Adhyaya 1
Kali-yuga Dynasties and the Degradation of Kingship
पूर्वोक्तानां भाविराजवंशानां गणनां अनुवर्त्य शुकदेवगोस्वामी कलियुगस्य वंशानुचरितं विस्तरयति। हत्याभिः, अमात्यकूटयुद्धैः, अक्षमत्रियाणां प्रभुत्वोत्थानैश्च राज्यपरिवर्तनानि दर्शयन् स प्राद्योतनवंशं ततः शिशुनागराजान् वर्णयति। महनन्देः पुत्रो नन्दः शूद्रस्त्रीसम्भवः, यस्य महाबलधनसमृद्ध्या राजधर्मे महान् विपर्ययः, क्षत्रियपरम्परायाश्च अवमानना सूच्यते। ततः नन्दानां पश्चात् ब्राह्मणः चाणक्यः तान् निपात्य मौर्यान् स्थापयति; अनन्तरं शुङ्गाः, ततः काण्वाः। काण्वान् आन्ध्रशूद्रदासः निहत्य दीर्घोऽन्ध्रवंशः प्रवर्तते; पश्चात् आभीरा, गर्दभी, कङ्का, यवन, तुरुष्क, गुरुन्ड, मौल, किलकिलाराजाश्च निर्दिश्यन्ते। अन्ते सूचीभ्यः नीतिवाक्येषु प्रविश्य म्लेच्छप्रायाः राजानः प्रजाः पीडयिष्यन्ति, वैदिकमर्यादां लोपयिष्यन्ति, प्रजाश्च तदनुकरणं करिष्यन्तीति कलिलक्षणानां भूमिकां करोति।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच योऽन्त्य: पुरञ्जयो नाम भविष्यो बारहद्रथ: । तस्यामात्यस्तु शुनको हत्वा स्वामिनमात्मजम् ॥ १ ॥ प्रद्योतसंज्ञं राजानं कर्ता यत् पालक: सुत: । विशाखयूपस्तत्पुत्रो भविता राजकस्तत: ॥ २ ॥
श्रीशुक उवाच—पूर्वोक्तेषु मागधभविष्यराजसु अन्त्यः पुरञ्जयः नाम बारहद्रथवंशजः भविष्यति। तस्यामात्यः शुनकः स्वामिनं हत्वा स्वपुत्रं प्रद्योतनामानं राजानं करिष्यति। प्रद्योतस्य सुतः पालकः, तस्य सुतो विशाखयूपः, तस्य च सुतो राजकः भविष्यति।
Verse 2
श्रीशुक उवाच योऽन्त्य: पुरञ्जयो नाम भविष्यो बारहद्रथ: । तस्यामात्यस्तु शुनको हत्वा स्वामिनमात्मजम् ॥ १ ॥ प्रद्योतसंज्ञं राजानं कर्ता यत् पालक: सुत: । विशाखयूपस्तत्पुत्रो भविता राजकस्तत: ॥ २ ॥
श्रीशुक उवाच—पूर्वोक्तेषु मागधवंशे भविष्यतां नृपाणां मध्ये अन्त्यः पुरञ्जयो नाम राजा बारहद्रथवंशजः भविष्यति। तस्यामात्यः शुनकः स्वामिनं हत्वा स्वपुत्रं प्रद्योतनसंज्ञं राजानं करिष्यति। तस्य पुत्रः पालकः, तत्पुत्रो विशाखयूपः, तस्य च पुत्रो राजकः भविष्यति।
Verse 3
नन्दिवर्धनस्तत्पुत्र: पञ्च प्रद्योतना इमे । अष्टत्रिंशोत्तरशतं भोक्ष्यन्ति पृथिवीं नृपा: ॥ ३ ॥
राजकस्य पुत्रो नन्दिवर्धनः भविष्यति। एवं प्रद्योतनवंशे पञ्च नृपाः स्युः; ते अष्टत्रिंशोत्तरशतं वर्षाणि पृथिवीं भोक्ष्यन्ति।
Verse 4
शिशुनागस्ततो भाव्य: काकवर्णस्तु तत्सुत: । क्षेमधर्मा तस्य सुत: क्षेत्रज्ञ: क्षेमधर्मज: ॥ ४ ॥
नन्दिवर्धनात् शिशुनागो भाव्यः, तस्य पुत्रः काकवर्ण इति ख्यातः। काकवर्णस्य पुत्रः क्षेमधर्मा, तस्य पुत्रः क्षेत्रज्ञो भविष्यति।
Verse 5
विधिसार: सुतस्तस्याजातशत्रुर्भविष्यति । दर्भकस्तत्सुतो भावी दर्भकस्याजय: स्मृत: ॥ ५ ॥
क्षेत्रज्ञस्य पुत्रो विधिसारो भविष्यति, तस्य पुत्रोऽजातशत्रुरिति ख्यातः। अजातशत्रोः पुत्रो दर्भकः, दर्भकस्य पुत्रोऽजय इति स्मृतः।
Verse 6
नन्दिवर्धन आजेयो महानन्दि: सुतस्तत: । शिशुनागा दशैवैते सष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ ६ ॥ समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपा: । महानन्दिसुतो राजन् शूद्रागर्भोद्भवो बली ॥ ७ ॥ महापद्मपति: कश्चिन्नन्द: क्षत्रविनाशकृत् । ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्रप्रायास्त्वधार्मिका: ॥ ८ ॥
