Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेन भूपाल रामो मतिमतां वरः / निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीयोपोद्धातपादे त्रयोविंशतितमोऽध्यायः। वसिष्ठ उवाच—तदुक्तः स भूपालो रामो मतिमतां वरः, मनसा पुनर्निरूप्य तमभिविस्मितोऽब्रवीत्।

Verse 2

राम उवाच कस्त्वं ब्रूहि महाभाग न वै प्राकृतपूरुषः / इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव

राम उवाच—कस्त्वं ब्रूहि महाभाग; न वै प्राकृतपूरुषः। इन्द्रस्येव अनुभावेन तव वपुरालक्ष्यते।

Verse 3

विचित्रार्थपदौदार्यगुणगांभीर्यजातिभिः / सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा

विचित्रार्थपदौदार्यगुणगांभीर्यजातिभिः सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयतेऽतिमनोहरा।

Verse 4

इन्द्रो वह्निर्यमो धाता वरुणो वा धनाधिपः / ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः

इन्द्रो वह्निर्यमो धाता वरुणो वा धनाधिपः। ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः॥

Verse 5

एषामन्यतमः प्रायो भवान्भवितुमर्हति / अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे

एषामन्यतमः प्रायो भवान् भवितुमर्हति। अनुभावेन जातिस्ते हृदि शङ्कां तनोति मे॥

Verse 6

मायावी भगवान्विष्णुः श्रूयते पुरुषोत्तमः / को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः

मायावी भगवान् विष्णुः श्रूयते पुरुषोत्तमः। को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः॥

Verse 7

अथ वा जगतां नाथः सर्वज्ञः परमेश्वरः / परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः

अथ वा जगतां नाथः सर्वज्ञः परमेश्वरः। परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः॥

Verse 8

स्वच्छन्दचारी भगवाञ्छिवः सर्वजगन्मयः / वपुषानेन संयुक्ते भवान्भवितुमर्हति

स्वच्छन्दचारी भगवान् शिवः सर्वजगन्मयः। वपुषानेन संयुक्ते भवान् भवितुमर्हति॥

Verse 9

नान्यस्येदृग्भवेल्लोके प्रभावानुगतं वपुः / जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी

नान्यस्येदृग्भवेल्लोके प्रभावानुगतं वपुः। जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी॥

Verse 10

मन्ये ऽहं भक्तवात्सल्याद्वानेन वपुषाहरः / प्रत्यक्षतामुपगतो संदेहो ऽस्मत्परीक्षया

मम मतिः—भक्तवत्सल्यात् वानेन वपुषा हरिः प्रत्यक्षतामुपगतः; अस्मत्परीक्षया संदेहोऽपि निवृत्तः।

Verse 11

न केवलं भवान् व्याधस्तेषां नेदृग्विधाकृतिः / तस्मात्तुभ्यं नमस्तस्मै सुरुपं संप्रदर्शय

न केवलं भवान् व्याधः; तेषां न एदृशविधा आकृतिः। तस्मात् तुभ्यं नमः; तस्मै च नमः—सुरूपं संप्रदर्शय।

Verse 12

आविष्कुर्वन्प्रसीदात्ममहिमानुगुणं वपुः / ममानेकविधा शङ्कामुच्येत येन मानसी

आत्ममहिमानुगुणं वपुः आविष्कुर्वन् प्रसीद; येन मम मानसी अनेकविधा शङ्का मुच्येत।

Verse 13

प्रसीद सर्वभावेन बुद्धिमोहौ ममाधुना / प्रणाशय स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलम्

सर्वभावेन प्रसीद; मम अधुना बुद्धिमोहौ स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलं प्रणाशय।

Verse 14

प्रार्थयेत्वां महाभाग प्रणम्य शिरसासकृत् / कस्त्वं मे दर्शयात्मानं बद्धो ऽयं ते मयाञ्जलिः

महाभाग, शिरसा सकृत् प्रणम्य त्वां प्रार्थये—कस्त्वं? मे आत्मानं दर्शय; अयं ते मया अञ्जलिः बद्धः।

