Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे दनुवंशकीर्त्तनं नाम षष्ठो ऽध्याय सूत उवाच गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत / भीमसेनेग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीयोपोद्धातपादे दनुवंशकीर्तनं नाम षष्ठोऽध्यायः। सूत उवाच—गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत। भीमसेनः ग्रसेनश्च सुपर्णो वरुणस्तथा॥

Verse 2

धृतराष्ट्रश्च गोमांश्च सूर्यवर्चास्तथैव च// पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्च तथैव हि

धृतराष्ट्रश्च गोमांश्च सूर्यवर्चास्तथैव च। पत्रवान् अर्कपर्णश्च प्रयुतश्च तथैव हि॥

Verse 3

भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वजीद्वशी / त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः

भीमश्च चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वजीद्वशी। त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः॥

Verse 4

कलिः पञ्च दशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः / इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

कलिः पञ्चदशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः। इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः॥

Verse 5

चतुर्विंशाश्चावरजास्तेषामप्सरसः शुभाः / अरुणा चानपाया च विमनुष्या वरांबरा

चतुर्विंशाश्चावरजास्तेषामप्सरसः शुभाः। अरुणा चानपाया च विमनुष्या वराम्बरा॥

Verse 6

मिश्रकेशी तथाचासिपर्णिनी चाप्यलुंबुषा / मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा

मिश्रकेशी तथाचासिपर्णिनी चाप्यलुम्बुषा। मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा॥

Verse 7

अद्रिका लक्ष्मणा क्षेमा दिव्या रंभा मनोभवा / असिता च सुबाहूश्च सुप्रिया सुभुजा तथा

अद्रिका लक्ष्मणा क्षेमा दिव्या रम्भा मनोभवा। असिता च सुबाहूश्च सुप्रिया सुभुजा तथा॥

Verse 8

पुण्डरीकाजगन्धा च सुदती सुरसा तथा / तथैवास्याः सुबाहूश्च विख्यातौ च हहाहुहू

पुण्डरीकाजगन्धा च सुदती सुरसा तथा । तथैवास्याः सुबाहूश्च विख्यातौ च हहाहुहू ॥

Verse 9

तुंबुरुश्चेति चत्वारः स्मृतागन्धर्वसत्तमाः / गन्धर्वाप्सरसो ह्येते मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

तुंबुरुश्चेति चत्वारः स्मृतागन्धर्वसत्तमाः । गन्धर्वाप्सरसो ह्येते मौनेयाः परिकीर्त्तिताः ॥

Verse 10

हंसा सरस्वती चैव सूता च कमलाभया / सुमुखी हंसपादी च लौकिक्यो ऽप्सरसः स्मृताः

हंसा सरस्वती चैव सूता च कमलाभया । सुमुखी हंसपादी च लौकिक्यो ऽप्सरसः स्मृताः ॥

Verse 11

हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः / वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः

हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः । वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः ॥

Verse 12

अष्टमः सुरुचिस्तेषां ततो विश्वा वसुः स्मृतः / सुषुवे सा महाभागा रिष्टा देवर्षिपूजिता

अष्टमः सुरुचिस्तेषां ततो विश्वा वसुः स्मृतः । सुषुवे सा महाभागा रिष्टा देवर्षिपूजिता ॥

Verse 13

अरूपां सुभगां भासीमिति त्रेधा व्यजायत / मनुवन्ती सुकेशी च तुंबरोस्तु सुते शुभे

अरूपा सुभगा भासी—इति त्रिधा व्यजायत; तुंबरस्य शुभे सुते मनुवन्ती सुकेशी च।

Verse 14

पञ्चचूडास्त्विमा विद्यादेवमप्सरसो दश / मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला

पञ्चचूडाः—इमाः विद्याद्; एवं दशाप्सरसः स्मृताः—मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला।

Verse 15

कृतस्थला द्यृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि / प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचैव तु ता दश

कृतस्थला द्यृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि; प्रम्लोचेति विख्याता, अनुम्लोचा च ता दश।

Verse 16

अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या / कुलोचितानवद्याङ्गी उर्वश्चेकादशी स्मृता

अनादिनिधनस्याथ नारायणस्य या जज्ञे; कुलोचिता अनवद्याङ्गी—उर्वशी एकादशी स्मृता।

Verse 17

मेनस्य मेनका कन्या जज्ञे सर्वाङ्गसुंदरी / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यो महाभागाश्च ताः स्मृताः

मेनस्य मेनका कन्या जज्ञे सर्वाङ्गसुन्दरी; सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यो महाभागाश्च ताः स्मृताः।

Verse 18

गणास्त्वप्सरसां ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्दश / आहृत्यः शोभवत्यश्च वेगवत्यस्तथैव च

गणाः अप्सरसां ख्याताः पुण्याः ते वै चतुर्दश । आहृत्याः शोभवत्यश्च वेगवत्यस्तथैव च ॥

Verse 19

ऊर्ज्जाश्चैव युवत्यश्च स्रुचस्तु कुरवस्तथाश्च / वर्हयश्चामृताश्चैव मुदाश्च मृगवो रुचः

ऊर्ज्जाश्चैव युवत्यश्च स्रुचस्तु कुरवस्तथाश्च । वर्हयश्चामृताश्चैव मुदाश्च मृगवो रुचः ॥

Verse 20

भीरवः शोभयन्त्यश्च गाणा ह्येते चतुर्दश / ब्रह्मणो मानसाहृत्यः शोभवत्यो मरुत्सुताः

भीरवः शोभयन्त्यश्च गाणा ह्येते चतुर्दश । ब्रह्मणो मानसाहृत्यः शोभवत्यो मरुत्सुताः ॥

Verse 21

वेगवत्यश्च रिष्टाया ऊर्ज्जाश्चैवाग्निसंभवाः / युवत्यश्च तथा सूर्यरश्मिजाताः सुशोभनाः

वेगवत्यश्च रिष्टाया ऊर्ज्जाश्चैवाग्निसंभवाः । युवत्यश्च तथा सूर्यरश्मिजाताः सुशोभनाः ॥

Verse 22

गभस्तिभिश्च सोमस्य जज्ञिरे कुरवः शुभाः / यज्ञोत्पन्ना स्रुचो नाम कुशवत्यां च बर्हयः

गभस्तिभिश्च सोमस्य जज्ञिरे कुरवः शुभाः । यज्ञोत्पन्ना स्रुचो नाम कुशवत्यां च बर्हयः ॥

Verse 23

वारिजा ह्यमृतोत्पन्ना अमृता नामतः स्मृताः / वायूत्पनाना मुदा नाम भूमिजा मृगवस्तथा

वारिजाः ह्यमृतोत्पन्नाः ‘अमृता’ इति नामतः स्मृताः। वायूत्पन्नाः ‘मुदा’ नाम, भूमिजाः ‘मृगवः’ तथा॥

Verse 24

विद्युतो ऽत्र रुचो नाम मृत्योः कन्याश्च भीरवः / शोभयन्त्यश्च कामस्य गणाः प्रोक्ताश्चतुर्दश

विद्युतः अत्र ‘रुचः’ नाम, मृत्योः कन्याश्च ‘भीरवः’। शोभयन्त्यश्च कामस्य गणाः प्रोक्ताः चतुर्दश॥

Verse 25

इत्येते बहुसाहस्रा भास्वरा अप्सरोगणाः / देवतानामृषीणां च पत्न्यश्च मातरश्च ह

इत्येते बहुसाहस्रा भास्वराः अप्सरोगणाः। देवतानामृषीणां च पत्न्यश्च मातरश्च ह॥

Verse 26

सुगन्धाश्चाथ निष्पन्दा सर्वाश्चाप्सरसः समाः / संप्रयोगस्तु कामेन माद्यं दिवि हरं विना