अजयो नन्दिवर्धनं जनयिष्यति, तस्य पुत्रो महानन्दिः। कुरुश्रेष्ठ, शिशुनागवंशस्यैते दश नृपाः कलौ त्रिशतषष्ट्युत्तरं शतं समाः पृथिवीं भोक्ष्यन्ति। राजन् परीक्षित्, महानन्देः शूद्रागर्भे बली पुत्रो भविष्यति; स नन्द इति ख्यातो महापद्मपतिः क्षत्रविनाशकृत्। ततः शूद्रप्रायाः अधार्मिकाः नृपाः भविष्यन्ति।
Verse 7
नन्दिवर्धन आजेयो महानन्दि: सुतस्तत: । शिशुनागा दशैवैते सष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ ६ ॥ समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपा: । महानन्दिसुतो राजन् शूद्रागर्भोद्भवो बली ॥ ७ ॥ महापद्मपति: कश्चिन्नन्द: क्षत्रविनाशकृत् । ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्रप्रायास्त्वधार्मिका: ॥ ८ ॥
अजयो द्वितीयं नन्दिवर्धनं जनयिष्यति; तस्य सुतो महानन्दी भविष्यति। कुरुश्रेष्ठ, कलौ शिशुनागवंशस्य एते दश नृपाः समग्रां पृथिवीं त्रिशतषष्ट्यधिकशतत्रय-समानि (३६०) वर्षाणि भोक्ष्यन्ति। राजन् परीक्षित्, महानन्दिसुतो बलवान् शूद्रागर्भोद्भवः पुत्रो नन्द इति ख्यातो भविष्यति; स महापद्मपतिर्भूत्वा क्षत्रियान् विनाशयिष्यति, ततः परं नृपाः प्रायः शूद्राः अधार्मिकाश्च भविष्यन्ति।
Verse 8
नन्दिवर्धन आजेयो महानन्दि: सुतस्तत: । शिशुनागा दशैवैते सष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ ६ ॥ समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपा: । महानन्दिसुतो राजन् शूद्रागर्भोद्भवो बली ॥ ७ ॥ महापद्मपति: कश्चिन्नन्द: क्षत्रविनाशकृत् । ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्रप्रायास्त्वधार्मिका: ॥ ८ ॥
अजयो द्वितीयं नन्दिवर्धनं जनयिष्यति; तस्य सुतो महानन्दी भविष्यति। कुरुश्रेष्ठ, कलौ शिशुनागा दशैते नृपाः त्रिशतषष्ट्यधिकशतत्रय-समानि (३६०) वर्षाणि पृथिवीं भोक्ष्यन्ति। राजन् परीक्षित्, महानन्दिसुतो बलवान् शूद्रागर्भोद्भवो नन्द इति ख्यातो भविष्यति; स महापद्मपतिर्भूत्वा क्षत्रियविनाशं करिष्यति, ततः परं नृपाः शूद्रप्रायाः अधार्मिकाश्च भविष्यन्ति।
Verse 9
स एकच्छत्रां पृथिवीमनुल्लङ्घितशासन: । शासिष्यति महापद्मो द्वितीय इव भार्गव: ॥ ९ ॥
स महापद्मो नन्दोऽनुल्लङ्घितशासन एकच्छत्रां पृथिवीं शासिष्यति, द्वितीय इव भार्गवः; न कश्चित् तस्य आज्ञां लङ्घयितुं समर्थो भविष्यति।
Verse 10
तस्य चाष्टौ भविष्यन्ति सुमाल्यप्रमुखा: सुता: । य इमां भोक्ष्यन्ति महीं राजानश्च शतं समा: ॥ १० ॥
तस्य सुमाल्यप्रमुखा अष्टौ सुताः भविष्यन्ति; ते राजानः शतं समा इमां महीं बलवन्तो भोक्ष्यन्ति।
Verse 11
नव नन्दान् द्विज: कश्चित् प्रपन्नानुद्धरिष्यति । तेषामभावे जगतीं मौर्या भोक्ष्यन्ति वै कलौ ॥ ११ ॥
कश्चिद् द्विजो नवानन्दान् प्रपन्नान् विश्वासघातेन उद्धरिष्यति (नाशयिष्यति); तेषामभावे कलौ मौर्याः जगतीं भोक्ष्यन्ति।
Verse 12
स एव चन्द्रगुप्तं वै द्विजो राज्येऽभिषेक्ष्यति । तत्सुतो वारिसारस्तु ततश्चाशोकवर्धन: ॥ १२ ॥
