Varaha Purana 83.7: Adhyaya 83, Shloka 7

Description of the Bhadrāśva and Ketumāla Regions: Niṣadha’s Western Janapadas and River Systems

Devanagari script

तद्यथा प्लक्षा महाकदम्बा मानसि श्यामा सुमेधा बहुला विवर्णा पुण्खा माला दर्भवती भद्रानदी शुकनदी पल्लवा भीमा प्रभञ्जना काम्बा कुशावती दक्षा कासवती तुङ्गा पुण्योदा चन्द्रावती सुमूलावती ककुद्मिनी विशाला करन्टका पीवरी महामाया महिषी मानुषी चण्डा एता नदीः प्रधानाः।

Sanskrit recitationVaraha Purana 83.7

Transliteration

tad yathā plakṣā mahākadambā mānasī śyāmā sumedhā bahulā vivarṇā puṅkhā mālā darbhavatī bhadrānadī śukanadī pallavā bhīmā prabhañjanā kāmbā kuśāvatī dakṣā kāsavatī tuṅgā puṇyodā candrāvatī sumūlāvatī kakudminī viśālā karaṇṭakā pīvarī mahāmāyā mahiṣī mānuṣī caṇḍā etā nadīḥ pradhānāḥ

Translation

A saber: Plakṣā, Mahākadambā, Mānasī, Śyāmā, Sumedhā, Bahulā, Vivarṇā, Puṅkhā, Mālā, Darbhavatī, Bhadrānadī, Śukanadī, Pallavā, Bhīmā, Prabhañjanā, Kāmbā, Kuśāvatī, Dakṣā, Kāsavatī, Tuṅgā, Puṇyodā, Candrāvatī, Sumūlāvatī, Kakudminī, Viśālā, Karaṇṭakā, Pīvarī, Mahāmāyā, Mahiṣī, Mānuṣī e Caṇḍā—estes rios são os principais.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्: that (introducing)
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध/introducer)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोग in ‘तद्यथा’

• यथा: as follows
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/illustration)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (illustrative particle)

• प्लक्षा: Plakṣā (river-name)
• प्लक्षा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: प्लक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• महाकदम्बा: Mahākadambā (river-name)
• महाकदम्बा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: महा + कदम्बा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्मधारय (महती कदम्बा)

• मानसी: Mānasī
• मानसी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: मानसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• श्यामा: Śyāmā
• श्यामा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: श्यामा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• सुमेधा: Sumedhā
• सुमेधा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: सु + मेधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्मधारय (सु-मेधा)

• बहुला: Bahulā
• बहुला: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: बहुला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• विवर्णा: Vivarṇā
• विवर्णा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: विवर्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• पुण्खा: Puṅkhā
• पुण्खा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: पुण्खा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• माला: Mālā
• माला: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: माला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• दर्भवती: Darbhavatī
• दर्भवती: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: दर्भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive) used as river-name

• भद्रानदी: Bhadrānadī
• भद्रानदी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: भद्रा + नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्मधारय (भद्रा एव नदी)

• शुकनदी: Śukanadī
• शुकनदी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: शुक + नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — तत्पुरुष (शुकस्य नदी / or name)

• पल्लवा: Pallavā
• पल्लवा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: पल्लवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• भीमा: Bhīmā
• भीमा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: भीमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• प्रभञ्जना: Prabhañjanā
• प्रभञ्जना: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: प्रभञ्जना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• काम्बा: Kāmbā
• काम्बा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: काम्बा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• कुशावती: Kuśāvatī
• कुशावती: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: कुशावत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — मतुप्-प्रत्ययान्त used as river-name

• दक्षा: Dakṣā
• दक्षा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: दक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• कासवती: Kāsavatī
• कासवती: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: कासवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — मतुप्-प्रत्ययान्त used as river-name

• तुङ्गा: Tuṅgā
• तुङ्गा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: तुङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• पुण्योदा: Puṇyodā
• पुण्योदा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: पुण्य + ओदा/उदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्मधारय (पुण्या ओदा/उदा)

• चन्द्रावती: Candrāvatī
• चन्द्रावती: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र + वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — तत्पुरुष/मतुप्-अर्थ (चन्द्रसम्बद्धा)

• सुमूलावती: Sumūlāvatī
• सुमूलावती: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: सु + मूल + वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्मधारय (सु-मूला वती)

• ककुद्मिनी: Kakudminī
• ककुद्मिनी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: ककुद्मिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — इन्-प्रत्ययान्त (fem.) river-name

• विशाला: Viśālā
• विशाला: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• करन्टका: Karaṇṭakā
• करन्टका: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: करन्टका/करण्टका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• पीवरी: Pīvarī
• पीवरी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: पीवरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• महामाया: Mahāmāyā
• महामाया: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: महा + माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्मधारय (महती माया)

• महिषी: Mahiṣī
• महिषी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• मानुषी: Mānuṣī
• मानुषी: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• चण्डा: Caṇḍā
• चण्डा: Karta (कर्ता/subject; listed name)
• Type: Noun
• Root: चण्डा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — नदी-नाम

• एताः: these
• एताः: Visheshana (विशेषण/modifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — demonstrative pronoun

• नदीः: rivers
• नदीः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• प्रधानाः: principal / chief
• प्रधानाः: Visheshana (विशेषण/predicate)
• Type: Adjective
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — predicate adjective; (agreement expected with ‘नद्यः’—text has ‘नदीः’)

Speaker

Rudra

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Cosmography
• Hydronymy
• Cultural Heritage

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It is a hydronym catalogue useful for mapping Purāṇic river traditions and for studying how water bodies are prioritized within sacred-geographic systems.

Which geographic location is identified?

The verse provides river-names within a cosmographic region; modern identifications are generally uncertain and require corroboration from parallel texts and regional traditions.

What is the primary ethical instruction?

Not explicit; the emphasis on “principal” rivers reflects a cultural practice of ranking and remembering key waterscapes.