सुगन्धाश्चाथ निष्पन्दाः सर्वाश्चाप्सरसः समाः। संप्रयोगस्तु कामेन माद्यं दिवि हरं विना॥

Verse 27

तासां देवर्षि संस्पर्शा जाताः साधारणा यतः / पर्वतस्तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ

तासां देवर্ষि-संस्पर्शाः जाताः साधारणाः यतः। पर्वतः तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ॥

Verse 28

ततो यवीयसी चैव तृतीयारुन्धती स्मृता / देवर्षिभ्यस्तयोर्जन्म यस्मान्नारदपर्वतौ

ततः तृतीया यवीयसी च अरुन्धती इति स्मृता। देवर्षिभ्यः तयोर्जन्म, यस्मात् तौ नारदपर्वतौ॥

Verse 29

तस्मात्तौ तत्सनामानौ स्मृतौ नारदपर्वतौ / विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ अरुणौ गरुडश्च ह

तस्मात् तौ तद्सनामानौ स्मृतौ नारदपर्वतौ। विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ—अरुणो गरुडश्च ह॥

Verse 30

गायत्र्यादीनि छन्दांसि सौपर्णेयानि पक्षिणाः / व्यवहार्याणि सर्वाणि ऋजुसन्निहितानि च

गायत्र्यादीनि छन्दांसि सौपर्णेयानि पक्षिणः। व्यवहार्याणि सर्वाणि ऋजुसन्निहितानि च॥

Verse 31

क्रद्रूर्नागसहस्रं वै विजज्ञे धरणीधरम् / अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्

कद्रूर्नागसहस्रं वै विजज्ञे धरणीधरम्। अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्॥

Verse 32

बहुत्वान्नामधेयानां प्रधानांश्च निबोधत / तेषां प्रधाना नागानां शेषवासुकितक्षकाः

बहुत्वान्नामधेयानां प्रधानांश्च निबोधत। तेषां प्रधाना नागानां शेषवासुकितक्षकाः॥

Verse 33

अकर्णो हस्तिकर्णश्च पिजरश्चार्यकस्तथा / ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ

अकर्णो हस्तिकर्णश्च पिजरश्चार्यकस्तथा । ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ ॥

Verse 34

एलापत्रश्च शङ्खश्च कर्केटकधनञ्जयौ / महाकर्णमहानीलौ धृतराष्ट्रबलाहकौ

एलापत्रश्च शङ्खश्च कर्केटकधनञ्जयौ । महाकर्णमहानीलौ धृतराष्ट्रबलाहकौ ॥

Verse 35

करवीरः पुष्पदंष्ट्रः सुमुखो दुर्मुखस्तथा / सूनामुखो दधिमुखः कालियश्चालिपिण्डकः

करवीरः पुष्पदंष्ट्रः सुमुखो दुर्मुखस्तथा । सूनामुखो दधिमुखः कालियश्चालिपिण्डकः ॥

Verse 36

कपिलश्चांबरीषश्च अक्रूरश्च कपित्थकः / प्रह्रादस्तु ब्रह्मणाश्च गन्धर्वो ऽथ मणिस्थकः

कपिलश्चांबरीषश्च अक्रूरश्च कपित्थकः । प्रह्रादस्तु ब्रह्मणाश्च गन्धर्वो ऽथ मणिस्थकः ॥

Verse 37

नहुषः कररोमा च मणिरित्येवमादयः / काद्रवेयाः समाख्याताः खशायास्तु निबोधत

नहुषः कररोमा च मणिरित्येवमादयः । काद्रवेयाः समाख्याताः खशायास्तु निबोधत ॥

Verse 38

खशा विजज्ञे द्वौ पुत्रौ विकृतौ परुषव्रतौ / श्रेष्ठं पश्चिमसंध्यायां पूर्वस्यां च कनीयसम्

खशा द्वौ पुत्रौ विजज्ञे—विकृतौ परुषव्रतौ। पश्चिमसन्ध्यायां श्रेष्ठं, पूर्वसन्ध्यायां कनीयसम्॥

Verse 39

विलोहितैककर्णं च पूर्वं साजनयत्सुतम् / चतुर्भुजं चतुष्पादं किञ्चित्स्पन्दं द्विधागतिम्

पूर्वं साजनयत् सुतं विलोहितैककर्णम्। चतुर्भुजं चतुष्पादं किञ्चित्स्पन्दं द्विधागतिम्॥

Verse 40

सर्वङ्गकेशं स्थूलाङ्गं शुभनासं महोदरम् / स्वच्छशीर्षं महाकर्णं मुञ्जकेशं महाबलम्

सर्वाङ्गकेशं स्थूलाङ्गं शुभनासं महोदरम्। स्वच्छशीर्षं महाकर्णं मुञ्जकेशं महाबलम्॥

Verse 41

ह्रस्वास्यं दीर्घजिह्वं च बहुदंष्ट्रं महाहनुम् / रक्तपिङ्गाक्षपादं च स्थूलभ्रूदीर्घनासिकम्

ह्रस्वास्यं दीर्घजिह्वं च बहुदंष्ट्रं महाहनुम्। रक्तपिङ्गाक्षपादं च स्थूलभ्रूदीर्घनासिकम्॥

Verse 42

गुह्यकं शितिकण्ठं च महापादं महामुखम् / एवंविधं खशापुत्रं जज्ञे ऽसावतिभीषणम्

गुह्यकं शितिकण्ठं च महापादं महामुखम्। एवंविधं खशापुत्रं जज्ञेऽसावतिभीषणम्॥

Verse 43

तस्यानुजं द्वितीयं सा ह्युषस्यन्ते व्यजायत / त्रिशीर्षं च त्रिपादं च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम्

तस्याः अनुजं द्वितीयं सा ह्युषस्यन्ते व्यजायत—त्रिशीर्षं त्रिपादं त्रिहस्तं च कृष्णलोचनम्।

Verse 44

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् / ह्रस्वकायं प्रबाहुं च महाकाय महारवम्

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम्। ह्रस्वकायं प्रबाहुं च महाकायं महोरवम्॥

Verse 45

आकर्णदारितास्यं च बलवत्सथूलनासिकम् / स्थूलौष्ठमष्टदंष्ट्र च जिह्मास्यं शङ्कुकर्णकम्

आकर्णदारितास्यं च बलवत्सथूलनासिकम्। स्थूलौष्ठमष्टदंष्ट्रं च जिह्मास्यं शङ्कुकर्णकम्॥

Verse 46

पिङ्गलोद्वत्तनयनं जटिलं द्वन्द्वपिण्डकम् / महास्कन्धं महोरस्कं पृथुघोणं कृशोदरम्

पिङ्गलोद्वत्तनयनं जटिलं द्वन्द्वपिण्डकम्। महास्कन्धं महोरस्कं पृथुघोणं कृशोदरम्॥

Verse 47

अस्थूलं लोहितं ग्रीवलंबमेढ्राण्डपिडकम् / एवंविधं कुमारं सा कनिष्ठं समसूयत

अस्थूलं लोहितं ग्रीवलंबमेढ्राण्डपिडकम्। एवंविधं कुमारं सा कनिष्ठं समसूयत॥

Verse 48

सद्यः प्रसूतमात्रौ तौ विवृद्धौ च प्रमादतः / उपयौगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यां व्यवस्थितौ

