Adhyaya 310
Tvaritā-mūla-mantra and Related Details (Dīkṣā, Maṇḍala, Nyāsa, Japa, Homa, Siddhi, Mokṣa)
अग्निर्भगवान् त्वरीताकेन्द्रितं तन्त्रविधिक्रमं निरूपयति—सिंह–वज्रकुलपद्मयन्त्रे न्यासपूर्वकं सिद्धिः, ततः मण्डलनिर्माणं नवविभागेन, दिग्भागेषु ग्राह्याग्राह्यकोष्ठकनिर्णयः, बहिर्लेखासमूहाः, वज्रवक्रता, मध्ये तेजोमयपद्मम्। अनन्तरं बीजाक्षराणां दक्षिणावर्तक्रमे स्थापनेन पूजनं, विद्याङ्गानां दलमध्यविन्यासः, दिगस्त्ररक्षा, बहिर्गर्भमण्डले लोकपालन्यासः। जपसंख्या, अङ्गप्रमाण, होमक्रमः च निर्दिष्टः; पूर्णाहुतिः दीक्षामुद्रा, तया शिष्यः दीक्षितो भवति। भुक्त्यर्थं जय-ऐश्वर्य-निधि-सिद्धयः कथ्यन्ते; मोक्षमार्गे च अकर्मबन्धकहोमः, सदाशिवस्थितिः, जलं जले लीयते इव अनावृत्तिमुक्तिः। अन्ते अभिषेकः, कुमार्याः पूजा, दक्षिणा, तथा द्वूतीमन्त्रेण द्वार-एकवृक्ष-श्मशानादिषु रात्रौ सीमाविधयः सर्वार्थसिद्ध्यर्थम्।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामन्त्रादिर्नाम नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामूलमन्त्रादिः अग्निर् उवाच दीक्षादि वक्ष्ये विन्यस्य सिंहवज्राकुले ऽब्जके हे हुति वज्रदन्त पुरु लुलु गर्ज इह सिंहासनाय नमः तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चत्वारश् चत्वारश् चतुरो भवेत्
इत्याग्नेये महापुराणे त्वरितामन्त्रादिर्नाम नवाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ दशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः—त्वरितामूलमन्त्रादिः। अग्निरुवाच—दीक्षादि वक्ष्ये। सिंहवज्राकुलेऽब्जके विन्यस्य (जपेत्): ‘हे, हुति, वज्रदन्त, पुरु, लुलु, गर्ज; इह सिंहासनाय नमः’। तिर्यगूर्ध्वगता रेखाः चत्वारश्चत्वारश्च; ततो विभागाश्चतुरो भवन्ति।
Verse 2
नवभागविभागेन कोष्ठकान् कारयेद्बुधः ग्राह्या दिशागताः कोष्ठा विदिशासु विनाशयेत्
नवभागविभागेन भूमिं विभज्य बुधः कोष्ठकान् कारयेत्। दिग्भागेषु स्थिताः कोष्ठाः ग्राह्याः, विदिशासु पतिताः कोष्ठा विनाशयेत्॥
Verse 3
वाह्ये वै कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम् वाह्यकोष्ठस्य वाह्ये तु मध्ये यावत् समानयेत्
वाह्ये तु कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम्। वाह्यकोष्ठस्य बाह्ये तु रेखाः मध्ये यावत् समानयेत्॥
Verse 4
वज्रस्य मध्यमं शृङ्गं वाह्यरेखा द्विधार्धतः वाह्यरेखा भवेद्वक्रा द्विभङ्गा कारयेद्बुधः
वज्रे मध्यमं शृङ्गं वाह्यरेखां द्विधा कृत्वा निर्मिमीत। सा वाह्यरेखा वक्रा भवेत्; बुधः द्विभङ्गां कारयेत्॥
Verse 5
मध्यकोष्ठं भवेत्पद्मं पीतकर्णिकमुज्ज्वलम् कृष्णेन रजसा लिख्य कुलिशासिशितोर्धता
मध्यकोष्ठे पद्मं भवेत् पीतकर्णिकमुज्ज्वलम्। कृष्णरजसा लिख्य रेखाः कुलिशासिशितोन्नताः कारयेत्॥
Verse 6
वाह्यतश् चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान्
वाह्यतश्चतुरस्रं तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम्। द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान्॥
Verse 7
पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः
तत् पद्मनाम भवेत्; वामवीथी च समा सममितिश्च कार्या। गर्भः रक्तवर्णः; मण्डले केशराणि प्रदर्शनीयानि; स्त्रियश्च दीक्षिताः स्युः।
Verse 8
जयेच्च परराष्ट्राणि क्षिप्रं राज्यमवाप्नुयात् मूर्तिं प्रणवसन्दीप्तां हूंकारेण नियोजयेत्
परराष्ट्राणि जयेच्च; क्षिप्रं राज्यमवाप्नुयात्। प्रणवसन्दीप्तां मूर्तिं हूंकारेण नियोजयेत्।
Verse 9
मूलविद्यां समुच्चार्य मरुद्व्योमगतां द्विज प्रथमेन पुनश् चैव कर्णिकायां प्रपूजयेत्
मूलविद्यां समुच्चार्य, हे द्विज, मरुद्व्योमगतां तां प्रथमेन पुनरेव कर्णिकायां प्रपूजयेत्।
Verse 10
एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैरृतम्
एवं प्रदक्षिणं पूज्य, आदितः एकैकं बीजं न्यसेत्। दलमध्ये तु विद्याङ्गानि; आग्नेय्यां पञ्च, नैरृत्यां च नैरृतं यथाविधि।
Verse 11
मध्ये नेत्रं दिशास्त्रञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् हुतयः केशरस्थास्तु वामदक्षिणपार्श्वतः
मध्ये नेत्रं न्यसेत्; दिशास्त्रं च दिग्रक्षणाय। गुह्यकाङ्गे तु रक्षणं; केशरस्थास्तु हुतयो वामदक्षिणपार्श्वतः।
Verse 12
पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर् मन्त्रैः प्रपूजयेत् लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले
पञ्चपञ्चसमूहैः विधिवत् प्रपूज्याः; स्वस्वमन्त्रैरेव तान् प्रपूजयेत्। ततः गर्भमण्डलस्य बाह्यतोऽष्टौ लोकपालान् न्यसेत्।
Verse 13
वर्णान्तमग्निमारूटं षष्ठस्वरविभेदितं पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर् नामभि योजयेत्
वर्णानां अन्ते अग्निं स्थापयित्वा, षष्ठस्वरभेदेन विभक्तं, पञ्चदशेन च आक्रान्तं च यत् अक्षरसमूहं, तत् स्वस्वनामानुसारतः योजयेत्।
Verse 14
शीघ्रं सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये आग्नेयावन्नैरृतमिति ञ ज्येष्ठस्वरविभूषितमिति ख , छ च नामभिर्योजयेदित्ययं पाठः समीचीनो भवितुमर्हति नीलेति ञ श्रियमिति ञ अष्टाभिर् वेष्टयेत् कुम्मैर् मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः
सिंहासनस्थायां कर्णिकायां श्रियं गन्धादिभिः शीघ्रं यजेत्। आग्नेयाद् नैऋतपर्यन्तं नामभिर्योजयेत्—इति पाठः; ज्येष्ठस्वरविभूषितं मन्त्रमुच्चार्य। ततः मन्त्राष्टशतसंमन्त्रितैः कुम्मैः अष्टाभिः वेष्टयेत्।
Verse 15
मन्त्रमष्टसहस्रन्तु जप्त्वाङ्गानां दशांशकम् तोमं कुर्यादग्निकुण्डे वह्निमन्त्रेण चालयेत्
मन्त्रमष्टसहस्रं जप्त्वा, अङ्गानां दशांशकं होमं अग्निकुण्डे कुर्यात्; वह्निमन्त्रेण च वह्निं चालयेत्।
Verse 16
निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्ये ऽग्निगां स्मरेत् गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म च होमयेत्
हृदयेन अग्निं निक्षिपेत्; मध्येऽग्निगां शक्तिं स्मरेत्। ततः गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म च होमयेत्।
Verse 17
हृदयेन शतं ह्य् एकं गुह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलितो भवेत्
