Adhyaya 91

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे यतिप्रायश्चित्तं नाम नवतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे यतिप्रायश्चित्तं नामैकनवतितमोऽध्यायः। सूत उवाच—अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत; येन ज्ञानविशेषेण योगिनो मृत्युं पश्यन्ति॥

Verse 2

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमछायां महापथम् यो न पश्येन्न जीवेत्स नरः संवत्सरात्परम्

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमच्छायां महापथम्। यो न पश्येन् न जीवेत् स नरः संवत्सरात् परम्॥

Verse 3

अरिश्मवन्तम् आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम् यः पश्यति न जीवेद्वै मासादेकादशात्परम्

यः अरश्मवन्तम् आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम् पश्यति, स तादृशं लोकविपर्ययं दृष्ट्वा, मासादेकादशात् परं न जीवेद् वै।

Verse 4

वमेन्मूत्रं पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने दशमासान्न जीवति

यो मूत्रं पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा वमेन्, प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने, स दशमासान् न जीवति; एषोऽशुभः पाशो देहिनि पशौ धर्मप्राणक्षये निगद्यते।

Verse 5

रुक्मवर्णं द्रुमं पश्येद् गन्धर्वनगराणि च पश्येत् प्रेतपिशाचांश् च नवमासान् स जीवति

यो रुक्मवर्णं द्रुमं पश्येत् गन्धर्वनगराणि च, प्रेतपिशाचांश् च पश्येत्, स नवमासान् जीवति।

Verse 6

अकस्माच्च भवेत्स्थूलो ह्य् अकस्माच्च कृशो भवेत् प्रकृतेश् च निवर्तेत चाष्टौ मासांश् च जीवति

अकस्माच्च भवेत् स्थूलो ह्यकस्माच्च कृशो भवेत्, प्रकृतेश्च निवर्तेत, स अष्टौ मासांश्च जीवति।

Verse 7

अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्डं यस्य पदं भवेत् पांसुके कर्दमे वापि सप्तमासान्स जीवति

अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्डं यस्य पदं भवेत्, पांसुके कर्दमे वापि, स सप्तमासान् जीवति; पತिना कर्मानुसारं पाशो विमोच्यते बध्यते च।

Verse 8

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्धनि क्रव्यादो वा खगो यस्य षण्मासान् नातिवर्तते

काकः कपोतो गृध्रो वा यस्य मूर्धनि निलीयेत्, क्रव्यादो वा खगो यस्य षण्मासान् नातिवर्तते—तस्य महद् निमित्तं विज्ञेयम्; पाशबद्धः पशुः पाशबलात् देहान्तं समुपैति।

Verse 9

गच्छेद् वायसपङ्क्तीभिः पांसुवर्षेण वा पुनः स्वच्छायां विकृतां पश्येच् चतुःपञ्च स जीवति

वायसपङ्क्तीभिः पथि गच्छन् आहतः स्यात्, पांसुवर्षेण वा पुनः; स्वच्छायां विकृतां पश्येत्—स चतुःपञ्च वर्षाणि जीवति।

Verse 10

अनभ्रे विद्युतं पश्येद् दक्षिणां दिशमास्थिताम् उदके धनुर् ऐन्द्रं वा त्रीणि द्वौ वा स जीवति

अनभ्रे दक्षिणदिशि विद्युतं पश्येत्, उदके वा ऐन्द्रं धनुः; त्रीणि द्वौ वा दिवसान्—स जीवति, भयमपैति।

Verse 11

अप्सु वा यदि वादर्शे यो ह्यात्मानं न पश्यति अशिरस्कं तथा पश्येन् मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति

अप्सु वा यदि वा दर्पणे यो ह्यात्मानं न पश्यति, अशिरस्कं तथा पश्येत्—स मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति; तस्मात् पशुः पतौ शिवे शरणं व्रजेत्, शुद्ध्याचारपूजाभिः।

Verse 12

शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धमथापि वा मृत्युर्ह्युपागतस्तस्य अर्धमासान्न जीवति

शवगन्धि भवेद् गात्रं वसागन्धमथापि वा; तस्य मृत्युर्ह्युपागतः—स अर्धमासान् न जीवति।

Verse 13

यस्य वै स्नातमात्रस्य हृदयं परिशुष्यति धूमं वा मस्तकात्पश्येद् दशाहान्न स जीवति

यस्य वै स्नातमात्रस्य हृदयं परिशुष्यति, धूमं वा मस्तकात् पश्येत्—दशाहान्न स जीवति।