सद्यः प्रसूतमात्रौ तौ प्रमादतः सहसा विवृद्धौ, उपयोजनसमर्थाभ्यां शरीराभ्यां व्यवस्थितौ।

Verse 49

सद्योजातौ विवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यकर्षताम् / तयोः पूर्वस्तु यः क्रूरो मातरं सो ऽभ्य कर्षत

सद्योजातौ विवृद्धाङ्गौ मातरं परितः अकर्षताम्; तयोः पूर्वः क्रूरः सन् मातरं अभ्यकर्षत।

Verse 50

ब्रुवंश्च मातर्भक्षाव रक्षार्थं क्षुधयार्दितः / न्यषेधयत्पुनर्ह्येनं स्वयं स तु कनिष्ठकः

‘मातरं भक्षाव’ इति ब्रुवन्, क्षुधयार्दितः रक्षार्थं; पुनः ह्येनं कनिष्ठकः स्वयं न्यषेधयत्।

Verse 51

पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै रक्षैतां मातरं स्वकाम् / बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सो ऽभ्यभाषयत्

पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै—रक्षैतां मातरं स्वकाम्; बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सोऽभ्यभाषयत्।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता / तौ दृष्ट्वा विकृता कारौ खशां तामभ्यभाषत

एतस्मिन्नेव काले तु तयोः पिता प्रादुर्भूतः; तौ दृष्ट्वा विकृताकारौ खशां ताम् अभ्यभाषत।

Verse 53

तौ सुतौ पितरं दृष्ट्वा ह्येकभूतौ भयान्वितौ / मातुरेव पुनश्चाङ्गे प्रलीयेतां स्वमायया

तौ सुतौ पितरं दृष्ट्वा भयसमाविष्टौ एकीभूतौ; स्वमायया पुनर्मातुरेवाङ्गे प्रलीयेताम्।

Verse 54

अथाब्रवीदृषिर्भार्यां किमाभ्यामुक्तवत्यसि / सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तवैवायं व्यतिक्रमः

अथ ऋषिर्भार्यामब्रवीत्—किमाभ्यामुक्तवत्यसि? सर्वं तत्त्वेनाचक्ष्व; तवैवायं व्यतिक्रमः।

Verse 55

मातृतुल्यश्च जनने पुत्रो भवति कन्यका / यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत्सुतः

मातृतुल्यश्च जनने पुत्रो भवति कन्यका; यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत्सुतः।

Verse 56

यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम् / मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः

यद्वर्णा भवति भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम्; मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः।

Verse 57

विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च / इत्येवमुक्त्वा भगवान्खशामप्रतिमस्तदा

विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च; इत्येवमुक्त्वा भगवान् खशामप्रतिमस्तदा।

Verse 58

पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे ताभ्यां तु नामनी / पुत्राभ्यां यत्कृतं तस्यास्तदाचष्ट खशा तदा

पुत्रौ समाहूय साम्ना वै ताभ्यां नामनी चकार। पुत्राभ्यां यत्कृतं तस्याः तदा खशा न्यवेदयत्॥

Verse 59

माता यथा समाख्याता तर्माभ्यां च पृथक्पृथक् / तेन धात्वर्थयोगेन तत्तदर्थे चकार ह

यथा माता समाख्याता ताभ्यां च पृथक् पृथक्। धात्वर्थयोगतो ह्येतत् तत्तदर्थे चकार ह॥

Verse 60

मातर्भक्षेत्यथोक्तो वै खादने भक्षणे च सः / भक्षावेत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो ऽभवत्त्वयम्

‘मातर् भक्ष’ इत्युक्तो वै खादने भक्षणे च सः। ‘भक्षावे’ इत्युवाचैष तस्माद् यक्षोऽभवत्त्वयम्॥

Verse 61

रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते / उक्तवांश्चैष यस्मात्तु रक्षेमां मातरं स्वकाम्

‘रक्ष’ इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते। उक्तवांश्चैष यस्मात्तु ‘रक्षेमां मातरं स्वकाम्’॥

Verse 62

नाम्ना रक्षो ऽपरस्तस्माद्भविष्यति तवात्मजः / स तदा तद्विधां दृष्ट्वा विक्रियां च तयोः पिता

नाम्ना रक्षोऽपरस्तस्माद् भविष्यति तवात्मजः। स तदा तद्विधां दृष्ट्वा विक्रियां च तयोः पिता॥

Verse 63

तदा भाविनमर्थं च बुद्ध्वा मात्रा कृतं तयोः / तावृभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा विस्मितः परिमृष्टधीः

तदा तयोर्मात्रा कृतं भाविनमर्थं च बुद्ध्वा, तौ उभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा स विस्मितः परिमृष्टधीः।

Verse 64

तयोः प्रादिशदाहारं खशापतिरसृग्वसे / पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वर मेतं तयोर्ददौ

तयोः खशापतिरसृग्वसे आहारं प्रादिशत्; पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा तयोर्वरमेतं ददौ।

Verse 65

युवयोर्हस्तसंस्पर्शाद्रक्तधाराश्च सर्वशः / सृङ्मांसवसाभूता भविष्यन्तीह कामतः

युवयोर्हस्तसंस्पर्शात् सर्वशो रक्तधाराः सृङ्मांसवसाभूताः कामतोऽत्र भविष्यन्ति।

Verse 66

नक्ताहारविहारौ च द्विजदेवादिभोजनौ / नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा वै निर्बलौ युवाम्

नक्ताहारविहारौ च द्विजदेवादिभोजनौ; नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा वै निर्बलौ युवाम्।

Verse 67

मातरं रक्षत इमां धर्मश्चैवानुशिष्यते / इत्युक्त्वा काश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत

इमां मातरं रक्षत, धर्मश्चैव अनुशिष्यते—इत्युक्त्वा काश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत।

Verse 68

गते पितरि तौ क्रूरौ निसर्गादेव दारुणौ / विपर्ययेषु वर्त्तेते ऽकृतज्ञौ प्राणिहिंसकौ

गते पितरि तौ क्रूरौ स्वभावादेव दारुणौ। विपर्ययेषु वर्तेतेऽकृतज्ञौ प्राणिहिंसकौ॥

Verse 69

महाबलौ महासत्त्वौ महाकायौ दुरासदौ / मायाविदावदृश्यौ तावन्तर्धानगतावुभौ

महाबलौ महाशक्ती महाकायौ दुरासदौ। मायाविदावदृश्यौ तावन्तर्धानगतावुभौ॥

Verse 70

तौ कामरूपिणौ घोरौ नीरुजौ च स्वभावतः / रूपा नुरूपैराचारैः प्रचरन्तौ प्रबाधकौ

तौ कामरूपिणौ घोरौ नीरुजौ च स्वभावतः। रूपानुरूपैराचारैः प्रचरन्तौ प्रबाधकौ॥

Verse 71

देवानृषीन्पितॄंश्चैव गन्धर्वान्किन्नरानपि / पिशाचांश्चमनुष्यांश्चपन्नगान्पक्षिणः पशून्

देवानृषीन्पितॄंश्चैव गन्धर्वान्किन्नरानपि। पिशाचांश्च मनुष्यांश्च पन्नगान्पक्षिणः पशून्॥

Verse 72

भक्षार्थमिह लिप्संतौ चेरतुस्तौ निशाचरौ / इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्

भक्षार्थमिह लिप्सन्तौ चेरतुस्तौ निशाचरौ। इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्॥