Verse 15

इत्युक्त्वा तं महाभाग ज्ञातुमिच्छन्भृगूद्वहः / उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः

इत्युक्त्वा तं महाभागं ज्ञातुमिच्छन् भृगूद्वहः । उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः ॥

Verse 16

बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः / निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः

बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः । निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः ॥

Verse 17

सन्नियम्येन्द्रियग्रामं मनो हृदि निरुध्य च / चिन्तयामास देवेशं ध्यानदृष्ट्या जगद्गुरुम्

सन्नियम्येन्द्रियग्रामं मनो हृदि निरुध्य च । चिन्तयामास देवेशं ध्यानदृष्ट्या जगद्गुरुम् ॥

Verse 18

अपश्यच्च जगन्नाथमात्मसंधानचक्षुषा / स्वभक्तानुग्रहकरं मृगव्याधस्वरूपिणम्

अपश्यच्च जगन्नाथमात्मसंधानचक्षुषा । स्वभक्तानुग्रहकरं मृगव्याधस्वरूपिणम् ॥

Verse 19

तत उन्मील्य नयने शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / ददर्श देवं तेनैव वपुषा पुरतः स्थितम्

तत उन्मील्य नयने शीघ्रमुत्थाय भार्गवः । ददर्श देवं तेनैव वपुषा पुरतः स्थितम् ॥

Verse 20

आत्मनो ऽनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलम् / आविर्भूतं महाराज दृष्ट्वा रामः ससंभ्रमम्

आत्मनः अनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलं च आविर्भूतं (देवं) दृष्ट्वा, हे महाराज, रामः ससंभ्रमम् अभवत्।

Verse 21

रोमाञ्छोद्भिन्नसर्वाङ्गो हर्षाश्रुप्लुतलोचनः / पपात पादयोर्भूमौ भक्त्या तस्य महामतिः

रोमाञ्छोद्भिन्नसर्वाङ्गः हर्षाश्रुप्लुतलोचनः सः महामतिः तस्य पादयोः भूमौ भक्त्या पपात।

Verse 22

स गद्गदमुवाचैनं संभ्रमाकुलया गिरा / शरणं भव शर्वेति शङ्करेत्यसकृन्नृप

सः गद्गदं संभ्रमाकुलया गिरा एनम् उवाच— ‘शरणं भव, शर्वे; शङ्कर’ इति, हे नृप, असकृत्।

Verse 23

ततः स्वरुपधृक् शंभुस्तद्भक्तिपरितोषितः / राममुत्थापयामास प्रणा मावनतं भुवि

ततः स्वरूपधृक् शम्भुः तद्भक्तिपरितोषितः, भुवि प्रणामावनतं रामम् उत्थापयामास।

Verse 24

उत्थापितो जगद्धात्रा स्वहस्ताभ्यां भृगूद्वहः / तुष्टाव देवदेवेशं पुरः स्थित्वा कृताजलिः

जगद्धात्रा स्वहस्ताभ्यां उत्थापितः सः भृगूद्वहः, पुरः स्थित्वा कृताञ्जलिः देवदेवेशं तुष्टाव।

Verse 25

राम उवाच नमस्ते देवदेवाय शङ्करायादिमूर्त्तये / नमः शर्वाय शान्ताय शाश्वताय नमोनमः

राम उवाच— नमस्ते देवदेवाय शङ्करायादिमूर्तये। नमः शर्वाय शान्ताय शाश्वताय नमो नमः॥

Verse 26

नमस्ते नीलकण्ठाय नीललोहितमूर्त्तये / नमस्ते भूतनाथाय भूतवासाय ते नमः

नमस्ते नीलकण्ठाय नीललोहितमूर्त्तये। नमस्ते भूतनाथाय भूतवासाय ते नमः॥

Verse 27

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय महादेवाय मीढुषे / शिवाय बहुरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय महादेवाय मीढुषे। शिवाय बहुरूपाय त्रिनेत्राय नमो नमः॥

