Adhyaya 112: Praise and Procedure of Donating the Two-Faced Kapilā Cow and the Golden Pot (Hema-kumbha)

Verse 1

अथोभयतोमुखीगोदानहेमकुम्भदानपुराणप्रशंसाः ॥ होतोवाच ॥ अतः परं महाराज शृणूभयमुखीं ततः ॥ विधानं तद्वरारोहे धरण्या कथितं पुरा ॥

ਹੁਣ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਉਭਯਤੋਮੁਖੀ’ ਨਾਮਕ ਦਾਨ, ਗੋ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਲਸ਼-ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਭਯਮੁਖੀ (ਵਿਧੀ/ਵ੍ਰਤ) ਸੁਣੋ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਣੀ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।’

Verse 2

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि तव पुण्यफलम् महत् ॥ धरण्युवाच ॥ या त्वया कपिला प्रोक्ता पूर्वमुत्पादिता प्रभो

ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ ਸੀ—”

Verse 3

होमधेनुः सदा पुण्या सा ज्ञेया कपिलक्षणा ॥ कियत्‍यः कपिलाः प्रोक्ताः स्वयमेव स्वयम्भुवा

ਹੋਮਧੇਨੁ ਸਦਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਆਪ ਕਿੰਨੀ ਕਪਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਸੀ?

Verse 4

प्रसूयमाना दानेन किं पुण्यं स्याच्च माधव ॥ एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण जगद्गुरो

ਹੇ ਮਾਧਵ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ शृणुष्व देवि तत्त्वेन पवित्रं पापनाशनम् ॥ यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 6

कपिला ह्यग्निहोत्रार्थे यज्ञार्थे च वरानने ॥ उद्धृत्य सर्वतेजोभिर्ब्रह्मणा निर्मिता पुरा

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਤੇਜਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਰਚਿਆ ਸੀ।

Verse 7

पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥ पुण्यानां परमं पुण्यं कपिला च वसुन्धरे

ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ; ਮੰਗਲ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਗਲ ਹੈ। ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ—ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਕਪਿਲਾ ਹੈ।

Verse 8

तपसस्तप एवाग्र्यं व्रतानां व्रतमुत्तमम् ॥ दानानामुत्तमं दानं निधीनां ह्येतदक्षयम्

ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਅਗ੍ਰ ਤਪ ਹੈ; ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅਖੰਡ ਹੈ।

Verse 9

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गुह्यान्यायतनानि च ॥ पवित्राणि च पुण्यानि सर्वलोकेषु सुन्दरि

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਗੁਪਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੇ ਆਯਤਨ ਹਨ—ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹਨ—

Verse 10

त्रिः सदावर्तनं कृत्वा पापं वर्षकृतं च यत् ॥ नश्यते तत्क्षणादेव वायुना पांसवो यथा

ਸਦਾਵਰਤਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

जुह्वते ह्यग्निहोत्राणि मन्त्रैश्च विविधैः सदा ॥ पूजयन्नतिथींश्चैव परां भक्तिमुपागताः

ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਭਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 12

ते यान्त्यादित्यवर्णैश्च विमानैर्द्विजसत्तमाः ॥ सूर्य मण्डलमध्यात्तु ब्रह्मणा निर्मिता पुरा ॥

ਦੁਇਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਸੂਰਜੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਸੂਰਯ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਸਨ।

Verse 13

कपिला या पिङ्गलाक्षी सूर्यसौख्यप्रदायिनी ॥ सिद्धिबुद्धिप्रदा धेनुः कपिलानन्तरूपिणी ॥

ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਧੇਨੂ, ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੂਰਯ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈ—ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਕਪਿਲਾ।

Verse 14

पूर्वोक्ता यास्तु कपिलाः सर्वलक्षणलक्षिताः ॥ सर्वा ह्येता महाभागास्तारयन्ति न संशयः ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਗਾਵਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ, ਸਭ ਹੀ ਮਹਾਭਾਗ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ (ਦਾਤਾ ਨੂੰ) ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 15

संगमेषु प्रशस्ताश्च सर्वपापविनाशनाः ॥ अग्निपुच्छा अग्निमुखी अग्निलोमानलप्रभा ॥

ਸੰਗਮਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਉਹ ‘ਅੱਗ-ਪੂੰਛ’, ‘ਅੱਗ-ਮੁਖ’, ‘ਅੱਗ-ਰੋਮ’ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ ਹਨ।