Verse 73

राक्षसं तं कदाचिद्वै निशीथे ह्येक मीश्वरम् / आहारं स परीप्सन्वै शब्देनानुससार ह

राक्षसं तं कदाचिन्निशीथे एकाकिनं ईश्वरं, आहारं परिप्सन् स शब्देनानुससार ह।

Verse 74

आससाद पिशाचौ वै त्वजः शण्ढश्च ताबुभौ / कपिपुत्रौ महावीर्यौं कूष्माडौ पूर्वजावुभौ

स तौ पिशाचौ आससाद—त्वजः शण्ढश्च तावुभौ; कपिपुत्रौ महावीर्यौ कूष्माण्डौ पूर्वजावुभौ।

Verse 75

पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ च सुदारुणौ / कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां भर्तुश्चिकीर्षया

पिङ्गाक्षौ ऊर्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ च सुदारुणौ; कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां भर्तुश्चिकीर्षया।

Verse 76

ते कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारमुभे च तम् / आहारार्थे समीहन्तौ सकन्यौ तु बुभुक्षितौ

ते कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारमुभे च तम्; आहारार्थे समीहन्तौ सकन्यौ तु बुभुक्षितौ।

Verse 77

अपश्यतां रक्षसं तौ कामरूपिणमग्रतः / सहसा सन्निपातेन दृष्ट्वा चैव परस्परम्

अपश्यतां रक्षसं तौ कामरूपिणमग्रतः; सहसा सन्निपातेन दृष्ट्वा चैव परस्परम्।

Verse 78

ईक्षमाणाः स्थितान्योन्यं परस्परजिघृक्षवः / पितरावूचतुः कन्ये युवा मानयत द्रुतम्

ईक्षमाणौ स्थितावन्योन्यं परस्परजिघृक्षवौ । पितरावूचतुः—कन्ये, युवां मानयत द्रुतम् ॥

Verse 79

जीवग्राहं निगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदेपदे / ततस्तमभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा

जीवग्राहं निगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदे पदे । ततस्तमभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा ॥

Verse 80

संगृहीत्वा तु हस्ताभ्यामानीतः पितृसंसदि / ताभ्यां कन्यागृहीतं तं पिशाचौ वीक्ष्य रक्षसम्

संगृहीत्वा तु हस्ताभ्यामानीतः पितृसंसदि । ताभ्यां कन्यागृहीतं तं पिशाचौ वीक्ष्य रक्षसम् ॥

Verse 81

अपृच्छतां च कस्य त्वं स च सर्वमभाषत / तस्य कर्माभिजाती च श्रुत्वा तौ रक्षसस्तदा

अपृच्छतां च—कस्य त्वं? स च सर्वमभाषत । तस्य कर्माभिजाती च श्रुत्वा तौ रक्षसस्तदा ॥

Verse 82

अजः शण्डश्च तस्मै ते कन्यके प्रत्यपादयत् / तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये ते ददतुस्तु वै

अजः शण्डश्च तस्मै ते कन्यके प्रत्यपादयत् । तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये ते ददतुस्तु वै ॥

Verse 83

पैशाचैन विवाहेन रुदन्त्यावुद्ववाह सः / अजः शण्डः सुताभ्यां तु तदा श्रावयतां धनम्

पैशाचविवाहेन स रुदन्तीम् उद्ववाह; अजः शण्डश्च सुताभ्यां तदा धनं श्रावयताम्।

Verse 84

इयं ब्रह्मधना नाम कन्या या सहिता शुभा / ब्रह्म तस्यापराहार इति शण्डो ऽभ्यभाषत

इयं शुभा सहिता कन्या ‘ब्रह्मधना’ नाम; ‘ब्रह्मैव तस्याः परोऽहारः’ इति शण्डोऽभ्यभाषत।

Verse 85

इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गजन्तिला / जन्तुभाव धनादाना इत्यजौऽश्रावयद्धनम्

इयं सर्वाङ्गजन्तिला कन्या ‘जन्तुधना’ नाम; ‘जन्तुभावो धनादानम्’ इत्यजः श्रावयद्धनम्।

Verse 86

सर्वाङ्गकेशापाशा च कन्या जन्तुधना तु या / यातुधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

या कन्या जन्तुधना सर्वाङ्गकेशापाशा; सा यातुधानप्रसूता, कन्या चैव महारवा।

Verse 87

अरुणा चाप्यलोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या / ब्रह्मधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

या कन्या ब्रह्मधना अरुणा चाप्यलोमा च; सा ब्रह्मधानप्रसूता, कन्या चैव महारवा।

Verse 88

एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम् / तयोः प्रजानिसर्गं च कथयिष्ये निबोधत

एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम् । तयोः प्रजानिसर्गं च कथयिष्ये निबोधत ॥

Verse 89

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयौ वधस्तथा / विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च आयो प्याघ्रस्तथैव च

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयौ वधस्तथा । विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च आयोऽप्याघ्रस्तथैव च ॥

Verse 90

सूर्यश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश / माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयौ शृणु

सूर्यश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश । माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयौ शृणु ॥

Verse 91

प्रहेतितनयः श्रीमानपुलोमा नाम विश्रुतः / मधुः परो महोग्रस्तु लवणस्तस्य चात्मजः

प्रहेतितनयः श्रीमानपुलोमा नाम विश्रुतः । मधुः परो महोग्रस्तु लवणस्तस्य चात्मजः ॥

Verse 92

महायोगबलोपेतो महा देवमुपस्थितः / उग्रस्य पुत्रौ विक्रान्तो वज्रहा नाम विश्रुतः

महायोगबलोपेतो महा देवमुपस्थितः । उग्रस्य पुत्रौ विक्रान्तो वज्रहा नाम विश्रुतः ॥

Verse 93

पौरुषेयसुताः पञ्च पुरुषादा महाबलाः / कूरश्च विकृतश्चैव रुधिरादस्तथैव च

पौरुषेयस्य पञ्च पुत्राः पुरुषादाः महाबलाः; कूरः विकृतश्च तथा रुधिरादश्चेति।

Verse 94

मेदाशश्चवपाशश्च नामभिः परिकीर्त्तिताः / वधपुत्रौ दुराचारौ विघ्नश्च शामनश्च ह

मेदाशः च वपाशश्च इति नामभिः परिकीर्तितौ; वधस्य पुत्रौ दुराचारौ—विघ्नः शामनश्च।

Verse 95

विद्युत्पुत्रो दुराचारो रसनो नाम राक्षसः / स्फूर्जक्षेत्रे निकुंभस्तु जातो वै ब्रह्मराक्षसः

विद्युतः पुत्रो दुराचारः रसन इति नाम राक्षसः; स्फूर्जक्षेत्रे निकुम्भः तु जातो वै ब्रह्मराक्षसः।

Verse 96

वातपुत्रो विरोधस्तु तथा यस्य जनातकः / व्याघ्र पुत्रो निरानन्दः क्रतूनां विघ्नकारकः

वातपुत्रः विरोधः तथा यस्य जनातकः; व्याघ्रपुत्रो निरानन्दः क्रतूनां विघ्नकारकः।

Verse 97

सर्वस्य चान्वये जाता पूराः सर्पाश्च राक्षसाः / यातुधानाः परिक्रान्ता ब्रह्म धानान्निबोधत

सर्वस्य चान्वये जाता पूराः सर्पाश्च राक्षसाः; यातुधानाः परिक्रान्ताः—ब्रह्मन्, तान् निबोधत।

Verse 98

यज्ञापेतो धृतिः क्षेमो ब्रह्मपेतश्च यज्ञहा / श्वातोंऽबुकः केलिसर्पौं ब्रह्मधानात्मजा नव

