Adhyaya 44

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां सहितायां पूर्वविभागे त्रिचत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच चतुर्दशसहस्त्रणि योजनानां महापुरी / मेरोरुपरि विख्याता देवदेवस्य वेधसः

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां सहितायां पूर्वविभागे चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः। सूत उवाच—मेरोरुपरि देवदेवस्य वेधसो महापुरी विख्याता, चतुर्दशसहस्रयोजनायता।

Verse 2

तत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः / उपास्यमानो योगीन्द्रैर्मुनीन्द्रोपेन्द्रशङ्करैः

तत्र भगवान् ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः आस्ते; योगीन्द्रैर्मुनीन्द्रैः उपेन्द्रैः शङ्करैश्च स उपास्यमानो विराजते।

Verse 3

तत्र देवेश्वरेशानं विश्वात्मानं प्रजापतिम् / सनत्कुमारो भगवानुपास्ते नित्यमेव हि

तत्र देवेश्वरेशानं विश्वात्मानं प्रजापतिम् । सनत्कुमारो भगवान् उपास्ते नित्यमेव हि ॥

Verse 4

स सिद्धैरृषिगन्धर्वैः पूज्यमानः सुरैरपि / समास्ते योगयुक्तत्मा पीत्वा तत्परमामृतम्

स सिद्धैरृषिगन्धर्वैः पूज्यमानः सुरैरपि । समास्ते योगयुक्तात्मा पीत्वा तत्परमामृतम् ॥

Verse 5

तत्र देवादिदेवस्य शंभोरमिततेजसः / दीप्तमायतनं शुभ्रं पुरस्ताद् ब्रह्मणः स्थितम्

तत्र देवादिदेवस्य शम्भोरमिततेजसः । दीप्तमायतनं शुभ्रं पुरस्ताद् ब्रह्मणः स्थितम् ॥

Verse 6

दिव्यकान्तिसमायुक्तं चतुर्धारं सुशोभनम् / महर्षिगणसंकीर्णं ब्रह्मविद्भिर्निषेवितम्

दिव्यकान्तिसमायुक्तं चतुर्धारं सुशोभनम् । महर्षिगणसंकीर्णं ब्रह्मविद्भिर्निषेवितम् ॥

Verse 7

देव्या सह महादेवः शशाङ्कार्काग्निलोचनः / रमते तत्र विश्वेशः प्रमथैः प्रमथेश्वरः

देव्या सह महादेवः शशाङ्कार्काग्निलोचनः । रमते तत्र विश्वेशः प्रमथैः प्रमथेश्वरः ॥

Verse 8

तत्र वेदविदः शान्ता मुनयो ब्रह्मचारिणः / पूजयन्ति महादेवं तापसाः सत्यवादिनः

तत्र वेदविदः शान्ता मुनयो ब्रह्मचारिणः महादेवं पूजयन्ति; सत्यवादिनस्तापसाः तपसा तं समर्चयन्ति।

Verse 9

तेषां साक्षान्महादेवो मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् / गृह्णाति पूजां शिरसा पार्वत्या परमेश्वरः

तेषां ब्रह्मवादिनां मुनीनां साक्षान्महादेवः पार्वत्या सह परमेश्वरः शिरसा नमन् पूजां गृह्णाति।

Verse 10

तत्रैव पर्वतवरे शक्रस्य परमा पुरी / नाम्नामरावती पूर्वे सर्वशोभासमन्विता

तत्रैव पर्वतवरे शक्रस्य परमा पुरी पूर्वदिशि नाम्नामरावती सर्वशोभासमन्विता स्थिताऽस्ति।

Verse 11

तमिन्द्रमप्सरः सङ्घा गन्धर्वा गीततत्पराः / उपासते सहस्त्राक्षं देवास्तत्र सहस्त्रशः

तत्राप्सरसां सङ्घा गन्धर्वाश्च गीततत्पराः सहस्त्राक्षमिन्द्रमुपासते; देवाश्च तत्र सहस्त्रशः तमर्चयन्ति।

Verse 12

ये धार्मिका वेदविदो यागहोमपरायणाः / तेषां तत् परमं स्थानं देवानामपि दुर्लभम्

ये धार्मिका वेदविदो यागहोमपरायणाः, तेषां तत् परमं स्थानं भवति, यद्देवानामपि दुर्लभम्।

Verse 13

तस्य दक्षिणदिग्भागे वह्नेरमिततेजसः / तेजोवती नाम पुरी दिव्याश्चर्यसमन्विता

तस्य दक्षिणदिग्भागे वह्नेरमिततेजसः तेजोवती नाम दिव्याश्चर्यसमन्विता पुरी विराजते।