Verse 16

तथाग्नायी तथा देवी सुवर्णाख्या प्रवर्तते ॥ गृहीत्वा कपिलां शूद्रात्कामतः सदृशः पिबेत् ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਗ੍ਨਾਯੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਵਰਣਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਮਨਾ ਵਸ਼ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ ਨੂੰ ‘ਪੀ’ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

पतितैः स हि विज्ञेयश्चाण्डालसदृशोऽधमः ॥ तस्मान्न प्रतिगृह्णीयाच्छ्रूद्राद्विप्रः प्रतिग्रहम् ॥

ਉਹ ਪਤਿਤ, ਨੀਚ—ਚਾਂਡਾਲ ਸਮਾਨ ਅਧਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਦਾਨ) ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 18

दूरात्ते परिहर्त्तव्याः श्वभिस्तुल्या इवाध्वरे ॥ पर्वकाले हि सर्वे वै वर्जिताः पितृदैवतैः ॥

ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੋਣ। ਪਰਵ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਪਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸ਼ਿਧ ਹਨ।

Verse 19

असंभाष्याः प्रतिग्राह्या शूद्रास्ते पापकर्मणः ॥ पिबन्ति यावत्कपिलां तावत्तेषां पितामहः ॥

ਪਾਪਕਰਮ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾ ਗੱਲਬਾਤ ਯੋਗ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਣਯੋਗ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੀਦੇ’ ਹਨ (ਭੋਗਦੇ/ਰੱਖਦੇ), ਤਦ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

उपजीवन्ति ये शूद्रास्तेषां गतिमतः शृणु ॥ कपिलाजीविनः शूद्राः क्रूरा गच्छन्ति रौरवम् ॥

ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਸੁਣੋ। ਕਪਿਲਾ ਗਾਂਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇੱਥੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕਹੇ—ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

रौरवे तु महारौद्रे वर्षकोटिशतं धरे ॥ ततो विमुक्ताः कालेन शुनो योनिं व्रजन्ति हि ॥

ਰੌਰਵ, ਉਸ ਮਹਾ-ਭਿਆਨਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

शुनो योन्या विमुक्तास्तु विष्ठाभुक्कृमयस्ततः ॥ विष्ठास्थानेषु पापिष्ठः सुदुर्गन्धिषु नित्यशः ॥

ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਠਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਸਦਾ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿੱਤ ਹੀ ਦੁਰਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੇ।

Verse 23

भूयोभूयो जायमानस्तथोत्तारं न विन्दति ॥ ब्राह्मणश्चैव यो विद्वान्कुर्यात्तेषां प्रतिग्रहम् ॥

ਵਾਰੰਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਐਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੀ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

ततः प्रभृत्यमेध्यान्तः पितरस्तस्य शेरते ॥ न तं विप्रं तु सम्भाषेन्न चैवैकासनं विशेत् ॥

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ।

Verse 25

स नित्यं वर्जनीयो हि दूरात्तु ब्राह्मणैर्धरे ॥ यस्तेन सह सम्भाषेत्तथा चैकाासनं व्रजेत् ॥

ਉਹ ਸਦਾ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ; ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਆਸਨ ਤੇ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਹੈ।

Verse 26

प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं तेन शुष्यति स द्विजः ॥ एकस्य गोप्रदानस्य सहस्रांशेन पूर्यते ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ‘ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ’ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਇਕ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

किमन्यैर्बहुभिर्दानैः कोटिसंख्यानविस्तरैः ॥ श्रोत्रियाय दरिद्राय सुवृत्तायाहिताग्नये ॥

ਕੋਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ, ਦਰਿਦ੍ਰ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਹਿਤਾਗਨੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ?