यज्ञापेतो धृतिः क्षेमो ब्रह्मपेतश्च यज्ञहा । श्वातोऽम्बुकः केलिसर्पौ ब्रह्मधानात्मजा नव ॥

Verse 99

स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषां चेमाः सुदारुणाः / रक्तकर्णी महाजिह्वा क्षमा चेष्टापहारिणी

स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषां चेमाः सुदारुणाः । रक्तकर्णी महाजिह्वा क्षमा चेष्टापहारिणी ॥

Verse 100

एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः / इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यविनिबोधत

एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः । इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्य विनिबोधत ॥

Verse 101

चकमे सरसं यक्षः पञ्चचूडां क्रतुस्थलाम् / तल्लिप्सुश्चिन्तयानः स देवोद्यानानि मार्गते

चकमे सरसं यक्षः पञ्चचूडां क्रतुस्थलाम् । तल्लिप्सुश्चिन्तयानः स देवोद्यानानि मार्गते ॥

Verse 102

वैभ्राजं सुरभिं चैव तथा चैत्ररथं च यत् / विशोकं सुमनं चैव नन्दनं च वनोत्तमम्

वैभ्राजं सुरभिं चैव तथा चैत्ररथं च यत् । विशोकं सुमनं चैव नन्दनं च वनोत्तमम् ॥

Verse 103

बहूनि रमणीयानि मार्गते जातलालसः / दृष्ट्वा तां नन्दने सो ऽथ अप्सरोभिः सहासिनीम्

बहूनि रमणीयानि मार्गते जातलालसः। दृष्ट्वा तां नन्दने सोऽथ अप्सरोभिः सहासिनीम्॥

Verse 104

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन् / दूषितः स्वेन रूपेण कर्मणा चैव दूषितः

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन्। दूषितः स्वेन रूपेण कर्मणा चैव दूषितः॥

Verse 105

ममोद्विजन्ति हिंस्रस्य तथाभूतानि सर्वशः / तत्कथं नाम चार्वगीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम्

ममोद्विजन्ति हिंस्रस्य तथाभूतानि सर्वशः। तत्कथं नाम चार्वगीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम्॥

Verse 106

दृष्ट्वोपायं ततः सो ऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तयत् / कृत्वा रूपं वसुरुचेर्गन्धर्वस्य च गुह्यकः

दृष्ट्वोपायं ततः सोऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तयत्। कृत्वा रूपं वसुरुचेर्गन्धर्वस्य च गुह्यकः॥

Verse 107

ततः सो ऽप्सरसां मध्ये ता जचग्राह क्रतुस्थलाम् / बुद्ध्वा वसुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यावर्त्तत

ततः सोऽप्सरसां मध्ये तां जग्राह क्रतुस्थलाम्। बुद्ध्वा वसुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यावर्त्तत॥

Verse 108

संभूतः स तया सार्द्धं दृश्यमानो ऽप्सरोगणैः / जगाम मैथुनं यक्षः पुत्रार्थं स तया सह

स तया सह संभूतः, अप्सरोगणैर्दृश्यमानः; पुत्रार्थं यक्षः तया सह मैथुनं जगाम।

Verse 109

दृश्यमानो ऽप्सरो लिप्सुः शङ्कां नैव चकार सः / ततः संसिद्धकारणः सद्यो जातः सुतस्तु वै

अप्सरः लिप्सुः सः, अप्सरोगणैर्दृश्यमानोऽपि, शङ्कां नैव चकार। ततः कारणे संसिद्धे सद्य एव सुतो जातः।

Verse 110

उछ्रयात्परिणाहेन सद्यो वृद्धः श्रिया ज्वलन् / राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सो ऽभ्यवादयत्

उच्छ्रयात्परिणाहेन सद्यो वृद्धः, श्रिया ज्वलन्; “राजाहम्” इति नाभिर्हि स पितरं अभ्यवादयत्।

Verse 111

भवान् रजतनाभेति पिता तं प्रत्युवाच ह / मात्रानुरूपो रूपेम पितुर्वीर्येणजायते

पिता तं प्रत्युवाच— “भवान् रजतनाभः” इति। मातृानुरूपं रूपं, पितुर्वीर्येण जायते।

Verse 112

जाते तस्मिन्कुमारे तु स्वरुपं प्रयपद्यत / स्वरूपं प्रतिपद्यन्ते गूहन्तो यक्षराक्षसाः

जाते तस्मिन् कुमारे तु सः स्वरूपं प्रत्यपद्यत। गूहन्तो यक्षराक्षसाः स्वरूपं प्रतिपद्यन्ते।

Verse 113

सुप्ता म्रियन्तः क्रुद्धाश्च भीतास्ते हर्षितास्तथा / ततो ऽब्रवीत्सो ऽप्सरसं स्मयमानस्तु गुह्यकः

सुप्ताः केचिन्म्रियन्तः केचिद् क्रुद्धाश्च भीतास्तथा हर्षिताश्चाभवन्। ततः स गुह्यकः स्मयमानोऽप्सरसं प्रति अब्रवीत्॥

Verse 114

गृहं मे गच्छ भद्रं ते सपुत्रा त्वं वरानने / इत्युक्त्वा सहसा तत्र दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्

“मम गृहं गच्छ, भद्रं ते; वरानने, त्वं सपुत्रा भव।” इत्युक्त्वा स सहसा तत्र स्वं रूपं स्थितं ददर्श॥

Verse 115

विभ्रान्ताः प्रद्रुताः सर्वाः समेत्याप्सरसस्तदा / गच्छन्तीमन्वगच्छत्तां पुत्रस्तप्तां त्वयन्शिरा

तदा सर्वा अप्सरसः विभ्रान्ताः प्रद्रुताः समेता अभवन्। गच्छन्तीं तां तप्तां तु पुत्रः शिरसा अन्वगच्छत्॥

Verse 116

गन्धर्वाप्सरसां मध्ये नयित्वा स न्यवर्त्तत / तां च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः

स तां गन्धर्वाप्सरसां मध्ये नीत्वा पुनर्न्यवर्तत। तस्य यक्षस्य समुत्पत्तिं दृष्ट्वा अप्सरसां गणाः॥

Verse 117

यक्षाणां तु जनित्री त्वं इत्यूचुस्तां क्रतुस्थलाम् / जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्

“यक्षाणां जनित्री त्वम्” इत्यूचुस्तां क्रतुस्थलाम्। ततः स यक्षः पुत्रेण सह स्वमालयं जगाम॥

Verse 118

न्यग्रोधो रोहिणो नाम्ना शेरते तत्र गुह्यकाः / तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधे रोहिणे स्मृतः

न्यग्रोधो रोहिणो नाम्ना तत्र गुह्यकाः शेरते। तस्मिन्न्यग्रोधे रोहिणे यक्षाणां निवासः स्मृतः॥

Verse 119

यक्षो रजतनाभश्च गुह्यकानां पितामहः / अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रां मणिवरां सुताम्

रजतनाभो नाम यक्षः गुह्यकानां पितामहः। स अनुह्राददैत्यस्य भद्रां मणिवरां सुताम्…॥

Verse 120

उपयेमे ऽनवद्याङ्गीं तस्यां मणिवरो वशी / जज्ञे सा मणिभद्रं च शक्रतुल्यपराक्रममम्

उपयेमेऽनवद्याङ्गीं तस्यां मणिवरो वशी। जज्ञे सा मणिभद्रं च शक्रतुल्यपराक्रमम्॥

Verse 121

तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ च क्रतुस्थस्यात्मजे शुभे / नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या

तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ च क्रतुस्थस्यात्मजे शुभे। नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या॥