Verse 14

तत्रास्ते भगवान् वह्निर्भ्राजमानः स्वतेजसा / जपिनां होमिनां स्थानं दानवानां दुरासदम्

तत्रास्ते भगवान् वह्निर्भ्राजमानः स्वतेजसा; जपिनां होमिनां स्थानं दानवानां दुरासदम्।

Verse 15

दक्षिणे पर्वतवरे यमस्यापि महापुरी / नाम्ना संयमनी दिव्या सिद्धगन्धर्वसेविता

दक्षिणे पर्वतवरे यमस्य महापुरी; नाम्ना संयमनी दिव्या सिद्धगन्धर्वसेविता।

Verse 16

तत्र वैवस्वतं देवं देवाद्याः पर्युपासते / स्थानं तत् सत्यसंधानां लोके पुण्यकृतां नृणाम्

तत्र वैवस्वतं देवं देवाद्याः पर्युपासते; तत् स्थानं सत्यसंधानां लोके पुण्यकृतां नृणाम्।

Verse 17

तस्यास्तु पश्चिमे भागे निरृतेस्तु महात्मनः / रक्षोवती नाम पुरी राक्षसैः सर्वतो वृता

तस्य पश्चिमे भागे निरृतेर्महात्मनः; रक्षोवती नाम पुरी राक्षसैः सर्वतो वृता।

Verse 18

तत्र तं निरृतिं देवं राक्षसाः पर्युपासते / गच्छन्ति तां धर्मरता ये वै तामसवृत्तयः

तत्र निरृतिं देवीं राक्षसाः सम्यक् पर्युपासते। ये च तामसवृत्तयः स्वधर्मरताः, ते वै तस्याः पदं गच्छन्ति॥

Verse 19

पश्चिमे पर्वतवरे वरुणस्य महापुरी / नाम्ना सुद्धवती पुण्या सर्वकामर्धिसंयुता

पश्चिमे पर्वतवरे वरुणस्य महापुरी। सुद्धवतीति विख्याता पुण्या सर्वकामसिद्धिदा॥

Verse 20

तत्राप्सरोगणैः सिद्धैः सेव्यमानो ऽमराधिपः / आस्ते स वरुणो राजा तत्र गच्छन्ति ये ऽम्बुदाः / तीर्थयात्रापरी नित्यं ये च लोके ऽधमर्षिणः

तत्राप्सरोगणैः सिद्धैः सेव्यमानोऽमराधिपः। आस्ते स वरुणो राजा तत्र यान्त्यम्बुदा अपि॥ तीर्थयात्रापराः नित्यं ये च लोकेऽधमर्षिणः॥

Verse 21

तस्या उत्तरदिग्भागे वायोरपि महापुरी / नाम्ना गन्धवती पुण्या तत्रास्ते ऽसौ प्रभञ्जनः

तस्या उत्तरदिग्भागे वायोरपि महापुरी। गन्धवतीति विख्याता पुण्या तत्रास्ते प्रभञ्जनः॥

Verse 22

अप्सरोगणगन्धर्वैः सेव्यमानो ऽमरप्रभुः / प्राणायामपरामर्त्यास्थानन्तद्यान्ति शाश्वतम्

अप्सरोगणगन्धर्वैः सेव्यमानोऽमरप्रभुः। तत्रास्ते; प्राणायामपराः मर्त्याः तद् धाम शाश्वतं यान्ति॥

Verse 23

तस्याः पूर्वेण दिग्भागे सोमस्य परमा पुरी / नाम्ना कान्तिमती शुभ्रा तत्र सोमो विराजते

तस्याः पूर्वदिग्भागे सोमस्य परमा पुरी, कान्तिमतीति नाम्ना शुभ्रा; तत्र सोमो महिम्ना विराजते।

Verse 24

तत्र ये भोगनिरता स्वधर्मं पुर्यपासते / तेषां तद् रचितं स्थानं नानाभोगसमन्वितम्

तत्र ये भोगनिरताः स्वधर्मं च समाचरन्ति, तेषां तदनुरूपं स्थानं रचितं नानाभोगसमन्वितम्।

Verse 25

तस्याश्च पूर्वदिग्भागे शङ्करस्य महापुरी / नाम्ना यशोवती पुण्या सर्वेषां सुदुरासदा

तस्याश्च पूर्वदिग्भागे शङ्करस्य महापुरी, यशोवतीति नाम्ना पुण्या; सर्वेषां सुदुरासदा।