स एव द्विजो वै चन्द्रगुप्तं राज्येऽभिषेक्ष्यति। तस्य सुतो वारिसारो भविष्यति, ततः तस्याशोकवर्धनः॥
Verse 13
सुयशा भविता तस्य सङ्गत: सुयश:सुत: । शालिशूकस्ततस्तस्य सोमशर्मा भविष्यति । शतधन्वा ततस्तस्य भविता तद् बृहद्रथ: ॥ १३ ॥
अशोकवर्धनानन्तरं सुयशा भविष्यति, तस्य सुतः सङ्गतः। तस्य सुतः शालिशूकः, तस्य सुतः सोमशर्मा, तस्य सुतः शतधन्वा; तस्य सुतो बृहद्रथ इति ख्यातः॥
Verse 14
मौर्या ह्येते दश नृपा: सप्तत्रिंशच्छतोत्तरम् । समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कलौ कुरुकुलोद्वह ॥ १४ ॥
मौर्याः ह्येते दश नृपाः सप्तत्रिंशच्छतोत्तरं समाः। कलौ पृथिवीं भोक्ष्यन्ति, कुरुकुलोद्वह॥
Verse 15
अग्निमित्रस्ततस्तस्मात् सुज्येष्ठो भविता तत: । वसुमित्रो भद्रकश्च पुलिन्दो भविता सुत: ॥ १५ ॥ ततो घोष: सुतस्तस्माद् वज्रमित्रो भविष्यति । ततो भागवतस्तस्माद् देवभूति: कुरूद्वह ॥ १६ ॥ शुङ्गा दशैते भोक्ष्यन्ति भूमिं वर्षशताधिकम् । तत: काण्वानियं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान्नृप ॥ १७ ॥
अग्निमित्रस्ततो राजा, ततः सुज्येष्ठ उच्यते। वसुमित्रो भद्रकश्च, भद्रकस्य सुतः पुलिन्दः॥ ततः पुलिन्दसुतो घोषो, ततो वज्रमित्रो भवेत्। ततो भागवतः, तस्माद् देवभूतिः कुरूद्वह॥ शुङ्गा दशैते भूमिं भोक्ष्यन्ति वर्षशताधिकम्। ततः काण्वान् वशं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान् नृप॥
Verse 16
अग्निमित्रस्ततस्तस्मात् सुज्येष्ठो भविता तत: । वसुमित्रो भद्रकश्च पुलिन्दो भविता सुत: ॥ १५ ॥ ततो घोष: सुतस्तस्माद् वज्रमित्रो भविष्यति । ततो भागवतस्तस्माद् देवभूति: कुरूद्वह ॥ १६ ॥ शुङ्गा दशैते भोक्ष्यन्ति भूमिं वर्षशताधिकम् । तत: काण्वानियं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान्नृप ॥ १७ ॥
अग्निमित्रस्ततो राजा, ततः सुज्येष्ठ उच्यते। वसुमित्रो भद्रकश्च, भद्रकस्य सुतः पुलिन्दः॥ ततः पुलिन्दसुतो घोषो, ततो वज्रमित्रो भवेत्। ततो भागवतः, तस्माद् देवभूतिः कुरूद्वह॥ शुङ्गा दशैते भूमिं भोक्ष्यन्ति वर्षशताधिकम्। ततः काण्वान् वशं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान् नृप॥
Verse 17
अग्निमित्रस्ततस्तस्मात् सुज्येष्ठो भविता तत: । वसुमित्रो भद्रकश्च पुलिन्दो भविता सुत: ॥ १५ ॥ ततो घोष: सुतस्तस्माद् वज्रमित्रो भविष्यति । ततो भागवतस्तस्माद् देवभूति: कुरूद्वह ॥ १६ ॥ शुङ्गा दशैते भोक्ष्यन्ति भूमिं वर्षशताधिकम् । तत: काण्वानियं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान्नृप ॥ १७ ॥
हे कुरूद्वह परीक्षित्! अग्निमित्रोऽनन्तरं राजा भविष्यति, ततः सुज्येष्ठः; ततो वसुमित्रो भद्रकश्च, भद्रकस्य सुतः पुलिन्दः। ततः पुलिन्दसुतो घोषः, ततो वज्रमित्रः, ततो भागवतस्तस्माद् देवभूतिः। एवं शुङ्गा दश नृपाः वर्षशताधिकं भूमिं भोक्ष्यन्ति; ततः काण्ववंशा अल्पगुणा नृपाः पृथिवीं वश्यां करिष्यन्ति।
Verse 18
शुङ्गं हत्वा देवभूतिं काण्वोऽमात्यस्तु कामिनम् । स्वयं करिष्यते राज्यं वसुदेवो महामति: ॥ १८ ॥
देवभूतिं शुङ्गराजं कामिनं हत्वा काण्वकुलोत्पन्नो महामतिरमात्यः वसुदेवः स्वयं राज्यं करिष्यति।
Verse 19
