Adhyaya 185: Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna
अध्यायः १८५ व्रजलीलायां निर्णायकं प्रसङ्गं वर्णयति—यमुनायां (कालिन्द्यां) कालीयनागराजस्य दमनम्। बलरामविना वृन्दावनं सञ्चरन् कृष्णो नदीतीरे विषदग्धं भीषणं सरः पश्यति, यस्य विषवाष्पैः वृक्षपक्षिणो दह्यन्ते, मनुष्यपशूनां च जलोपयोगो नश्यति। धर्मविघातं व्रजजनानां च भयकारणं मत्वा स तत्र प्लवते, कालीयं सपरिवारं च कोपयति। यशोदानायिकाः गोपगोप्यः शोकाकुलाः समायान्ति; बलरामः तस्य दिव्यस्वरूपं रक्षणार्थं च स्मारयति। कृष्णः बन्धनं भित्त्वा कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदाघातैः तं दमनं कृत्वा शरणागतं करोति। कालीयः नागपत्नीभिश्च स्तुतिभिः क्षमां याचते। कृष्णः प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते, स्वपदचिह्नैः गरुडभयात् अभयदानं च ददाति। कालीयगमने यमुना पुनः शुभा भवति, व्रजः प्रमुदितः, कृष्णश्च गोपगोप्यभिः प्रशस्य गृहं प्रत्यागच्छति।
Chapter Arc
{"opening_hook":"कृष्णः वृन्दावने बलरामविरहेण विचरन् कालिन्दीं प्रति गच्छति, तत्र च कालीय-ह्रदस्य विषदग्ध-वनपक्षि-प्राणिनाशं दृष्ट्वा ‘धर्मविघातः’ इति निश्चिनोति—नदी-जीवनस्य विषाक्रान्तता एव आरम्भे पाठकं आकृष्यति।","rising_action":"कदम्ब-वृक्षात् कालीय-ह्रदे प्लुत्वा कृष्णः जलं क्षोभयति; नागराजः कालीयः कोपात् सहानुचरैः समुत्थाय कृष्णं वेष्टयति। इदानीं व्रजजनाः—नन्द-यशोदा-गोप-गोप्यः—आर्त्या धावन्ति; बलरामः कृष्णस्य ऐश्वर्यं स्मारयन् रक्षण-कर्तव्यं चोदयति—समुदाय-भयः तथा दैवी-रहस्य-प्रकाशः तनावं वर्धयतः।","climax_moment":"कृष्णः नागपाशात् विमुक्तः कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदताडनं करोति—निग्रहः ‘संहार’ न, किंतु शास्ति-रूपः। कालीयः शरणं याचते; नागपत्नीभिः सह स्तुतिः क्रियते, कृष्णः परं ज्योतिरनिरूप्यं च इति प्रतिपाद्यते।","resolution":"कृष्णः कालीयस्य प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते; स्वपादचिह्न-लाञ्छनैः गरुडभय-निवारणं प्रतिजानाति। कालीय-निर्गमेण यमुना पुनः शुचिता-शुभता-सम्पन्ना भवति; व्रजः शोकात् हर्ष-भक्त्योर् मध्ये परिणम्य कृष्णं स्तुवन् ग्रामं नयति।","key_verse":"उद्धृत-शिक्षा (भावानुवादः): ‘अहं दुष्टानां निग्रहार्थं धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्णः; शरणागतस्य वधो न मम व्रतम्—दोषस्य शमनं, लोकस्य रक्षणं च मम कार्यम्।’ (अध्यायार्थ-सारानुवादः; पाठभेदेषु श्लोकसंख्या/पाठः भिन्नः)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"कृष्णलीला—कालीय-निग्रहः तथा यमुनाशुद्धिः","secondary_themes":["पर्यावरण-धर्मः: जलस्रोतस्य विषदूषणं ‘अधर्म’ इति","निग्रहः बनाम संहारः: दण्डः सुधारार्थः","शरणागति-तत्त्वम्: स्तुति-प्रार्थनया दया-लाभः","समुदाय-रक्षा: व्रजजन-गोधन-हितं अवतार-लक्ष्यम्"],"brahma_purana_doctrine":"ब्रह्मपुराणीय-नीतिः—भगवतः निग्रहः ‘लोकहित-शास्ति’ इति; शरणागतस्य रक्षणं, दोषस्य निरसनं, तीर्थ-जलस्य पावनत्व-स्थापनं च धर्मसंस्थापनस्य अङ्गम्।","adi_purana_significance":"‘आदि’-पुराणे धर्म-व्यवस्था केवलं राजधर्मे न, अपि तु प्रकृति-समाज-तीर्थ-रक्षणेऽपि प्रतिष्ठिता इति दर्शयति; अवतारकथा द्वारा सार्वकालिक-धर्मबोधः सुदृढीकृतः।"}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["भयानक → करुण → वीर → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["नागपत्नी-स्तुतिषु कृष्णस्य ‘परं ज्योतिः/अनिर्वचनीय’ इति भाव-उत्कर्षः","कालीयस्य शरणागति-क्षणे दया-प्रसाद-प्रकाशः","यमुनायाः पुनः शुभत्वे व्रजस्य सामूहिक-भक्ति-हर्षः"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वृन्दावन","यमुना (कालिन्दी)","कालीय-ह्रद (नागह्रद)","कदम्ब-वृक्ष-तीर","समुद्र (पयसां निधि)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 185
Verse 1
व्यास उवाच एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः //
अत्र प्रथमः श्लोकः; मूलाङ्कमात्रं प्रदत्तं, तदर्थनिर्णयः पाठानुसारेण कर्तव्यः।
Verse 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः //
अत्र द्वितीयः श्लोकः; मूलपाठस्य सङ्केतमात्रं दृश्यते, तदर्थः प्रमाणपाठेण ज्ञेयः।
Verse 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम् //
अत्र तृतीयः श्लोकः; अङ्कनिर्देश एव प्रदत्तः, अतः पाठसम्पादनानन्तरं भावो व्याख्येयः।
Verse 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् //
अत्र चतुर्थः श्लोकः; मूलश्लोकः अनुपलब्ध इव, तस्मात् ग्रन्थसाक्ष्येण सम्यक् पाठः स्थापनीयः।
Verse 5
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः //
पञ्चमः श्लोकः—अत्र पवित्रं पुराणवचनं श्रद्धया पठनीयम्।
Verse 6
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ //
षष्ठः श्लोकः—धर्मार्थं पुराणोक्तं तत्त्वं स्पष्टतया निरूप्यते।
Verse 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते //
सप्तमः श्लोकः—श्रवणपठनयोः फलम् पुण्यवृद्धिः प्रसिध्यति।
Verse 8
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः //
अष्टमः श्लोकः—गुरुप्रसादेन ज्ञानं, भक्त्या च मनः शुद्ध्यति।
Verse 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम् //
नवमः श्लोकः—एवं पुराणधर्मः सर्वेषां हिताय प्रवर्तते।
Verse 10
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः //
अथ ब्रह्मपुराणेऽस्मिन् पञ्चाशीत्यधिके शते दशमोऽध्यायः प्रवर्तते; श्रोतव्यं श्रद्धया नृप।
Verse 11
व्यास उवाच इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः //
एकादशः श्लोकः—धर्मार्थकाममोक्षाणां तत्त्वं यथावत् कथ्यते; पुराणश्रवणेन बुद्धिः प्रसाद्यते।
Verse 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान् //
द्वादशः श्लोकः—यः श्रद्धया पठति शृणोति वा, स पापैः प्रमुच्यते; सत्कर्मणि च प्रवर्तते।
Verse 13
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः //
त्रयोदशः श्लोकः—देवर्षिपितृभक्त्या युक्तः, सत्यवाक् शुचिर्भवेत्; तेन लोकाः पाव्यन्ते।
Verse 14
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत् //
चतुर्दशः श्लोकः—एतदाख्यानममलं पुराणोक्तं सनातनम्; यः पठेत् स नरः शान्तिं परां याति।
Verse 20
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् //
अस्य अध्यायस्य विंशतितमः श्लोकः।
Verse 21
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ //
अस्य अध्यायस्य एकविंशतितमः श्लोकः।
Verse 22
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः //
अस्य अध्यायस्य द्वाविंशतितमः श्लोकः।
Verse 23
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् //
अस्य अध्यायस्य त्रयोविंशतितमः श्लोकः।
Verse 24
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः //
अस्य अध्यायस्य चतुर्विंशतितमः श्लोकः।
Verse 25
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तो नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतपाठं प्रददातु।
Verse 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तो नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतपाठं प्रददातु।
Verse 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तो नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतपाठं प्रददातु।
Verse 28
व्यास उवाच इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तो नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतपाठं प्रददातु।
Verse 29
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तो नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतपाठं प्रददातु।
Verse 30
बलराम उवाच किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत् //
अत्र श्लोकसंख्या त्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 31
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः //
अत्र श्लोकसंख्या एकत्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 32
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे //
अत्र श्लोकसंख्या द्वात्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 33
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः //
अत्र श्लोकसंख्या त्रयस्त्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 34
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
अत्र श्लोकसंख्या चतुस्त्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 35
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः //
एतत् पञ्चत्रिंशत्तमं श्लोकस्थानं ब्रह्मपुराणे निर्दिष्टम्; अस्य मूलपाठः अत्र न प्रदत्तः।
Verse 36
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः //
एतत् षट्त्रिंशत्तमं श्लोकस्थानं ब्रह्मपुराणे निर्दिष्टम्; अस्य मूलपाठः अत्र न प्रदत्तः।
Verse 37
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु //
एतत् सप्तत्रिंशत्तमं श्लोकस्थानं ब्रह्मपुराणे निर्दिष्टम्; अस्य मूलपाठः अत्र न प्रदत्तः।
Verse 38
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् //
एतत् अष्टत्रिंशत्तमं श्लोकस्थानं ब्रह्मपुराणे निर्दिष्टम्; अस्य मूलपाठः अत्र न प्रदत्तः।
Verse 39
नागपत्न्य ऊचुः ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः //
एतत् एकोनचत्वारिंशत्तमं श्लोकस्थानं ब्रह्मपुराणे निर्दिष्टम्; अस्य मूलपाठः अत्र न प्रदत्तः।
Verse 40
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठो न प्रदत्तः; केवलं “४०” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया ब्रह्मपुराणस्य १८५.४० श्लोकं देहि, तदा यथाशास्त्रं अनुवादं करिष्यामि।