Verse 122

विजज्ञे पणिभद्रातु पुत्रान्पुण्यजनी शुभा / सिद्धार्थं सूर्यतेजश्च सुमनं नन्दनं तथा

विजज्ञे मणिभद्रात् पुत्रान् पुण्यजनी शुभा। सिद्धार्थं सूर्यतेजश्च सुमनं नन्दनं तथा॥

Verse 123

मण्डूकं रुचकं चैव मणिमन्तं वसुं तथा / सर्वानुभूतं शङ्खं च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च

मण्डूकं रुचकं चैव मणिमन्तं वसुं तथा । सर्वानुभूतं शङ्खं च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च ॥

Verse 124

असोमं दूरसोमं च पद्मं चन्द्रप्रभं तथा / मेघवर्णं सुभद्रं च प्रद्योतं च महाद्युतिम्

असोमं दूरसोमं च पद्मं चन्द्रप्रभं तथा । मेघवर्णं सुभद्रं च प्रद्योतं च महाद्युतिम् ॥

Verse 125

द्युति मन्तं केतुमन्तं दर्शनीयं सुदर्शनम् / चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनीभवाः

द्युतिमन्तं केतुमन्तं दर्शनीयं सुदर्शनम् । चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनीभवाः ॥

Verse 126

जज्ञिरे मणिभद्रस्य सर्वे ते पुण्यलक्षणाः / तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षाः पुण्यजनाः शुभाः

जज्ञिरे मणिभद्रस्य सर्वे ते पुण्यलक्षणाः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षाः पुण्यजनाः शुभाः ॥

Verse 127

विजज्ञे वै देवजनी पुत्रान्मणिवराञ्छुभा / पूर्णभद्रं हैमवन्तं मणिमन्त्रविवर्द्धनौ

विजज्ञे वै देवजनी पुत्रान्मणिवराञ्छुभान् । पूर्णभद्रं हैमवन्तं मणिमन्त्रविवर्द्धनौ ॥

Verse 128

कुसुं चरं पिशङ्गं च स्थूलकर्णं महामुदम् / स्वेतं च विमलं चैव पुष्पदन्तं चयावहम्

कुसुंचरं पिशङ्गं च स्थूलकर्णं महामुदम् । श्वेतं विमलं चैव पुष्पदन्तं चयावहम् ॥

Verse 129

पद्मवर्णं सुचन्द्रं च पक्षञ्च बलकं तथा / कुमुदाक्षं सुकमलं वर्द्धमानं तथा हितम्

पद्मवर्णं सुचन्द्रं च पक्षञ्च बलकं तथा । कुमुदाक्षं सुकमलं वर्द्धमानं तथा हितम् ॥

Verse 130

पद्मनाभं सुगन्धं च सुवीरं विजयं कृतम् / पूर्ममासं हिरण्याक्षं सारणं चैव मानसम्

पद्मनाभं सुगन्धं च सुवीरं विजयं कृतम् । पूर्ममासं हिरण्याक्षं सारणं चैव मानसम् ॥

Verse 131

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः / सुरुपाश्च सुवेषाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः । सुरूपाश्च सुवेषाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः ॥

Verse 132

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः । खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः ॥

Verse 133

तेषां यथा प्रधानान्वै वर्ण्यमा नान्निबोधत / लालाविः क्रथनो भीमः सुमाली मधुरेव च

तेषां यथा प्रधानान् वै वर्ण्यमानान् निबोधत । लालाविः क्रथनो भीमः सुमाली मधुर एव च ॥

Verse 134

विस्फूर्जनो बृहज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तथा / चन्द्रार्कभीकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः

विस्फूर्जनो बृहज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तथा । चन्द्रार्कभीकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः ॥

Verse 135

पीडापरस्त्रिनाभश्च वक्राक्षश्च निशाचरः / त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकोशश्च राक्षसः

पीडापरस्त्रिनाभश्च वक्राक्षश्च निशाचरः । त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकोशश्च राक्षसः ॥

Verse 136

अश्वश्चाकंपनश्चैव दुर्मुखश्च निशाचरः / इत्येते राक्षसवारा विक्रान्ता गणरूपिमः

अश्वश्चाकंपनश्चैव दुर्मुखश्च निशाचरः । इत्येते राक्षसवारा विक्रान्ता गणरूपिमः ॥

Verse 137

सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः / सप्त चान्या दुहितरस्ताः शृणुध्वं यथाक्रमम्

सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः । सप्त चान्या दुहितरस्ताः शृणुध्वं यथाक्रमम् ॥

Verse 138

यासां च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः / आलंबा उत्कचोत्कृष्टा निरृता कपिला शिवा

यासां च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः—आलम्बा, उत्कचा, उत्कृष्टा, निरृता, कपिला, शिवा इति।

Verse 139

केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः / ताभ्यो लोकनिकायस्य हन्तारो युद्धदुर्मदाः

केशिनी च महाभागा—भगिन्यः सप्त याः स्मृताः; ताभ्यो लोकनिकायस्य हन्तारो युद्धदुर्मदाः।

Verse 140

उदीर्णा राक्षसगणा इमे चोत्पादिताः शुभाः / आलंबेयो गणः क्रूर औत्कचेयो गणस्तथा

उदीर्णा राक्षसगणा इमे चोत्पादिताः शुभाः; आलम्बेयो गणः क्रूरः, औत्कचेयो गणस्तथा।

Verse 141

तथौ त्कार्ष्टेयशैवेयौ रक्षसां ह्युत्तमा गणाः / तथैव नैरृतो नाम त्र्यंबकानुचरेण ह

तथौ त्कार्ष्टेयशैवेयौ रक्षसां ह्युत्तमा गणाः; तथैव नैरृतो नाम त्र्यंबकानुचरेण ह।

Verse 142

उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु / विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः

उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु; विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः।

Verse 143

येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः / तेषां गणशतानीका उद्धतानां महात्मनाम्

येषां नाम्ना विरूपक इति ख्यातोऽधिपतिर्युक्तः, तेषां महात्मनाम् उद्धतानां गणशतानि (सैन्यशतानि) आसन्।

Verse 144

प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् / दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना

प्रायेण एते जगतः प्रभुं शङ्करम् अनुचरन्ति; महाकायेन महात्मना दैत्यराजेन कुम्भेन सह।

Verse 145

उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः / कापिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः

उत्पादिताः महावीर्याः महाबलपराक्रमाः; कापिलेयाः महावीर्याः उदीर्णाः दैत्यराक्षसाः।

Verse 146

कपिलेन च यक्षेण केशिन्यां ह्यपरे जनाः / उत्पादिता बलावता उदीर्णा यक्षराक्षसाः

कपिलेन च यक्षेण केशिन्यां ह्यपरे जनाः; बलावता उत्पादिताः उदीर्णाः यक्षराक्षसाः।

Verse 147

केशिनी दुहिता चैव नीला या श्रुद्रराक्षसी / आलंबेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि

केशिनी दुहिता चैव नीला या श्रुद्रराक्षसी; आलंबेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि।

Verse 148

नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः / चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः

नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः। चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः॥

Verse 149

बहुत्वाच्चैवसर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते / तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी

बहुत्वाच्चैव सर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते। तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी॥

Verse 150

दुहिता सुताश्च विकया महा सत्त्वपराक्रमाः / विरूपकेन तस्यां वै नैरृतेन इह प्रजाः

दुहिता सुताश्च विकया महा सत्त्वपराक्रमाः। विरूपकेन तस्यां वै नैरृतेन इह प्रजाः॥

Verse 151

उत्पादिताः सुघोराश्च शृणु तास्त्वनुपूर्वशः / दंष्ट्राकराला विकृता महाकर्णा महोदराः