तस्य पुत्रस्तु भूमित्रस्तस्य नारायण: सुत: । काण्वायना इमे भूमिं चत्वारिंशच्च पञ्च च । शतानि त्रीणि भोक्ष्यन्ति वर्षाणां च कलौ युगे ॥ १९ ॥
वसुदेवस्य पुत्रो भूमित्रो भविष्यति, तस्य नारायणः सुतः। इमे काण्वायना नृपाः कलियुगे वर्षाणां त्रिशतानि पञ्चचत्वारिंशच्च भूमिं भोक्ष्यन्ति।
Verse 20
हत्वा काण्वं सुशर्माणं तद् भृत्यो वृषलो बली । गां भोक्ष्यत्यन्ध्रजातीय: कञ्चित् कालमसत्तम: ॥ २० ॥
काण्वानां सुशर्माणं हत्वा तद्भृत्यो वृषलो बली अन्ध्रजातीयोऽसत्तमः कञ्चित्कालं गां भोक्ष्यति।
Verse 21
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपति: । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्र: पौर्णमासस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥ लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥ २३ ॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥ २४ ॥ मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥ २५ ॥ एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
बलेर्भ्राता कृष्णनामा पृथिवीपतिर्भविता। तस्य पुत्रः श्रीशान्तकर्णः, तस्य सुतः पौर्णमासः। तस्य पुत्रो लम्बोदरः, तस्माच्चिबिलको नृपः। चिबिलकात् मेघस्वातिः, तस्य चाटमानः सुतः। अटमानस्य अनिष्टकर्मा, तस्य हालेयः, तस्य च तलकः। तलकस्य पुत्रः पुरीषभीरुः, ततो राजा सुनन्दनः। ततः चकोरो बहवश्च, येषु शिवस्वातिररिन्दमः। शिवस्वातेर्गोमतीपुत्रः, ततः पुरीमान्। पुरीमानो मेदशिराः, तस्य शिवस्कन्दः, तस्य यज्ञश्रीः। यज्ञश्रियः पुत्रो विजयः, तस्य चन्द्रविज्ञः सलोमधिश्च। एते त्रिंशन्नृपतयः चत्वार्यब्दशतानि षट्पञ्चाशच्च वर्षाणि पृथिवीं भोक्ष्यन्ति, हे कुरुनन्दन।
Verse 22
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपति: । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्र: पौर्णमासस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥ लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥ २३ ॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥ २४ ॥ मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥ २५ ॥ एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥
Verse 23
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपति: । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्र: पौर्णमासस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥ लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥ २३ ॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥ २४ ॥ मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥ २५ ॥ एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥
Verse 24
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपति: । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्र: पौर्णमासस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥ लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥ २३ ॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥ २४ ॥ मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥ २५ ॥ एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥
