse 47

नहुषस्य सुवीरस्य हर्षेण च समन्विता । तस्थौ तत्र तया सार्द्धं सुसख्या रंभया तदा

सुवीरस्य नहुषस्य हेतोः हर्षेण समन्विता सा तदा तत्रैव तस्थौ, सुसख्या रम्भया सह॥

Verse 48

भर्तुश्च कीदृशं वीर्यमिति पश्यामि वै सदा

भर्तुः कीदृशं वीर्यमिति अहं वै सदा पश्यामि॥

Verse 113

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः॥