Verse 28

आसन्नप्रसवां धेनुं दानार्थं प्रतिपालयेत ॥ कपिलार्द्धप्रसूता वै दातव्या च द्विजन्मने ॥

ਦਾਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਜੋ ਗਾਂ ਬਿਆਹਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ (ਤਾਂਬੇ ਰੰਗ ਦੀ) ਗਾਂ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਿਆਹੀ ਹੋਵੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਵਿਜ (ਦੁਜਨਮੇ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 29

धेन्वा यावन्ति रोमाणि सवत्साया वसुन्धरे ॥ तावत्यो वर्षकोट्यस्तु ब्रह्मवादिभिरर्चिताः ॥

ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ), ਗਾਂ ਦੇ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ (ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਉਚਾਰਕ) ਦਾਤਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

वसन्ति ब्रह्मलोके वै ये नित्यं कपिलाप्रदाः ॥ सुवर्णशृङ्गीं यः कृत्वा रौप्ययुक्तखुरां तथा ॥

ਜੋ ਨਿਤ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ (ਗਾਂ ਨੂੰ) ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖੁਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣਾ ਕੇ…

Verse 31

ब्राह्मणस्य करे दत्त्वा सुवर्णं रौप्यमेव च ॥ कपिलायास्तदा पुच्छं ब्राह्मणस्य करे न्यसेत् ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਦ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ (ਦਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਹਸਤਾਂਤਰ ਵਜੋਂ)।

Verse 32

उदकं च करे दत्त्वा वाचयेच्छुद्धया गिरा ॥ ससमुद्रवना तेन सशैलवनकानना

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ; ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵੀ (ਦਾਨ ਵਿੱਚ) ਸਮਾਵੇਸ਼ਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 33

रत्नपूर्णा भवेद्दत्ता पृथिवी नात्र संशयः ॥ पृथिवीदानतुल्येन दानेनैतेन वै नरः

ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਧਰਤੀ-ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

नन्दितो याति पितृभिर्विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ब्रह्मस्वहारी गोघ्नो वा भ्रूणहा पापदेहकः

ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਹੜਪੇ, ਜਾਂ ਗੋ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ—ਪਾਪ-ਦੇਹਧਾਰੀ ਵੀ (ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ) ਉਲੇਖਿਤ ਹੈ।

Verse 35

महापातकयुक्तोऽपि वञ्चको ब्रह्मदूषकः ॥ निन्दको ब्राह्मणानां च तथा कर्मावदूषकः

ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਠੱਗ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਦੀ ਹੇਠਾਂਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ (ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 36

महापातकयुक्तोऽपि गवां दानेन शुध्यति ॥ यश्चोभयमुखीं दद्यात्रभूतकनकान्विताम्

ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਗਊ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ‘ਉਭਯਮੁਖੀ’ ਗਊ—ਦੋਹਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ—ਬਹੁਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਾਨ ਕਰੇ, (ਉਹ ਉਕਤ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 37

तद्दिनं पायसाहारं पयसा वापि वा भवेत् ॥ सुवर्णस्य सहस्रेण तदर्धेनापि भामिनि

ਉਸ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਪਾਇਸ (ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੀਰ) ਪਯਸ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੁਵਰਨ ਨਾਲ—ਅਥਵਾ ਉਸ ਦੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਹ ਵਿਧੀ ਫਲਦਾਇਕ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 38

इमां गृह्णोभयमुखीमुभयत्र शमोऽस्तु वै ॥ ददे वंशविवृद्ध्यर्थं सदा स्वस्तिकरी भव

(ਦਾਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:) ‘ਇਹ ਉਭਯਮੁਖੀ ਧੇਨੁ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਵੰਸ਼-ਵ੍ਰਿਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ।’

Verse 39

प्रतिगृह्णामि त्वां धेनो कुटुम्बार्थे विशेषतः ॥ शुभं भवतु मे नित्यं देवधात्रि नमोऽस्तु ते

(ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:) ‘ਹੇ ਧੇਨੁ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਾਲਣ ਲਈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਤ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਦੇਵ-ਧਾਤ੍ਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।’

Verse 40

मे नित्यं स्वस्ति भवतु रुद्राङ्गेति नमोनमः ॥ ॐ द्योस्त्वा ददातु पृथिवी त्वा प्रति गृह्णतु

‘ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਤ ਸਵਸਤਿ ਹੋਵੇ; “ਰੁਦ੍ਰਾਂਗ” — ਨਮੋ ਨਮਹ।’ ‘ਓਂ: ਦਿਓਸ (ਆਕਾਸ਼) ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇ; ਪૃਥਿਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ।’

Verse 41

क इदं कस्मा अदादिति जपित्वा वै वसुन्धरे ॥ विसृज्य ब्राह्मणं देवि तां धेनुं तद्गृहं नयेत

‘ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ?’—ਇਹ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ, ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਧੇਨੁ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Verse 42