Verse 25
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपति: । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्र: पौर्णमासस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥ लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥ २३ ॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥ २४ ॥ मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥ २५ ॥ एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥
Verse 26
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपति: । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्र: पौर्णमासस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥ लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृप: । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मज: । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दन: ॥ २३ ॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दम: । तस्यापि गोमतीपुत्र: पुरीमान् भविता तत: ॥ २४ ॥ मेदशिरा: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्तत: । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञ: सलोमधि: ॥ २५ ॥ एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥
Verse 27
सप्ताभीरा आवभृत्या दश गर्दभिनो नृपा: । कङ्का: षोडश भूपाला भविष्यन्त्यतिलोलुपा: ॥ २७ ॥
ततः सप्ताभीराः आवभृत्यनगरसम्भवाः नृपाः भविष्यन्ति, ततः दश गर्दभिनः। तेषामनन्तरं षोडश कङ्कभूपालाः राज्यं करिष्यन्ति, अतिलोभेन प्रसिद्धाः॥
Verse 28
ततोऽष्टौ यवना भाव्याश्चतुर्दश तुरुष्कका: । भूयो दश गुरुण्डाश्च मौला एकादशैव तु ॥ २८ ॥
ततोऽष्टौ यवनाः भाव्याः, चतुर्दश तुरुष्ककाः। भूयः दश गुरुण्डाः, मौलाः एकादशैव तु॥
Verse 29
एते भोक्ष्यन्ति पृथिवीं दशवर्षशतानि च । नवाधिकां च नवतिं मौला एकादश क्षितिम् ॥ २९ ॥ भोक्ष्यन्त्यब्दशतान्यङ्ग त्रीणि तै: संस्थिते तत: । किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरि: ॥ ३० ॥ शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दि: प्रवीरक: । इत्येते वै वर्षशतं भविष्यन्त्यधिकानि षट् ॥ ३१ ॥
एते आभीर-गर्दभि-कङ्काः पृथिवीं दशवर्षशतानि नवाधिकां च नवतिं (१०९९) भोक्ष्यन्ति; मौलाः एकादश तु त्रीणि वर्षशतानि (३००) क्षितिं भोक्ष्यन्ति। तैः संस्थिते ततः किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरिः, शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दिः प्रवीरक इति—एते वै वर्षशतं षडधिकं (१०६) भविष्यन्ति॥
Verse 30
एते भोक्ष्यन्ति पृथिवीं दशवर्षशतानि च । नवाधिकां च नवतिं मौला एकादश क्षितिम् ॥ २९ ॥ भोक्ष्यन्त्यब्दशतान्यङ्ग त्रीणि तै: संस्थिते तत: । किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरि: ॥ ३० ॥ शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दि: प्रवीरक: । इत्येते वै वर्षशतं भविष्यन्त्यधिकानि षट् ॥ ३१ ॥