Verse 28

शरणं भव मे शर्व त्वद्भक्तस्य जगत्पते / भूयो ऽनन्याश्रयाणां तु त्वमेव हि परायणम्

शरणं भव मे शर्व त्वद्भक्तस्य जगत्पते। भूयोऽनन्याश्रयाणां तु त्वमेव हि परायणम्॥

Verse 29

यन्मयापकृतं देव दुरुक्तं वापि शङ्कर / अजानता त्वां भगवन्मम तत्क्षन्तुमर्हसि

यन्मयापकृतं देव दुरुक्तं वापि शङ्कर। अजानता त्वां भगवन् मम तत्क्षन्तुमर्हसि॥

Verse 30

अनन्यवेद्यरुपस्य सद्भावमिहकः पुमान् / त्वामृते तव सर्वेश सम्यक् शक्रोति वेदितुम्

अनन्यवेद्यरूपस्य तव सद्भावं इह कः पुमान्। त्वामृते सर्वेश, सम्यक् कः शक्नोति वेदितुम्॥

Verse 31

तस्मात्त्वं सर्वभावेन प्रसीद मम शङ्कर / नान्यास्ति मे गतिस्तुभ्यं नमो भूयो नमो नमः

तस्मात् त्वं सर्वभावेन प्रसीद मम शङ्कर। नान्या मे गतिरस्ति त्वं; नमो भूयो नमो नमः॥

Verse 32

वसिष्ठ उवाच इति संस्तूयमानस्तु कृताञ्जलिपुटं पुरः / तिष्ठन्तमाह भगवान्प्रसन्नात्मा जगन्मयः

वसिष्ठ उवाच—एवं संस्तूयमानः स कृताञ्जलिपुटः पुरः स्थितम्। तं तिष्ठन्तमुवाच भगवान् प्रसन्नात्मा जगन्मयः॥

Verse 33

भगवानुवाच प्रीतो ऽस्मि भवते तात तपसानेन सांप्रतम् / भक्त्या चैवानपायिन्या ह्यपि भार्गवसत्तम

भगवानुवाच—प्रीतोऽस्मि भवते तात तपसा अनेन सांप्रतम्। भक्त्या चैव अनपायिन्या, ह्यपि भार्गवसत्तम॥

Verse 34

दास्ये चाभि मतं सवे भवते ऽहं त्वया वृतम् / भक्तो हि मे त्वमत्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

दास्ये चाभिमतं सर्वे भवतेऽहं त्वया वृतम्। भक्तो हि मे त्वमत्यर्थं नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 35

मयैवावगतं सर्वं त्दृदि वत्ते ऽद्यवर्त्तते / तस्माद्ब्रवीमि यत्त्वाहं तत्कुरुष्वाविशङ्कितम्

मयैव सर्वं सम्यगवगतं यदिदानीं तव हृदि वर्तते। तस्मादहं यद्वदामि तत्कुरुष्वाविशङ्कितम्॥

Verse 36

नास्त्राणां धारणे वत्स विद्यते शक्तिरद्य ते / रौद्राणां तेन भूयो ऽपि तपो घोरं समाचर

अस्त्रधारणे वत्स अद्य ते शक्तिर्न विद्यते। तेन रौद्राणां भूयोऽपि घोरं तपः समाचर॥

Verse 37

परीत्य पृथिवीं सर्वां सर्वतीर्थेषु च क्रमात् / स्रात्वा पवित्रदेहस्त्तवं सर्वाण्यस्त्राण्यवाप्स्यसि

परीत्य पृथिवीं सर्वां सर्वतीर्थेषु च क्रमात्। स्नात्वा पवित्रदेहस्त्वं सर्वाण्यस्त्राण्यवाप्स्यसि॥

Verse 38

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेनैव वपुषा विभुः / रामस्य पश्यतो राजन्क्षणेन भवभागकृत्

इत्युक्त्वा देवो विभुस्तेनैव वपुषा अन्तर्दधे। राजन्, रामस्य पश्यतः क्षणेन भवभागकृत्॥

Verse 39

अन्तर्हिते जगन्नाथे रामो नत्वा तु शङ्करम् / परीत्यवसुधां सर्वां तीर्थस्नाने ऽकरोन्मनः

अन्तर्हिते जगन्नाथे रामो नत्वा तु शङ्करम्। परीत्यवसुधां सर्वां तीर्थस्नानेऽकरोन्मनः॥