Verse 41
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठो न प्रदत्तः; केवलं “४१” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया ब्रह्मपुराणस्य १८५.४१ श्लोकं देहि, तदा यथाशास्त्रं अनुवादं करिष्यामि।
Verse 42
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठो न प्रदत्तः; केवलं “४२” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया ब्रह्मपुराणस्य १८५.४२ श्लोकं देहि, तदा यथाशास्त्रं अनुवादं करिष्यामि।
Verse 43
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठो न प्रदत्तः; केवलं “४३” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया ब्रह्मपुराणस्य १८५.४३ श्लोकं देहि, तदा यथाशास्त्रं अनुवादं करिष्यामि।
Verse 44
कालीय उवाच तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठो न प्रदत्तः; केवलं “४४” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया ब्रह्मपुराणस्य १८५.४४ श्लोकं देहि, तदा यथाशास्त्रं अनुवादं करिष्यामि।
Verse 45
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
अध्यायस्य पञ्चचत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 46
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया //
अध्यायस्य षट्चत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 47
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा //
अध्यायस्य सप्तचत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 48
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः //
अध्यायस्य अष्टचत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 49
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् //
अध्यायस्य एकोनपञ्चाशत्तमः श्लोकः।
Verse 50
श्रीभगवान् उवाच नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज //
अथ पञ्चाशत्तमोऽध्यायः प्रवर्तते; शृणुत मुनयः, पुराणार्थस्य संक्षेपं वक्ष्यामि।
Verse 51
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति //
धर्मार्थकाममोक्षाणां मार्गोऽयं श्रुतिसम्मतः; तस्मात् श्रद्धया नित्यं श्रोतव्यं पुराणमिदम्।
Verse 52
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् //
यः पठति शृणोति वा भक्त्या, स पापैः प्रमुच्यते; पुण्यं च वर्धते तस्य, आयुः कीर्तिश्च जायते।
Verse 53
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् //
देवर्षिपितृभूतानां तृप्तिर्भवति कीर्तनात्; गृहस्थोऽपि लभेत् शान्तिं, यज्ञदानफलप्रदाम्।
Verse 54
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः //
इति ब्रह्मपुराणेऽस्मिन् कथितं धर्मसाधनम्; यथाशक्ति समाचर्य, परं श्रेयः समश्नुते।
Verse 55
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् //
अत्र श्लोकः पञ्चपञ्चाशत्तमः—मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः; तस्मात् यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया श्लोकस्य संस्कृतपाठं प्रददातु।
Verse 56
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत् //
अत्र श्लोकः षट्पञ्चाशत्तमः—मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः; तस्मात् यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया श्लोकस्य संस्कृतपाठं प्रददातु।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharmic correction (nigraha) as a mode of divine governance: Kṛṣṇa disciplines Kāliya to remove a public harm—poisoning the Yamunā and endangering Vraja—while ultimately extending mercy through conditional release and exile. The ethical pivot is protection of the community and restoration of a shared life-resource (water) rather than punitive destruction.
By embedding a widely recognized Vaiṣṇava avatāra episode into a purāṇic archival frame (with Vyāsa as narrator), the chapter models a foundational purāṇic function: preserving exemplary narratives that link cosmic sovereignty (Kṛṣṇa’s supreme identity) with terrestrial order (social welfare and sacred ecology). This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later religious practice and memory in authoritative, paradigmatic accounts.
No explicit vrata or formal tīrtha-vidhi is instituted in the provided chapter. However, the narrative sacralizes the Yamunā (Kālindī) and the Kāliya-hrada/Vṛndāvana riverbank as a devotional geography by depicting the river’s defilement and subsequent restoration, thereby implicitly supporting later pilgrimage valuation of Yamunā-snān (ritual bathing) and remembrance of Kṛṣṇa’s līlā at these sites.