एते आभीर-गर्दभि-कङ्काः पृथिवीं दशवर्षशतानि नवाधिकां च नवतिं (१०९९) भोक्ष्यन्ति; मौलाः एकादश तु त्रीणि वर्षशतानि (३००) क्षितिं भोक्ष्यन्ति। तैः संस्थिते ततः किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरिः, शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दिः प्रवीरक इति—एते वै वर्षशतं षडधिकं (१०६) भविष्यन्ति॥
Verse 31
एते भोक्ष्यन्ति पृथिवीं दशवर्षशतानि च । नवाधिकां च नवतिं मौला एकादश क्षितिम् ॥ २९ ॥ भोक्ष्यन्त्यब्दशतान्यङ्ग त्रीणि तै: संस्थिते तत: । किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरि: ॥ ३० ॥ शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दि: प्रवीरक: । इत्येते वै वर्षशतं भविष्यन्त्यधिकानि षट् ॥ ३१ ॥
एते आभीर-गर्दभि-कङ्काः पृथिवीं दशवर्षशतानि नवाधिकां च नवतिं (१०९९) भोक्ष्यन्ति; मौलाः एकादश तु त्रीणि वर्षशतानि (३००) क्षितिं भोक्ष्यन्ति। तैः संस्थिते ततः किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरिः, शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दिः प्रवीरक इति—एते वै वर्षशतं षडधिकं (१०६) भविष्यन्ति॥
Verse 32
तेषां त्रयोदश सुता भवितारश्च बाह्लिका: । पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मित्रोऽस्य तथैव च ॥ ३२ ॥ एककाला इमे भूपा: सप्तान्ध्रा: सप्त कौशला: । विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि ॥ ३३ ॥
तेषां त्रयोदश सुता भवितारश्च बाह्लिका: । पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मित्रोऽस्य तथैव च ॥
Verse 33
तेषां त्रयोदश सुता भवितारश्च बाह्लिका: । पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मित्रोऽस्य तथैव च ॥ ३२ ॥ एककाला इमे भूपा: सप्तान्ध्रा: सप्त कौशला: । विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि ॥ ३३ ॥
एककाला इमे भूपा: सप्तान्ध्रा: सप्त कौशला: । विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि ॥
Verse 34
मागधानां तु भविता विश्वस्फूर्जि: पुरञ्जय: । करिष्यत्यपरो वर्णान् पुलिन्दयदुमद्रकान् ॥ ३४ ॥
मागधानां तु भविता विश्वस्फूर्जि: पुरञ्जय: । करिष्यत्यपरो वर्णान् पुलिन्दयदुमद्रकान् ॥
Verse 35
प्रजाश्चाब्रह्मभूयिष्ठा: स्थापयिष्यति दुर्मति: । वीर्यवान् क्षत्रमुत्साद्य पद्मवत्यां स वै पुरि । अनुगङ्गमाप्रयागं गुप्तां भोक्ष्यति मेदिनीम् ॥ ३५ ॥
प्रजाश्चाब्रह्मभूयिष्ठा: स्थापयिष्यति दुर्मति: । वीर्यवान् क्षत्रमुत्साद्य पद्मवत्यां स वै पुरि । अनुगङ्गमाप्रयागं गुप्तां भोक्ष्यति मेदिनीम् ॥
Verse 36
सौराष्ट्रावन्त्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवा: । व्रात्या द्विजा भविष्यन्ति शूद्रप्राया जनाधिपा: ॥ ३६ ॥
सौराष्ट्रावन्त्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवा: । व्रात्या द्विजा भविष्यन्ति शूद्रप्राया जनाधिपा: ॥
Verse 37
सिन्धोस्तटं चन्द्रभागां कौन्तीं काश्मीरमण्डलम् । भोक्ष्यन्ति शूद्रा व्रात्याद्या म्लेच्छाश्चाब्रह्मवर्चस: ॥ ३७ ॥
सिन्धोस्तटं चन्द्रभागां कौन्तीं काश्मीरमण्डलम् । भोक्ष्यन्ति शूद्रा व्रात्याद्या म्लेच्छाश्चाब्रह्मवर्चस: ॥ ३७ ॥
Verse 38