उत्पादिताः सुघोराश्च शृणु तास्त्वनुपूर्वशः। दंष्ट्राकराला विकृता महाकर्णा महोदराः॥

Verse 152

हारका भीषकाश्चैव तथैव क्लामकाः परे / रेरवाकाः पिशाचाश्च वाहकास्त्रासकाः परे

हारका भीषकाश्चैव तथैव क्लामकाः परे। रेरवाकाः पिशाचाश्च वाहकास्त्रासकाः परे॥

Verse 153

भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः परुपविक्रमाः / चरन्त्यदृष्टपूर्वास्तु नानाकारा ह्यनेकशः

भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः परुपविक्रमाः। चरन्त्यदृष्टपूर्वास्तु नानाकारा ह्यनेकशः॥

Verse 154

उत्कृष्टबलसत्त्वा ये तेषां वैखेचराः स्मृताः / लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पात्स्वल्पं चरन्ति वै

उत्कृष्टबलसत्त्वा ये तेषां वैखेचराः स्मृताः। लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पात्स्वल्पं चरन्ति वै॥

Verse 155

एतैर्व्याप्तमिदं विश्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / भूमिराक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः

एतैर्व्याप्तमिदं विश्वं शतशोऽथ सहस्रशः। भूमिराक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः॥

Verse 156

नानाप्रकारैराक्रान्ता नाना देशाः समन्ततः / समासाभिहिताश्चैवह्यष्टौ राक्षसमातरः

नानाप्रकारैराक्रान्ता नाना देशाः समन्ततः। समासाभिहिताश्चैव ह्यष्टौ राक्षसमातरः॥

Verse 157

अष्टौ विभागा ह्येषां हि व्याख्याता अनुपूर्वशः / भद्रका निकराः केचिदज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः

अष्टौ विभागा ह्येषां हि व्याख्याता अनुपूर्वशः। भद्रका निकराः केचिदज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः॥

Verse 158

सहस्रशतसंख्याता मर्त्य लोकविचारिणः / पूतरा मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः

सहस्रशतसंख्याता मर्त्यलोकविचारिणः। पूतनामातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः॥

Verse 159

बालानां मानुषे लोके ग्रहा मरणहेतुकाः / स्कन्दग्रहादयो हास्या आपकास्त्रासकादयः

बालानां मानुषे लोके ग्रहा मरणहेतुकाः। स्कन्दग्रहादयो हास्या आपकास्त्रासकादयः॥

Verse 160

कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां गृहवृत्तयः / स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च

कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां गृहवृत्तयः। स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च॥

Verse 161

पूतना नाम भूतानां ये च लोकविनायकाः / एवं गणसहस्राणि चरन्ति पृथिवीमिमाम्

पूतना नाम भूतानां ये च लोकविनायकाः। एवं गणसहस्राणि चरन्ति पृथिवीमिमाम्॥

Verse 162

यक्षाः पुण्यजना नामपूर्णभद्राश्च ये स्मृताः / यक्षाणां राक्षसानां च पौलस्त्यागस्तयश्च ये

यक्षाः पुण्यजना नाम पूर्णभद्राश्च ये स्मृताः। यक्षाणां राक्षसानां च पौलस्त्यागस्तयश्च ये॥

Verse 163

नैरृतानां च सर्वेषां राजभूदलकाधिपः / यक्षादृष्ट्या पिबन्तीह नॄणां मांसमसृग्वसे

नैरृतानां च सर्वेषां राजभूदलकाधिपः / यक्षादृष्ट्या पिबन्तीह नॄणां मांसमसृग्वसे

Verse 164

रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचैः परिपीडनैः / सर्वलक्षणसंपन्नाः समामैश्चापि दैवतैः

रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचैः परिपीडनैः / सर्वलक्षणसंपन्नाः समामैश्चापि दैवतैः

Verse 165

भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः कामरूपिणः / अनाभिभाव्या विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः

भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः कामरूपिणः / अनाभिभाव्या विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः

Verse 166

सूक्ष्माश्चौजस्विनोमेध्या वरदा याज्ञिकाश्च वै / देवानां लक्षणं ह्येतदसुराणां तथैव च

सूक्ष्माश्चौजस्विनोमेध्या वरदा याज्ञिकाश्च वै / देवानां लक्षणं ह्येतदसुराणां तथैव च

Verse 167

हीना देवैस्त्रिभिः पादैर्गन्धर्वाप्सरसः स्मृताः / गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना गुह्यकराक्षसाः

हीना देवैस्त्रिभिः पादैर्गन्धर्वाप्सरसः स्मृताः / गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना गुह्यकराक्षसाः

Verse 168

ऐश्वर्यहीना रक्षोभ्यः पिशाचास्त्रिगुणां पुनः / एवन्धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च

ऐश्वर्यहीनाः पिशाचाः रक्षोभ्यः पुनस्त्रिगुणाः; एवं धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च।

Verse 169

धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः / देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादान्परस्परम्

धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः; देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादान् परस्परम्।

Verse 170

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः / अतः शृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशान्वयाः

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः; अतः शृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशान्वयाः।

Verse 171

क्रोधायाः कन्यका जज्ञे द्वादशैवात्मसंभवाः / ता भार्या पुलहस्यासन्नामतो मे निबोधत

क्रोधायाः कन्यकाः जज्ञिरे द्वादशैवात्मसंभवाः; ता भार्याः पुलहस्यासन्, नामतो मे निबोधत।

Verse 172

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा त्विरावती / भूता च कपिशा दंष्ट्रा ऋषा तिर्या तथैव च

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा त्विरावती; भूता च कपिशा दंष्ट्रा ऋषा तिर्या तथैव च।

Verse 173

श्वेता च सरमा चैव सुरसा चेति विश्रुता / मृग्यास्तु हरिगाः पुत्रा मृगश्चान्ये शशास्तथा

श्वेता सरमा च सुरसा इति प्रसिद्धाः; मृग्यायाः हरिगाः पुत्राः, अन्ये मृगाः शशाश्च तथा।

Verse 174

न्यङ्कवःशरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये / ऋक्षाश्च मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा

न्यङ्कवाः शरभाश्चैव रुरवः पृषताश्च ये; ऋक्षाश्च मृगमन्दाश्च गवयाश्चापरे तथा।

Verse 175

महिषोष्ट्रवराहश्च खड्गा गौरमुखास्तथा / हर्य्या स्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गूलास्तरक्षवः

महिषोष्ट्रवराहाश्च खड्गा गौरमुखास्तथा; हर्य्यास्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गूलास्तरक्षवः।

Verse 176

वानराः किन्नराश्चैव मायुः किंपुरुषास्तथा / सिंहाव्याघ्राश्च नीलाश्चद्वीपिनः क्रोधिताधराः

वानराः किन्नराश्चैव मायुः किंपुरुषास्तथा; सिंहाव्याघ्राश्च नीलाश्च द्वीपिनः क्रोधिताधराः।

Verse 177

सर्पाश्चाजगरा ग्राहा मार्जारा मूषिकाः परे / मण्डूका नकुलाश्चैव वल्कका वनगोचराः

सर्पाश्चाजगराः ग्राहाः मार्जाराः मूषिकाः परे; मण्डूकाः नकुलाश्चैव वल्ककाः वनगोचराः।

