Shloka 56
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम् / मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः
Transliteration
yadvarṇā tu bhavedbhūmistadvarṇaṃ salilaṃ dhruvam / mātṝṇāṃ śīladoṣeṇa tathā rūpaguṇaiḥ punaḥ
Translation
यद्वर्णा भवति भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम्; मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः।
Word by Word
यद्वर्णाof whatever color
यद्वर्णा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (यस्याः वर्णः सा)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrastive
भवेत्would be
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भूमिःearth/soil
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तद्वर्णम्of that same color
तद्वर्णम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here predicate adjective; समासः—तत्पुरुष (तस्य वर्णः)
सलिलम्water
सलिलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ध्रुवम्certainly/fixed
ध्रुवम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; predicate ‘certain/fixed’
मातॄणाम्of mothers
मातॄणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
शीलदोषेणby the fault in conduct
शीलदोषेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशील (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (शीले दोषः)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (correlative adverb)
रूपगुणैःby form and qualities
रूपगुणैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (रूपं च गुणाश्च)
पुनःagain/further
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)