Verse 40

ततः स पृथिवीं सर्वां परिक्रम्य यथाक्रमम् / चकार सर्वतीर्थेषु स्नानं विधिवदात्मवान्

ततः स आत्मवान् यथाक्रमं सर्वां पृथिवीं परिक्रम्य सर्वतीर्थेषु विधिवत् स्नानं चकार।

Verse 41

तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु तथा देवालयेषु च / पितॄन्देवांश्च विधिवदतर्पयदतन्द्रितः

तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु देवालयेषु च स अतन्द्रितः पितॄन् देवान् च विधिवत् अतर्पयत्।

Verse 42

उपवासतपोहोमजपस्नानादिसुक्रियाः / तीर्थेषु विधिवत्कुर्वन्परिचक्राम मेदिनीम्

उपवासतपोहोमजपस्नानादिसुक्रियाः तीर्थेषु विधिवत् कुर्वन् मेदिनीं परिचक्राम।

Verse 43

एवं क्रमेण तीर्थेषु स्नात्वा चैव वसुंधराम् / प्रदक्षिणीकृत्य शनैः शुद्धदेहो ऽभवन्नृप

एवं क्रमेण तीर्थेषु स्नात्वा वसुंधरां प्रदक्षिणीकृत्य शनैः शुद्धदेहः अभवत्, नृप।

Verse 44

परीत्यैवं वसुमतीं भार्गवः शंभुशासनात् / जगाम् भूयस्तं देशं यत्र पूर्वमुवास सः

एवं वसुमतीं परीत्य भार्गवः शंभुशासनात् भूयः तं देशं जगाम यत्र पूर्वम् उवास सः।

Verse 45

गत्वा राजन्सतत्रैव स्थित्वा देवमुमापतिम् / भक्त्या संपूजयामास तपोभिर्न्नियमैरपि

गत्वा राजन् स तत्रैव स्थित्वा देवम् उमापतिम् । भक्त्या संपूजयामास तपोभिर्नियमैरपि ॥

Verse 46

एतस्मिन्नेव काले तु देवानामसुरैः सह / बभूव सुचिरं राजन्संग्रामो रोमहर्षणः

एतस्मिन्नेव काले तु देवानामसुरैः सह । बभूव सुचिरं राजन् संग्रामो रोमहर्षणः ॥

Verse 47

ततो देवान्पराजित्य युद्धे ऽतिबलिनो ऽसुराः / अवापुरमरैश्वर्यमशेषमकुतोभयाः

ततो देवान्पराजित्य युद्धेऽतिबलिनोऽसुराः । अवापुरमरैश्वर्यमशेषमकुतोभयाः ॥

Verse 48

युद्धे पराजिता देवाः सकला वासवादयः / शङ्करं शरणं चग्मुर्हतैश्वर्या ह्यरातिभिः

युद्धे पराजिता देवाः सकला वासवादयः । शङ्करं शरणं चग्मुर्हतैश्वर्या ह्यरातिभिः ॥

Verse 49

तोषयित्वा जगन्नाथं प्रणामजय संस्तवैः / प्रार्थयामासुरसुरान्हन्तुं देवाः पिनाकिनम्

तोषयित्वा जगन्नाथं प्रणामजयसंस्तवैः । प्रार्थयामासुरसुरान्हन्तुं देवाः पिनाकिनम् ॥

Verse 50

ततस्तेषां प्रतिश्रुत्य दानवानां वधं नृप / देवानां वरदः शंभुर्महो दरमुवाच ह

ततः तेषां प्रतिश्रुत्य दानवानां वधं नृप, देवानां वरदः शम्भुः महोदरम् उवाच ह।

Verse 51

हिमद्रेर्दक्षिणे भागे रामो नाम महातपाः / मुनिपुत्रो ऽतितेजस्वी मामुद्दिश्य तपस्यति

हिमाद्रेर्दक्षिणे भागे रामो नाम महातपाः, मुनिपुत्रोऽतितेजस्वी मामुद्दिश्य तपस्यति।

