Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 57
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे
Transliteration
tato rāmaṃ tvaropetaḥ śaṃbhupārśvaṃ mahodaraḥ / prāpayāmāsa sahasā kailāse nāgasattame
Translation
ततः महोदरः त्वरोपेतः रामं शम्भुपार्श्वं सहसा प्रापयामास, कैलासे नागसत्तमे।
Word by Word
ततःthen
ततः:
Adhikarana/अधिकरण (time/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb: ‘then/from there’)
रामम्Rāma (Paraśurāma)
रामम्:
Karma/कर्म (object of प्रापयामास)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg)
त्वराwith haste
त्वरा:
Karana/करण (manner/means)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f), तृतीया (Instr. 3), एकवचन (sg) (implied in compound sense)
उपेतःendowed/possessed (with)
उपेतः:
Karta/कर्ता (qualifier of महोदरः)
TypeAdjective
Rootउप + इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त past participle used adjectivally, पुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
शम्भुof Śambhu
शम्भु:
Sambandha/सम्बन्ध
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), षष्ठी (Gen. 6), एकवचन (sg) — ‘of Śambhu’
पार्श्वम्to the side/presence
पार्श्वम्:
Gati/Karma (destination)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg)
महोदरःMahodara (a serpent)
महोदरः:
Karta/कर्ता
TypeNoun
Rootमहोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
प्रापयामासbrought/caused to reach
प्रापयामास:
Kriya/क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + आप्/आप्नोति (धातु) (णिच् causative)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg); णिच्-प्रयोग (causative): ‘caused to reach’
सहसाsuddenly, swiftly
सहसा:
Kriya-vishesana/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: suddenly/quickly)
कैलासेon/at Kailāsa
कैलासे:
Adhikarana/अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootकैलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), सप्तमी (Loc. 7), एकवचन (sg)
नागसत्तमेO best of serpents
नागसत्तमे:
Sambodhana/सम्बोधन (vocative sense)
TypeNoun
Rootनाग + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (षष्ठी-तत्पुरुष: नागानां सत्तमः), पुंलिङ्ग (m), सप्तमी (Loc. 7), एकवचन (sg) (addressing/locative context)