तुल्यकाला इमे राजन् म्लेच्छप्रायाश्च भूभृत: । एतेऽधर्मानृतपरा: फल्गुदास्तीव्रमन्यव: ॥ ३८ ॥
तुल्यकाला इमे राजन् म्लेच्छप्रायाश्च भूभृत: । एतेऽधर्मानृतपरा: फल्गुदास्तीव्रमन्यव: ॥ ३८ ॥
Verse 39
स्त्रीबालगोद्विजघ्नाश्च परदारधनादृता: । उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुष: ॥ ३९ ॥ असंस्कृता: क्रियाहीना रजसा तमसावृता: । प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिण: ॥ ४० ॥
स्त्रीबालगोद्विजघ्नाश्च परदारधनादृता: । उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुष: ॥ ३९ ॥ असंस्कृता: क्रियाहीना रजसा तमसावृता: । प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिण: ॥ ४० ॥
Verse 40
स्त्रीबालगोद्विजघ्नाश्च परदारधनादृता: । उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुष: ॥ ३९ ॥ असंस्कृता: क्रियाहीना रजसा तमसावृता: । प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिण: ॥ ४० ॥
स्त्रीबालगोद्विजघ्नाश्च परदारधनादृता: । उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुष: ॥ ३९ ॥ असंस्कृता: क्रियाहीना रजसा तमसावृता: । प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिण: ॥ ४० ॥
Verse 41
तन्नाथास्ते जनपदास्तच्छीलाचारवादिन: । अन्योन्यतो राजभिश्च क्षयं यास्यन्ति पीडिता: ॥ ४१ ॥
तन्नाथास्ते जनपदास्तच्छीलाचारवादिन: । अन्योन्यतो राजभिश्च क्षयं यास्यन्ति पीडिता: ॥ ४१ ॥
Frequently Asked Questions
Nanda is described as the powerful son of King Mahānandi conceived in a śūdra woman’s womb. His rise is significant because it symbolizes Kali-yuga’s inversion of rāja-dharma: political authority becomes driven by sheer force, wealth, and mass armies rather than kṣatriya virtue, protection of brāhmaṇas and cows, and adherence to Vedic norms.
Cāṇakya is portrayed as the agent who destroys the Nanda dynasty after betrayal of trust and then enthrones Candragupta, initiating Maurya rule. In Bhāgavata’s framing, this highlights how dynasties pivot through adharma (treachery, coercion) even when a new order appears—underscoring that political change alone does not equal dharmic restoration in Kali-yuga.
These motifs illustrate the Kali-yuga pattern of legitimacy collapse: authority shifts from dharma-based succession to opportunistic seizure of power. The Bhāgavata uses this to teach that when leaders are not self-controlled and God-centered, governance becomes predatory, and citizens inevitably suffer and imitate the same irreligious habits.
It expresses a Bhāgavata principle of moral contagion: rājā is a social exemplar. When rulers are dominated by passion and ignorance, public culture normalizes violence, exploitation, and falsehood. The implied remedy is to seek higher exemplars—sādhus, śāstra, and Bhagavān—through śravaṇa and kīrtana, rather than accepting the king’s behavior as the standard.