Verse 14

संभिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत तस्य मृत्युरुपस्थितः

संभिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति, अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत—तस्य मृत्युरुपस्थितः।

Verse 15

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशां च दक्षिणाम् गायन्नृत्यन् व्रजेत् स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशां च दक्षिणाम्। गायन्नृत्यन् व्रजेत् स्वप्ने—विद्यान्मृत्युरुपस्थितः॥

Verse 16

कृष्णांबरधरा श्यामा गायन्ती वाप्यथाङ्गना यं नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सो ऽपि न जीवति

कृष्णाम्बरधरा श्यामा गायन्ती वाप्यथाङ्गना। यं नयेद् दक्षिणामाशां स्वप्ने—सोऽपि न जीवति॥

Verse 17

छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्

छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः। नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्॥ एतादृशे निमित्ते पशुः स्मरणपूजनाभ्यां पतिं शिवं शरणं व्रजेत्; स एव भयमृत्योर् पाशं विमोचयति।

Verse 18

आ मस्तकतलाद्यस् तु निमज्जेत्पङ्कसागरे दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति

आ मस्तकतलाद्यस्तु निमज्जेत् पङ्कसागरे। दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति॥

Verse 19

भस्माङ्गारांश् च केशांश् च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान् पश्येद्यो दशरात्रं तु न स जीवति तादृशः

भस्माङ्गारांश्च केशांश्च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान्। पश्येद्यो दशरात्रं तु न स जीवति तादृशः॥

Verse 20

कृष्णैश् च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति

कृष्णैश्च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः। पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति॥

Verse 21

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः क्रोशन्त्यभिमुखं प्रेत्य स गतायुर्भवेन्नरः

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः। क्रोशन्त्यभिमुखं प्रेत्य स गतायुर्भवेन्नरः॥

Verse 22

यस्य वा स्नातमात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम् जायते दन्तहर्षश् च तं गतायुषमादिशेत्

यस्य वा स्नातमात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम्। जायते दन्तहर्षश्च तं गतायुषमादिशेत्॥

Verse 23

भूयोभूयस्त्रसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा दीपगन्धं च नाघ्राति विद्यान्मृत्युम् उपस्थितम्

भूयो भूयः यस्तु रात्रौ वा दिवा वा सहसा त्रासं प्राप्नोति, दीपस्य गन्धं च नाघ्राति, स मृत्युम् उपस्थितं विद्यात्।

Verse 24

रात्रौ चेन्द्रधनुः पश्येद् दिवा नक्षत्रमण्डलम् परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति

रात्रौ चेन्द्रधनुः पश्येत्, दिवा नक्षत्रमण्डलम्; परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येत्—स न जीवति।

Verse 25

नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः वक्रा च नासा भवति विज्ञेयो गतजीवितः

यस्य नेत्रमेकं स्रवति, कर्णौ च स्थानात् भ्रश्यतः, नासा च वक्रा भवति—स गतजीवितो विज्ञेयः।

Verse 26

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पद्माभासं च वै मुखम् गण्डे वा पिण्डिकारक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः

यस्य जिह्वा कृष्णा खरा च भवति, मुखं च पद्माभासं, गण्डे वा पिण्डिकारक्ते—तस्य मृत्युरुपस्थितः।

Verse 27

मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन्नृत्यंश् च यो नरः याम्यामभिमुखं गच्छेत् तदन्तं तस्य जीवितम्

मुक्तकेशो हसन् गायन् नृत्यन् च यो नरः, याम्यामभिमुखं गच्छेत्—तदन्तं तस्य जीवितम्।

Verse 28

यस्य श्वेतघनाभासा श्वेतसर्षपसंनिभा श्वेता च मूर्तिर्ह्यसकृत् तस्य मृत्युरुपस्थितः

यस्य श्वेतघनाभासा श्वेतसर्षपसंनिभा श्वेता च मूर्तिर्ह्यसकृत् तस्य मृत्युरुपस्थितः।

Verse 29

उष्ट्रा वा रासभा वाभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः यस्य सो ऽपि न जीवेत्तु दक्षिणाभिमुखो गतः

उष्ट्रा वा रासभा वाभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः यस्य सोऽपि न जीवेत्तु दक्षिणाभिमुखो गतः।

Verse 30

द्वे वाथ परमे ऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत् घोषं न शृणुयात्कर्णे ज्योतिर् नेत्रे न पश्यति

द्वे वाथ परमेऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत् घोषं न शृणुयात्कर्णे ज्योतिर् नेत्रे न पश्यति।