Verse 52

तत्र गत्वात्वमद्यैव निवेद्य मम शासनम् / महोदर तपस्यन्तं तमिहानय माचिरम्

तत्र गत्वा त्वमद्यैव निवेद्य मम शासनम्, महोदर तपस्यन्तं तमिह आनय माचिरम्।

Verse 53

इत्याज्ञप्रस्तथेत्युक्त्वा प्रणभ्येशं महोदरः / जगाम वायुवेगेन यत्र रामो व्यवस्थितः

इत्याज्ञाप्रस्थथे इत्युक्त्वा प्रणम्य ईशं महोदरः, जगाम वायुवेगेन यत्र रामो व्यवस्थितः।

Verse 54

समासाद्य स तं देशं दृष्ट्वा रामं महामुनिम् / तपस्यन्तमिदं वाक्यमुवाच विनयान्वितः

समासाद्य स तं देशं दृष्ट्वा रामं महामुनिम्, तपस्यन्तम् इदं वाक्यम् उवाच विनयान्वितः।

Verse 55

द्रष्टुमिच्छति शम्भुस्त्वां भृगुवर्यं तदाज्ञया / आगतो ऽहं तदागच्छ तत्पादांबुजसन्निधिम्

शम्भुः त्वां भृगुवर्यं द्रष्टुमिच्छति; तदाज्ञया अहम् आगतः। अतः त्वं आगच्छ, तस्य पादाम्बुजसन्निधिम्।

Verse 56

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / तदाज्ञां शिरसानन्द्य तथेति प्रत्यभाषत

तस्य वचनं श्रुत्वा भार्गवः शीघ्रमुत्थाय, तदाज्ञां शिरसा नन्दयन् ‘तथेति’ प्रत्यभाषत।

Verse 57

ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे

ततः महोदरः त्वरोपेतः रामं शम्भुपार्श्वं सहसा प्रापयामास, कैलासे नागसत्तमे।

Verse 58

सहितं सकलैर्भूतैरिन्द्राद्यैश्च सहामरैः / ददर्श भार्गवश्रेष्ठः शङ्करं भक्तवत्सलम्

भार्गवश्रेष्ठः शङ्करं भक्तवत्सलं ददर्श—सकलैर्भूतैः सहितं, इन्द्राद्यैश्च सहामरैः।

Verse 59

संस्तूयमानं मुनिभिर्नारदाद्यैस्तपोधनैः / गन्धर्वैरुपगायद्भिर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः

मुनिभिः नारदाद्यैः तपोधनैः संस्तूयमानं, गन्धर्वैः उपगायद्भिः, नृत्यद्भिश्च अप्सरोगणैः।

Verse 60

उपास्यमानं देवेशं गजचर्मधृताम्बरम् / भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

उपास्यमानं देवेशं गजचर्मधृताम्बरम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् ॥

Verse 61

धृतपिङ्गजटाभारं नागाभरमभूषितम् / प्रलम्बोष्ठभुजं सौम्यं प्रसन्नमुखपङ्कजम्

धृतपिङ्गजटाभारं नागाभरमभूषितम् । प्रलम्बोष्ठभुजं सौम्यं प्रसन्नमुखपङ्कजम् ॥

Verse 62

आस्थितं काञ्चने पट्टे गीर्वाणसमितौ नृप / उपासर्पत्तु देवेशं भृगुवर्यः कृताञ्जलिः

आस्थितं काञ्चने पट्टे गीर्वाणसमितौ नृप । उपासर्पत्तु देवेशं भृगुवर्यः कृताञ्जलिः ॥

Verse 63

श्रीकण्ठदर्शनोद्वत्तरोमाञ्चाञ्चितविग्रहः / बाष्पत्तु सिक्तकायेन स तु गत्वा हरान्तिकम्

श्रीकण्ठदर्शनोद्वत्तरोमाञ्चाञ्चितविग्रहः । बाष्पत्तु सिक्तकायेन स तु गत्वा हरान्तिकम् ॥