Verse 26

तत्रेशानस्य भवनं रुद्रविष्णुतनोः शुभम् / घमेश्वरस्य विपुलं तत्रास्ते स गणैर्वृतः

तत्रेशानस्य भवनं रुद्रविष्णुतनोः शुभम्; घमेश्वरस्य विपुलं मन्दिरं च, स तत्र गणैर्वृतोऽस्ते।

Verse 27

तत्र भोगाभिलिप्सूनां भक्तानां परमेष्ठिनः / निवासः कल्पितः पूर्वं देवदेवेन शूलिना

तत्र भोगाभिलिप्सूनां परमेष्ठिनो भक्तानां निवासः पूर्वं देवदेवेन शूलिना कल्पितः।

Verse 28

विष्णुपादाद् विनिष्क्रान्ता प्लावयित्वेन्दुमण्डलम् / समन्ताद् ब्रह्मणः पुर्यां गङ्गा पतति वै दिवः

विष्णोः पादात् विनिष्क्रान्ता गङ्गा चन्द्रमण्डलं प्लावयित्वा, ततः समन्ताद् दिवः ब्रह्मपुर्यां पतति वै।

Verse 29

सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा ह्यभवद् द्विजाः / सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रनामिका

सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा ह्यभवद् द्विजाः; सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रनामिका।

Verse 30

पूर्वेण सीता शैलात् तु शैलं यात्यन्तरिक्षतः / ततश्च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति चार्णवम्

पूर्वेण सीता शैलात् तु शैलं यात्यन्तरिक्षतः; ततश्च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति चार्णवम्।

Verse 31

तथैवालकनन्दा च दक्षिणादेत्य भारतम् / प्रयाति सागरं भित्त्वा सप्तभेदा द्विजोत्तमाः

तथैवालकनन्दा च दक्षिणादेत्य भारतम्; प्रयाति सागरं भित्त्वा सप्तभेदा द्विजोत्तमाः।

Verse 32

सुचक्षुः पश्चिमगिरीनतीत्य सकलांस्तथा / पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्षं गत्वैति चार्णवम्

सुचक्षुः पश्चिमगिरीन् अतीत्य सकलान् तथा; पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्षं गत्वैति चार्णवम्।

Verse 33

भद्रा तथोत्तरगिरीनुत्तरांश्च तथा कुरून् / अतीत्य चोत्तराम्भोधिं समभ्येति महर्षयः

भद्रां तथोत्तरगिरीन् उत्तरदेशांश्च कुरून् अतीत्य, उत्तराम्भोधिं च तरित्वा, महर्षयः परं उत्तरप्रदेशं समभ्येति।

Verse 34

आनीलनिषधायामौ माल्यवान् गन्धमादनः / तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः

आनीलनिषधयोर्मध्ये माल्यवान् गन्धमादनश्च स्थितौ; तयोर्मध्यगतो मेरुः पद्मकर्णिकाकारसंस्थितः।

Verse 35

भारताः केतुमालाश्च भद्राश्वाः कुरवस्तथा / पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलबाह्यतः

भारतं केतुमालं च भद्राश्वं कुरवस्तथा—एते लोकपद्मस्य पत्राणि, मर्यादाशैलबाह्यतः स्थितानि।

Verse 36

जठरो देवकूटश्च मर्यादापर्वतावुभौ / दक्षिणोत्तरमायामावानीलनिषधायतौ

जठरः देवकूटश्च—उभौ मर्यादापर्वतौ—दक्षिणोत्तरमायामौ, आनीलनिषधपर्यन्तं विस्तृतौ।

Verse 37

गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चायतावुभौ / अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

गन्धमादनः कैलासश्च—उभौ पूर्वपश्चिमायतौ—वर्णवान्तर्व्यवस्थितौ, अशीतियोजनायामौ।

Verse 38

निषधः पारियात्रश्च मर्यादापर्वताविमौ / मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथापूर्वौ तथा स्थितौ

निषधः पारियात्रश्च मर्यादापर्वताविमौ । मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथापूर्वं तथा स्थितौ ॥

Verse 39

त्रिशृङ्गो जारुधैस्तद्वदुत्तरे वर्षपर्वतौ / पूर्वपश्चायतावेतौ अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

त्रिशृङ्गो जारुधैस्तद्वदुत्तरे वर्षपर्वतौ । पूर्वपश्चायतावेतौ अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ ॥

Verse 40

मर्यादापर्वताः प्रोक्ता अष्टाविह मया द्विजाः / जठराद्याः स्थिता मेरोश्चतुर्दिक्षु महर्षयः

मर्यादापर्वताः प्रोक्ता अष्टाविह मया द्विजाः । जठराद्याः स्थिता मेरोश्चतुर्दिक्षु महर्षयः ॥