हृदयमन्त्रेण शतं जपेत्; गुह्यमन्त्रेणैकं; गुह्याङ्गमन्त्रेण च शिखिं जनयेत्। अस्याः विद्यायाः पूर्णाहुत्या शिवाग्निः शुभः सम्यग् ज्वलितो भवेत्।
Verse 18
होमयेम्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत्
मूलमन्त्रेण शतं होमयेत्; अङ्गमन्त्रान् दशांशतः (दश दश) जुहुयात्। ततः देव्यै निवेदयेत्; अनन्तरं शिष्यं प्रवेशयेत्।
Verse 19
अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् विद्याङ्गैश् चैव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत्
अस्त्रमन्त्रेण ताडनं कृत्वा ततः गुह्याङ्गानि न्यसेत्। विद्याङ्गैः सन्नद्धः सन् विद्याङ्गेष्वेव तां रक्षां नियोजयेत्।
Verse 20
पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् यवैर् द्वान्यैस्तिलैर् आज्यैर् मूलविद्याशतं हुनेत्
पुष्पं क्षिपाययेत्; शिष्यम् अग्निकुण्डकं आनयेत्। ततः यवैः धान्यैः तिलैः आज्यैश्च मूलविद्यां शतवारं जपन् शतं हुनेत्।
Verse 21
स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च
प्रथमं स्थावरत्वं; ततः सरीसृपतां प्राप्नोति। अनन्तरं पक्षित्वं मृगतां पशुत्वं च; ततः मानुषत्वं; अन्ते ब्राह्मं पदमेव च।
Verse 22
विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् एकया चैव ह्य् आह्त्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत्
अन्ते विष्णुत्वरुद्रत्वयोः स्मरणपूर्वकं पूर्णाहुतिं कुर्यात्। एकयैव आहुत्या शिष्यः दीक्षितो भवति।
Verse 23
अधिकारो भवेदेवं शृणु मोक्षमतः परम् सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः
एवं अधिकारो भवति; अतः परं मोक्षतत्त्वं शृणु। यदा मन्त्री सुमेरौ स्थितः सदाशिवपदे प्रतिष्ठते।
Verse 24
परे च होमयेत् स्वस्थो ऽकर्मकर्मशतान् दश पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्माधर्मैर् न लिप्यते
ततः स्वस्थः समाहितोऽकर्मकर्मशतान् दश होमयेत्। पूर्णाहुत्या तु स योगी धर्माधर्मैर्न लिप्यते।
Verse 25
मोक्षं याति परंस्थानं यद्गत्वा न निवर्तते यथा जले जलं क्षिप्तं जलं देही शिरस् तथा
स मोक्षं याति परं स्थानं यद्गत्वा न निवर्तते। यथा जले जलं क्षिप्तं जलमेव भवेत् तथा देही तद्भवति।
Verse 26
कुम्भैः कुर्याच्चाभिषेकं जयराज्यादिसर्वभाक् कुमारी ब्राह्मणी पूज्या गुर्वादेर्दक्षिणां ददेत्
कुम्भैः अभिषेकं कुर्यात्, जयराज्यादिफलसर्वभागी भवेत्। कुमारी ब्राह्मणी पूज्या, गुर्वादिभ्यः दक्षिणां दद्यात्।
Verse 27
यजेत् सहस्रमेकन्तु पूजां कृत्वा दिने दिने तिलाज्यपुरहोमेन देवी श्रीः कामदा भवेत्
यजेत् सहस्रमेकं तु पूजां कृत्वा दिने दिने। तिलाज्यपुरहोमेन देवी श्रीः कामदा भवेत्॥
Verse 28
ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते जप्त्वा ह्य् अक्षरलक्षन्तु निधानाधिपतिर्भवेत्
ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते। जप्त्वा ह्य् अक्षरलक्षं तु निधानाधिपतिर्भवेत्॥
Verse 29
द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत्
द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी। चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत्॥
