Brahma Purana — Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna, Shloka 34
Devanagari script
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
Translation
अत्र श्लोकसंख्या चतुस्त्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Word by Word
vyāsaḥVyasa
vyāsaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvyāsa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
itithus
iti:
Avyaya (अव्यय/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)
saṃsmāritaḥreminded
saṃsmāritaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsam-√smṛ (धातु) + ṇic (causative) + kta → saṃsmārita (कृदन्त)
Formणिजन्त-भूतकर्मणि कृदन्त (causative PPP: ‘having been reminded’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘kṛṣṇaḥ’ इत्यस्य विशेषण
kṛṣṇaḥKrishna
kṛṣṇaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootkṛṣṇa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
smita-bhinna-oṣṭha-saṃpuṭaḥwhose lips were parted by a smile
smita-bhinna-oṣṭha-saṃpuṭaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsmita (प्रातिपदिक) + bhinna (कृदन्त) + oṣṭha (प्रातिपदिक) + saṃpuṭa (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (यस्य oṣṭha-saṃpuṭaḥ smitena bhinnaḥ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘kṛṣṇaḥ’ इत्यस्य विशेषण
āsphālyahaving slapped/struck (in preparation)
āsphālya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया/Gerund)
TypeIndeclinable
Rootā-√sphal (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘आस्फाल्य’ = ‘आस्फालनं कृत्वा’
mocayāmcaused to be released; freed
mocayām:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√muc (धातु) + ṇic (causative)
Formणिजन्त-लिट् (perfect periphrastic base), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘mocayām āsa’ इति परोक्षभूतार्थे (periphrastic perfect)
āsadid; was (aux.)
āsa:
Sahakāri-kriyā (सहकारीक्रिया/Auxiliary)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; सहायकक्रिया (auxiliary)
svamhis own
svam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक)
Formस्वकीयवाचक, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘deham’ इत्यस्य विशेषण
dehambody
deham:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
bhoga-bandhanātfrom the bondage of enjoyment
bhoga-bandhanāt:
Apādāna (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootbhoga (प्रातिपदिक) + bandhana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘भोगस्य बन्धनम्’), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
Speaker
Narrator Vyāsa speaking (to the primary listener of the Purāṇic frame, not named in this excerpt)