Verse 31

श्वभ्रे यो निपतेत्स्वप्ने द्वारं चापि पिधीयते न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात् तदन्तं तस्य जीवितम्

श्वभ्रे यो निपतेत्स्वप्ने द्वारं चापि पिधीयते न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात् तदन्तं तस्य जीवितम्।

Verse 32

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्तमाना /* मुखस्य शोषः सुषिरा च नाभिरत्युष्णमूत्रो विषमस्थ एव

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्तमाना। मुखस्य शोषः सुषिरा च नाभिरत्युष्णमूत्रो विषमस्थ एव॥

Verse 33

दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रत्यक्षं यो निहन्यते हन्तारं न च पश्येच्च स गतायुर्न जीवति

दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रत्यक्षं यो निहन्यते। हन्तारं न च पश्येच्च स गतायुर्न जीवति॥

Verse 34

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम्

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः। स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम्॥

Verse 35

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः कृष्णं रक्तमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः। कृष्णं रक्तमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः॥

Verse 36

प्रेपरतिओन् फ़ोर् देअथ् अरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन्काल उपस्थिते त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः

अरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन्काले उपस्थिते। त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः॥

Verse 37

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः समे ऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जन्तुवर्जिते

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः। समेऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जन्तुवर्जिते॥

Verse 38

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थश् चाचान्त एव च स्वस्तिकेनोपविष्टस्तु नमस्कृत्वा महेश्वरम्

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थश्चाचान्त एव च। स्वस्तिकेनोपविष्टस्तु नमस्कृत्वा महेश्वरम्॥

Verse 39

समकायशिरोग्रीवो धारयन् नावलोकयेत् यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता

समकायशिरोग्रीवो धारयन्नावलोकयेत्। यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता॥

Verse 40

प्रागुदक्प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्रवित् कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे तथा

प्रागुदक्प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्रवित्। कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे तथा॥

Verse 41

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत् घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत्। घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा॥

Verse 42

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत् कालकर्माणि विज्ञाय समूहेष्वेव नित्यशः

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत्। कालकर्माणि विज्ञाय समूहेष्वेव नित्यशः॥

Verse 43

द्वादशाध्यात्ममित्येवं योगधारणमुच्यते शतमर्धशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत्

द्वादशाध्यात्ममित्येवं योगधारणमुच्यते। शतमर्धशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत्॥

Verse 44

खिन्नस्य धारणायोगाद् वायुरूर्ध्वं प्रवर्तते ततश्चापूरयेद् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः

खिन्नस्य धारणायोगाद् वायुरूर्ध्वं प्रवर्तते। ततश्चापूरयेद् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः॥

Verse 45

तथौंकारमयो योगी अक्षरे त्वक्षरी भवेत् ओंकार अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओङ्कारप्राप्तिलक्षणम्

तथौंकारमयो योगी अक्षरे त्वक्षरी भवेत्। ओंकार अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओङ्कारप्राप्तिलक्षणम्॥

Verse 46

एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र चेश्वरः प्रथमा विद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता

एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र चेश्वरः। प्रथमा विद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता॥

Verse 47

तृतीयां निर्गुणां चैव मात्रामक्षरगामिनीम् गान्धारी चैव विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा

तृतीयां निर्गुणां चैव मात्रामक्षरगामिनीम्। गान्धारी चैव विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा॥

Verse 48

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते यथा प्रयुक्त ओङ्कारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि

पिपीलिकागतिस्पर्शा यथा मूर्ध्नि सम्यक् प्रयुक्ता लक्ष्यते, तथा सम्यगुच्चारित ओङ्कारः प्रत्युद्गम्य मूर्ध्नि प्रतिनिर्याति; प्राणस्योर्ध्वगतिरेषा पतिशिवं प्रति सूच्यते।

Verse 49

तथौंकारमयो योगी त्व् अक्षरी त्वक्षरी भवेत् प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्मलक्षणमुच्यते

एवं प्रणवमयो योगी अक्षरीभूत्वा अक्षरे प्रतिष्ठते। प्रणवो धनुः, आत्मा शरः; एतद् ब्रह्मलक्षणं प्रोक्तम्।

Verse 50

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ओमित्येकाक्षरं ह्येतद् गुहायां निहितं पदम्

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्; ततः तन्मयो भवेत्। ओमित्येकाक्षरं ह्येतत् गुहायां निहितं पदम्।