Verse 30
षड्गुणेन महासिद्धिर् लक्षेणैकेन पापहा दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात्
षड्गुणेन महासिद्धिर्लक्षेणैकेन पापहा। दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात्॥
Verse 31
पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रां वै स्थण्डिले यजेत् शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्तितम्
पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रं वै स्थण्डिले यजेत्। शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्तितम्॥
Verse 32
एवं विधानतो जप्त्वा लक्षमेकन्तु होमयेत् महिषाजमेषमांसेन नरजेन पुरेण वा
एवं विधानतः कृतजपः पश्चाल्लक्षसंख्यं होमं कुर्यात्—महिषाजमेषमांसैः, अथवा नरजेन द्रव्येण, घृतेन वा।
Verse 33
तिलैर् यवैस् तथा लाजैर् व्रीहिगोधूमकाम्रकैः श्रीफलैर् आज्यसंयुक्तैर् होमयित्वा व्रतञ्चरेत्
तिलैः यवैः तथा लाजैः व्रीहिगोधूमकाम्रकैः श्रीफलैराज्यसंयुक्तैः होमं कृत्वा व्रतं चरेत्।
Verse 34
अर्धरात्रेषु सन्नद्धः खड्गचापशरादिमान् एकवासा विचित्रेण रक्तपीतासितेन वा
अर्धरात्रे सन्नद्धः खड्गचापशरादिभिः, एकवासा भवेत्—विचित्रेण वस्त्रेण, अथवा रक्तपीतासितेन।
Verse 35
नीलेन वाथ वस्त्रेण देवीं तैर् एव चार्चयेत् व्रजेद्दक्षिणदिग्भागं द्वारे दद्याद्बलिं बुधः
नीलवस्त्रेण वा देवीं तैर् एव द्रव्यैश्चार्चयेत्। ततः दक्षिणदिग्भागं व्रजेत्; द्वारे बुधो बलिं दद्यात्।
Verse 36
तिलाज्यप्लवहोमेनेति ख , छ च प्लवेनेति ख , छ च दूतीमन्त्रेण द्वारादौ एकवृक्षे श्मशानके एवञ्च सर्वकामाप्तिर्भुङ्क्ते सर्वां महीं नृपः
केषुचित् पाठेषु—“तिलाज्यप्लवहोमेन” इति; अन्येषु—“प्लवेनेति” इति। दूतीमन्त्रेण द्वारादौ, एकवृक्षे, श्मशानके च कृतकर्मणा सर्वकामाप्तिः; नृपोऽपि सर्वां महीं भुङ्क्ते।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes maṇḍala engineering and placement logic: nine-part division into koṣṭhas, acceptance of primary-direction cells, removal of intermediate-direction cells, specification of outer line sets and vajra-like double-bend curvature, and a central lotus with defined color/powder conventions and protective installations (Vajra-sampuṭas, diśāstra, Lokapālas).
It links ritual precision (nyāsa, homa, pūrṇāhuti) to inner transformation: initiation is sealed through a culminating oblation, karmically non-binding action is prescribed for the yogin, and liberation is described as establishment in Sadāśiva-state—non-returning dissolution like water merging into water.
The text associates the rite with conquest and sovereignty, wealth/treasure-lordship through large-scale japa, graded attainments via repetition multipliers (royalty, yakṣiṇī-status, brahmahood, viṣṇu-abode), sin-destruction at one lakh, and great siddhi at higher multiplication, alongside mokṣa as the ultimate end.