Verse 178

हंसं तु प्रथमं जज्ञे पुलहस्य वरं शुभा / रणचन्द्रं शतमुखं दरीमुखमथापि च

हंसो नाम प्रथमं जज्ञे पुलहस्य शुभो वरः । रणचन्द्रः शतमुखो दरीमुखश्चापि जज्ञिरे ॥

Verse 179

हरितं हरिवर्माणं भीषणं शुभलक्षणम् / प्रथितं मथितं चैव हरिणं लाङ्गलिं तथा

हरितो हरिवर्मा च भीषणः शुभलक्षणः । प्रथितो मथितश्चैव हरिणो लाङ्गली तथा ॥

Verse 180

श्वेताया जज्ञिरे वीरा दश वानरपुङ्गवाः / ऊर्द्ध्वदृष्टिः कृताहारः सुव्रतो विनतो बुधः

श्वेतायां जज्ञिरे वीरा दश वानरपुङ्गवाः । ऊर्ध्वदृष्टिः कृताहारः सुव्रतो विनतो बुधः ॥

Verse 181

पारिजातः सुजातश्च हरिदासो गुणाकरः / क्षेममूर्तिश्च बलवान् राजानः सर्व एव ते

पारिजातः सुजातश्च हरिदासो गुणाकरः । क्षेममूर्तिश्च बलवान् राजानः सर्व एव ते ॥

Verse 182

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च बलवन्तः सुदुःसहाः / अशक्याः समरेजेतुं देवदानवमानवैः

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च बलवन्तः सुदुःसहाः । अशक्याः समरे जेतुं देवदानवमानवैः ॥

Verse 183

यक्षभूतपिशाचैश्च राक्षसैः सुभुजङ्गमैः / नाग्निशस्त्रविषैरन्यैर्मृत्युरेषां विधीयते

यक्षभूतपिशाचैश्च राक्षसैः सुभुजङ्गमैः । नाग्निशस्त्रविषैरन्यैर्मृत्युरेषां विधीयते ॥

Verse 184

असंगगतयः सर्वे पृथिव्यां व्योम्नि चैव हि / पाताले च जले वायौ ह्यविनाशिन एव ते

असङ्गगतयः सर्वे पृथिव्यां व्योम्नि चैव हि । पाताले च जले वायौ ह्यविनाशिन एव ते ॥

Verse 185

दशकोटिसहस्राणि दशार्बुदशतानि च / महापद्मसहस्राणि महापद्मशतानि च

दशकोटिसहस्राणि दशार्बुदशतानि च । महापद्मसहस्राणि महापद्मशतानि च ॥

Verse 186

दशार्बुदानि कोटीनां सहस्राणां शतं शतम् / नियुतानां सहस्राणि निखर्वाणां तथै व च

दशार्बुदानि कोटीनां सहस्राणां शतं शतम् । नियुतानां सहस्राणि निखर्वाणां तथैव च ॥

Verse 187

दशार्बुदानि कोटीनां षष्टिकोटिस्तथैव च / अर्बुदानां च लक्षं तु कोटीशतमथापरम्

दशार्बुदानि कोटीनां षष्टिकोटिस्तथैव च । अर्बुदानां च लक्षं तु कोटीशतमथापरम् ॥

Verse 188

दश पद्मानि चान्यानि महापद्मानि वै नव / संख्यातानि कुलीनानां वानराणां तरस्विनाम्

दश पद्मानि चान्यानि महापद्मानि वै नव। कुलीनानां तरस्विनां वानराणां संख्याः कीर्तिताः॥

Verse 189

सर्वे तेजस्विनः शूराः कामरूपा महा बलाः / दिव्याभरणवेषाश्च ब्रह्मण्याश्चाहितग्नयः

सर्वे तेजस्विनः शूराः कामरूपा महाबलाः। दिव्याभरणवेषाश्च ब्रह्मण्याश्चाहिताग्नयः॥

Verse 190

यष्टारः सर्वयज्ञानां सहस्रशतदक्षिणाः / मुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैः समलङ्कृताः

यष्टारः सर्वयज्ञानां सहस्रशतदक्षिणाः। मुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैः समलङ्कृताः॥

Verse 191

वेदवेदाङ्गविद्वांसो नीतिशास्त्रविचक्षणाः / अस्त्राणां मोचने चापि तथा संहारकर्मणि

वेदवेदाङ्गविद्वांसो नीतिशास्त्रविचक्षणाः। अस्त्राणां मोचने चापि तथा संहारकर्मणि॥

Verse 192

दिव्यमं त्रपुरस्कारा दिव्यमन्त्रपुरस्कृताः / समर्था बलिनः शूराः सर्वशस्त्रप्रहारिणः

दिव्यं मन्त्रपुरस्कारा दिव्यमन्त्रपुरस्कृताः। समर्था बलिनः शूराः सर्वशस्त्रप्रहारिणः॥

Verse 193

दिव्यरूपधराः सौम्या जरामरणवर्जिताः / कुलानां च सहस्राणि दश तेषां महात्मनाम्

दिव्यरूपधराः सौम्याः जरामरणवर्जिताः। तेषां महात्मनां कुलानां दश सहस्राणि सन्ति॥

Verse 194

चतुर्षु मेरुपार्श्वेषु हेमकूटे हिमाह्वये / नीले श्वेतनगे चैव निषधे गन्धमादने

चतुर्षु मेरुपार्श्वेषु हेमकूटे हिमाह्वये। नीले श्वेतनगे चैव निषधे गन्धमादने॥

Verse 195

द्वीपेषु सप्तसु तथा या गुहा ते च पर्वताः / निलयास्तेषु ते प्रोक्ता विश्वकर्मकृता स्वयम्

सप्तसु द्वीपेषु तथा या गुहाः ते च पर्वताः। निलयास्तेषु ते प्रोक्ता विश्वकर्मकृता स्वयम्॥

Verse 196

पुरैश्च विविधाकारैः प्रकारैश्च विभूषिताः / सर्वर्तुरमणीयास्ते ह्युद्यानानि च सर्वशः

पुरैश्च विविधाकारैः प्रकारैश्च विभूषिताः। सर्वर्तुरमणीयास्ते ह्युद्यानानि च सर्वशः॥

Verse 197

गृहभूमिषु शय्यासु पुष्पगन्धसुखोदिताः / आलेपनैश्च विविधैर्दिव्यभक्तिकृतैस्तथा

गृहभूमिषु शय्यासु पुष्पगन्धसुखोदिताः। आलेपनैश्च विविधैर्दिव्यभक्तिकृतैस्तथा॥

Verse 198

सर्वरत्नसमाकीर्णा मानसीं सिद्धिमास्थिताः / वानरा वानरीभिस्ते दिव्याभरणभूषिताः

सर्वरत्नसमाकीर्णाः मानसीं सिद्धिमास्थिताः। ते वानराः वानरीभिश्च दिव्याभरणैर्भूषिताः॥

Verse 199

पिबन्तो मधु माध्वीकं सुधाभक्षानुमिश्रितम् / क्रियामयाः समुदिता दिवि देवगणा इव

मधु माध्वीकं पिबन्तः सुधाभक्षानुमिश्रितम्। क्रियामयाः समुदिता दिवि देवगणा इव॥

Verse 200

देवगन्धर्वमुख्यानां पुत्रास्ते वै सुखे रताः / धार्मिकाश्च वरोत्सिक्ता युद्धशैण्डा महाबलाः

देवगन्धर्वमुख्यानां पुत्रास्ते वै सुखे रताः। धार्मिकाश्च वरोत्सिक्ता युद्धशैण्डा महाबलाः॥