Verse 51

ओमित्येतत्त्रयो लोकास् त्रयो वेदास्त्रयो ऽग्नयः विष्णुक्रमास्त्रयस्त्वेते ऋक्सामानि यजूंषि च

ओमित्येतदेकाक्षरं त्रयो लोकाः, त्रयो वेदाः, त्रयोऽग्नयश्च। विष्णोः क्रमास्त्रयश्चैव—ऋक्सामयजूंषि—अत्रैकत्र संनिहितानि; शैवे तु पत्याः शिवस्य परं लिङ्गमिदम्।

Verse 52

मात्रा चार्धं च तिस्रस्तु विज्ञेयाः परमार्थतः तत्प्रयुक्तस्तु यो योगी तस्य सालोक्यमाप्नुयात्

मात्रास्तिस्रश्चार्धमात्रा च परमार्थतः विज्ञेयाः। तत्प्रयुक्तो यो योगी स पत्युः शिवस्य सालोक्यं प्राप्नुयात्, पाशबद्धं पशुं मोचयितुः।

Verse 53

अकारो ह्यक्षरो ज्ञेय उकारः सहितः स्मृतः मकारसहितौंकारस् त्रिमात्र इति संज्ञितः

अकारो ह्यक्षरो ज्ञेयः; उकारः तेन सहितः स्मृतः। मकारेण सह ओंकारः सञ्जायते; तस्मात् स त्रिमात्र इति संज्ञितः॥

Verse 54

अकारस् त्वेष भूर्लोक उकारो भुव उच्यते सव्यञ्जनो मकारस्तु स्वर्लोक इति गीयते

अकारस् त्वेष भूर्लोकः; उकारो भुव इति उच्यते। सव्यञ्जनो मकारस्तु स्वर्लोक इति गीयते॥

Verse 55

ओङ्कारस्तु त्रयो लोकाः शिरस्तस्य त्रिविष्टपम् भुवनाङ्गं च तत्सर्वं ब्राह्मं तत्पदमुच्यते

ओंकारस्तु त्रयो लोकाः; शिरस्तस्य त्रिविष्टपम्। भुवनाङ्गं च तत्सर्वं; ब्राह्मं तत्पदमुच्यते॥

Verse 56

मात्रापादो रुद्रलोको ह्य् अमात्रं तु शिवं पदम् एवं ज्ञानविशेषेण तत्पदं समुपास्यते

मात्रापादो रुद्रलोको; ह्य् अमात्रं तु शिवं पदम्। एवं ज्ञानविशेषेण; तत्पदं समुपास्यते॥

Verse 57

तस्माद्ध्यानरतिर्नित्यम् अमात्रं हि तदक्षरम् उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं सुखमिच्छता

तस्माद् ध्यानरतिर्नित्यं; अमात्रं हि तदक्षरम्। उपास्यं हि प्रयत्नेन; शाश्वतं सुखमिच्छता॥

Verse 58

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा त्वनन्तरम् ततः प्लुतवती चैव तृतीया चोपदिश्यते

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा, ततो दीर्घा त्वनन्तरम्। ततः प्लुतवती चैव, तृतीया चोपदिश्यते॥

Verse 59

एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः यावदेव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि

एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः। यावदेव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि॥

Verse 60

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मनि यः सदा अर्धं तन्मात्रम् अपि चेच् छृणु यत् फलमाप्नुयात्

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मनि यः सदा। अर्धं तन्मात्रम् अपि चेच्छृणु यत्फलमाप्नुयात्॥

Verse 61

मासे मासे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः तेन यत्प्राप्यते पुण्यं मात्रया तदवाप्नुयात्

मासे मासेऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः। तेन यत्प्राप्यते पुण्यं मात्रया तदवाप्नुयात्॥

Verse 62

न तथा तपसोग्रेण न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः यत्फलं प्राप्यते सम्यङ् मात्रया तदवाप्नुयात्

न तथा तपसोग्रेण न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः। यत्फलं प्राप्यते सम्यङ् मात्रया तदवाप्नुयात्॥

Verse 63

तत्र चैषा तु या मात्रा प्लुता नामोपदिश्यते एषा एव भवेत्कार्या गृहस्थानां तु योगिनाम्

तत्रैव या मात्रा ‘प्लुता’ इति नाम्ना उपदिश्यते, सा एव गृहस्थयोगिनां कर्तव्या; दीर्घीकृतनियमितजपेन मनः पतौ श्रीशिवे स्थिरीभवति।

Verse 64

एषां चैव विशेषेण ऐश्वर्ये ह्यष्टलक्षणे अणिमाद्ये तु विज्ञेया तस्माद्युञ्जीत तां द्विजाः