Verse 64

भक्त्या ससंभ्रमं वाचा हर्षगद्गदयासकृत् / नमस्ते देवदेवेति व्यालपन्नाकुलाक्षरम्

भक्त्या ससंभ्रमं वाचा हर्षगद्गदयासकृत् । नमस्ते देवदेवेति व्यालपन्नाकुलाक्षरम् ॥

Verse 65

पपात संस्पृशन्मूर्ध्ना चरणौ पुरविद्विषः / पश्यतां देववृन्दानां मध्ये भृगुकुलोद्वहम्

स पपात मूर्ध्ना संस्पृशन् पुरविद्विषः चरणौ, देववृन्दानां पश्यतां मध्ये भृगुकुलोद्वहः।

Verse 66

तमुत्थाप्य शिवः प्रीतः प्रसन्नमुखपङ्कजम् / रामं मधुरया वाचा प्रहसन्नाह सादरम्

तं उत्थाप्य शिवः प्रीतः प्रसन्नमुखपङ्कजं रामं मधुरया वाचा प्रहसन् सादरम् आह।

Verse 67

इमे दैत्यगणैः क्रान्ताः स्वाधिष्ठानात्परिच्युताः / अशक्रुवन्तस्तान्हन्तुं गीर्वाणा मामुपागताः

इमे दैत्यगणैः क्रान्ताः स्वाधिष्ठानात् परिच्युताः; अशक्रुवन्तस् तान् हन्तुं गीर्वाणा माम् उपागताः।

Verse 68

तस्मान्ममाज्ञया राम देवानां च प्रियेप्सया / जहि दैत्यगणान्सर्वान्समर्थस्त्वं हि मे मतः

तस्मान् ममाज्ञया राम देवानां च प्रियेप्सया जहि दैत्यगणान् सर्वान्; समर्थस् त्वं हि मे मतः।

Verse 69

ततो रामो ऽब्रवीच्छर्वं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सप्रश्रयमिदं वचः

ततो रामः शर्वं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः, सर्वदेवानां शृण्वतां सप्रश्रयम् इदं वचः अब्रवीत्।

Verse 70

स्वामिन्न विदितं किं ते सर्वज्ञस्याखिलात्मनः / तथापि विज्ञापयतो वचनं मे ऽवधारय

स्वामिन्, सर्वज्ञस्याखिलात्मनस्ते किं न विदितम्? तथापि विज्ञापयतः मम वचनमवधारय।

Verse 71

यदि शक्रादिभिर्देवैरखिलैरमरारयः / न शक्या हन्तुमेकस्य शक्याः स्यस्ते कथं मम

यदि शक्रादिभिर्देवैरखिलैरमरारय एकस्य हन्तुं न शक्याः, तर्हि ते मम कथं शक्याः स्युः?

Verse 72

अनस्त्रज्ञो ऽस्मि देवेश युद्धानामप्यकोविदः / कथं हनिष्ये सकलान्सुरशत्रूननायुधः

अनस्त्रज्ञोऽस्मि देवेश, युद्धानामप्यकोविदः; अनायुधः कथं हनिष्ये सकलान् सुरशत्रून्?

Verse 73

इत्युक्तस्तेन देवेशः सितं कालाग्निसप्रभम् / शैवमस्त्रमयं तेजो ददौ तस्मै महात्मने

इत्युक्तस्तेन देवेशः सितं कालाग्निसप्रभं शैवमस्त्रमयं तेजः तस्मै महात्मने ददौ।

Verse 74

आत्मीयं परशुं दत्वा सर्वशस्त्राभिभावकम् / रामपाह प्रसन्नात्मा गीर्वाणानां तु शृण्वतम्

आत्मीयं परशुं दत्वा सर्वशस्त्राभिभावकं, प्रसन्नात्मा ‘रामपाह’ इति गीर्वाणानां शृण्वतां वदत्।

Verse 75

मत्प्रसादेन सकलान्सुरशत्रून्विनिघ्नतः / शक्तिर्भवतु ते सौम्य समस्तारिदुरासदा

मत्प्रसादेन सकलान् सुरशत्रून् विनिघ्नतः। शक्तिर्भवतु ते सौम्य समस्तारिदुरासदा॥

Verse 76

अनेनैवायुधेन त्वं गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः / स्वयमेव च वेत्सि त्वं यथावद्युद्धकौशलम्

अनेनैवायुधेन त्वं गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः। स्वयमेव च वेत्सि त्वं यथावद्युद्धकौशलम्॥

Verse 77

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततो रामः शंभुना तं प्रणम्य च / जग्राह परशुं शैव विबुधारिवधोद्यतः

वसिष्ठ उवाच— एवमुक्तस्ततो रामः शंभुना तं प्रणम्य च। जग्राह परशुं शैव विबुधारिवधोद्यतः॥

Verse 78

ततः स शुशुभे रामो विष्णुतेर्ञ्जो ऽशसंभवः / रुद्रभक्त्या समायुक्तो द्युत्येव सवितुर्महः

ततः स शुशुभे रामो विष्णुतेर्जोऽशसंभवः। रुद्रभक्त्या समायुक्तो द्युत्येव सवितुर्महः॥

Verse 79

सो ऽनुज्ञातस्त्रिनेत्रेण देवैः सर्वैः समन्वितः / जगाम हन्तुमसुरान्युद्धाय कृतनिश्चयः

सोऽनुज्ञातस्त्रिनेत्रेण देवैः सर्वैः समन्वितः। जगाम हन्तुमसुरान् युद्धाय कृतनिश्चयः॥

Verse 80

ततो ऽभवत्पुनर्युद्धं देवानामसुरैः सह / त्रैलोक्यविजयोद्युक्तै राजन्नतिभयङ्करम्

ततोऽभवत् पुनर्युद्धं देवानामसुरैः सह, त्रैलोक्यविजयोद्युक्तैः, राजन्, अतिभयङ्करम्।

Verse 81

अथ रामो महाबाहुस्तस्मिन्युद्धे सुदारुणे / कुद्धः परशुना तेन निजघान महासुरान्

अथ रामो महाबाहुः तस्मिन् युद्धे सुदारुणे, क्रुद्धः परशुना तेन निजघान महासुरान्।

Verse 82

प्रहारैरशनिप्रख्यैर्निघ्नन्दैत्यान्सहस्रशः / चचार समरे रामः क्रुद्धः काल इवापरः

प्रहारैरशनिप्रख्यैः निघ्नन् दैत्यान् सहस्रशः, चचार समरे रामः क्रुद्धः काल इवापरः।

Verse 83

हत्वा तु सकलान्दैत्यान्देवान्सर्वानहर्षयत् / क्षणेन नाशयामास रामः प्रहरतां वरः

हत्वा तु सकलान् दैत्यान् देवान् सर्वान् अहर्षयत्; क्षणेन नाशयामास रामः प्रहरतां वरः।

Verse 84

रामेण हन्यमा नास्तु समस्ता दैत्यदानवाः / ददृशुः सर्वतो रामं हतशेषा भयान्विताः

रामेण हन्यमानेषु समस्तेषु दैत्यदानवेषु, ददृशुः सर्वतो रामं हतशेषा भयान्विताः।

Verse 85

हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः / राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः

हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः । राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः ॥

Verse 86

रामो ऽपि हत्वा दितिजानभ्यनुज्ञाप्य चामरान् / स्वमाश्रमं समापेदे तपस्यासक्तमानसः

रामोऽपि हत्वा दितिजान् अभ्यनुज्ञाप्य चामरान् । स्वमाश्रमं समापेदे तपस्यासक्तमानसः ॥

Verse 87

मृगव्याधप्रतिकृतिं कृत्वा शम्भोर्महामतिः / भक्त्या संपूजयामास स तस्मिन्नाश्रमेवशी

मृगव्याधप्रतिकृतिं कृत्वा शम्भोर्महामतिः । भक्त्या संपूजयामास स तस्मिन्नाश्रमे वशी ॥

Verse 88

गन्धैः पुष्पैस्तथा हृद्यैर्नैवेद्यैरभिवन्दनैः / स्तोत्रैश्च विधिवद्भक्त्या परां प्रीतिमुपानयत्

गन्धैः पुष्पैस्तथा हृद्यैर्नैवेद्यैरभिवन्दनैः । स्तोत्रैश्च विधिवद्भक्त्या परां प्रीतिमुपानयत् ॥