एषां मध्ये विशेषेण ऐश्वर्यस्य अष्टलक्षणं ज्ञेयम्—अणिमादिकम्; तस्मात् हे द्विजाः, तस्मिन् योगनियमे युञ्जीत, यतः स पतौ योगेन प्रभुत्वमार्गं नयति।

Verse 65

एवं हि योगसंयुक्तः शुचिर् दान्तो जितेन्द्रियः आत्मानं विद्यते यस्तु स सर्वं विन्दते द्विजाः

एवं योगसंयुक्तः शुचिर्दान्तो जितेन्द्रियः, य आत्मानं यथावत् वेत्ति, स सर्वं विन्दति हे द्विजाः; आत्मविद्यया पाशात् विमुक्तः पतिं श्रीशिवं प्राप्नोति।

Verse 66

तस्मात्पाशुपतैर्योगैर् आत्मानं चिन्तयेद्बुधः आत्मानं जानते ये तु शुचयस्ते न संशयः

तस्मात् पाशुपतैः योगैः आत्मानं चिन्तयेद्बुधः; ये तु आत्मानं यथावत् जानन्ति, ते शुचयः स्युः—न संशयः।

Verse 67

ऋचो यजूंषि सामानि वेदोपनिषदस् तथा योगज्ञानादवाप्नोति ब्राह्मणो ऽध्यात्मचिन्तकः

ऋचो यजूंषि सामानि वेदोपनिषदस्तथा; योगज्ञानादवाप्नोति ब्राह्मणोऽध्यात्मचिन्तकः—अन्तःस्थितं तत्त्वं प्राप्य पाशात् अतीत्य पतिं परं प्रपद्यते।

Verse 68

सर्वदेवमयो भूत्वा अभूतः स तु जायते योनिसंक्रमणं त्यक्त्वा याति वै शाश्वतं पदम्

सर्वदेवमयो भूत्वा अभूतः स तु जायते। योनिसंक्रमणं त्यक्त्वा याति वै शाश्वतं पदम्॥

Verse 69

यथा वृक्षात् फलं पक्वं पवनेन समीरितम् नमस्कारेण रुद्रस्य तथा पापं प्रणश्यति

यथा वृक्षात् फलं पक्वं पवनेन समीरितम्। नमस्कारेण रुद्रस्य तथा पापं प्रणश्यति॥

Verse 70

यत्र रुद्रनमस्कारः सर्वकर्मफलो ध्रुवः अन्यदेवनमस्कारान् न तत्फलमवाप्नुयात्

यत्र रुद्रनमस्कारः सर्वकर्मफलो ध्रुवः। अन्यदेवनमस्कारान् न तत्फलमवाप्नुयात्॥

Verse 71

तस्मात्त्रिःप्रवणं योगी उपासीत महेश्वरम् दशविस्तारकं ब्रह्म तथा च ब्रह्मविस्तरैः

तस्मात्त्रिःप्रवणं योगी उपासीत महेश्वरम्। दशविस्तारकं ब्रह्म तथा च ब्रह्मविस्तरैः॥

Verse 72

एवं ध्यानसमायुक्तः स्वदेहं यः परित्यजेत् स याति शिवसायुज्यं समुद्धृत्य कुलत्रयम्

एवं ध्यानसमायुक्तः स्वदेहं यः परित्यजेत्। स याति शिवसायुज्यं समुद्धृत्य कुलत्रयम्॥

Verse 73

अथवारिष्टमालोक्य मरणे समुपस्थिते अविमुक्तेश्वरं गत्वा वाराणस्यां तु शोधनम्

अथ वा अरिष्टमालोक्य मरणे समुपस्थिते, अविमुक्तेश्वरं गत्वा वाराणस्यां तु शोधनं भवति।

Verse 74

येन केनापि वा देहं संत्यजेन् मुच्यते नरः श्रीपर्वते वा विप्रेन्द्राः संत्यजेत्स्वतनुं नरः

येन केनापि वा देहं संत्यजेत् मुच्यते नरः। श्रीपर्वते वा विप्रेन्द्राः संत्यजेत् स्वतनुं नरः॥

Verse 75

स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा अविमुक्तं परं क्षेत्रं जन्तूनां मुक्तिदं सदा

स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा। अविमुक्तं परं क्षेत्रं जन्तूनां मुक्तिदं सदा॥

Verse 76

सेवेत सततं धीमान् विशेषान्मरणान्तिके

सेवेत सततं धीमान् विशेषान् मरणान्तिके।