एवं प्रसूयमानां यो गां ददाति वसुंधरे ॥ पृथिवी तेन दत्ता स्यात्सप्तद्वीपा न संशयः ॥

ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਵ ਸਮੇਂ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

वदन्ति तां चन्द्रसमानवक्त्रां प्रतप्तजाम्बूनदतुल्यवर्णाम् ॥ महासितत्त्वां तनुवृत्तमध्यां सेवन्त्यजस्रं कुलिता हि देवाः ॥

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਤਪੇ ਜਾਮਬੂਨਦ-ਸੁਵਰਨ ਸਮਾਨ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮਹਾ-ਸ਼ੁਭ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁਕੜੀ ਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਕਮਰ ਵਾਲੀ। ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कल्पं छेदं समाहितः ॥ जितेन्द्रियः शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या समन्वितः ॥

ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਉੱਠ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 45

श्राद्धकाले पठेद्यस्तु इदं पावनमुत्तमम् ॥ तस्याऽन्नं संस्कृतं तद्धि पितरोऽश्नन्ति धीमतः ॥

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਉੱਤਮ ਪਾਵਨ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦਾ ਅੰਨ-ਨਿਵੇਦਨ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ (ਮਾਨੋ) ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं तद्गतेनान्तरात्मना ॥ संवत्सरकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਉਸੀ ਖ਼ਸ਼ਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

होतोवाच ॥ इदं रहस्यं राजेन्द्र वराहेण पुरातनम् ॥ धरण्यै कथितं राजन् धेनुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥

ਹੋਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼—ਗੋ-ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਰਣਨ—ਵਰਾਹ ਨੇ ਧਰਣੀ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।

Verse 48

मया ते कथितं सर्वं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ द्वादश्यां माघमासस्य शुक्लायां तिलधेनुदः ॥

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਲ-ਧੇਨੁ (ਤਿਲਾਂ ਦੀ ‘ਗਾਂ’ ਦਾਨ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 49

सर्वकामसमृद्धार्थो वैष्णवं पदमाप्नुयात् ॥ द्वादश्यां श्रावणे मासि शुक्लायां राजसत्तम ॥

ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਸਫਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—

Verse 50

धेनूनां फलमुद्दिश्य सर्वकामप्रदं नृणाम् ॥ अथवा पीड्यसेऽत्यन्तं क्षुधया पार्थिवोत्तम ॥

ਗੋ-ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਅਥਵਾ, ਹੇ ਪਾਰਥਿਵੋਤ੍ਤਮ, ਜੇ ਤੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੀੜਤ ਹੈਂ—

Verse 51

इदानीं कार्त्तिकी चेयं वर्त्तते च नराधिप ॥ ब्रह्माण्डं सर्वसम्पन्नं भूतरत्नौषधैर्युतम् ॥

ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਰ্তਿਕੀ ਵਰਤ/ਕਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ; ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 52

देवदानवयक्षैस्तु युक्तमेतत्सदा विभो ॥ एतद्धेममयं कृत्वा सर्वबीजरसान्वितम्

ਹੇ ਵਿਭੋ ਮਹਾਬਲੀ! ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਰਸ-ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ/ਦਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ।

Verse 53

पुरोहिताय गुरवे दद्याद्भक्तिसमन्वितः ॥ ब्रह्माण्डोदरवर्तीनि यानि भूतानि पार्थिव

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਦਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਨ! ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—

Verse 54

तानि दत्तानि तेन स्युः समासात्कथितं तव ॥ यो यज्ञे यजते राजन् सहस्रशतदक्षिणैः

ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਭ (ਅੰਦਰਲੇ ਤੱਤ/ਜੀਵ) ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 55

सैकदेशो यजेत्तस्य ब्रह्माण्डस्य विशेषतः ॥ यः पुनः सकलं छेदं ब्रह्माण्डं यजते नरः

ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਭੇਦਾਂ/ਵਿਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 56

तेन चेष्टं हुतं दत्तं पठितं कीर्त्तितं भवेत् ॥ एवं श्रुत्वा ततो राजा हेमकुम्भप्रकल्पितम्

ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਯਤਨ, ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ, ਦਿਤਾ ਹੋਇਆ, ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ—ਸਭ ਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

Verse 57

ब्रह्माण्डमृषये प्रादात्सविधानं च तत्क्षणात् ॥ सर्वकामैः सुसंवीतो ययौ स्वर्गं नराधिपः

ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 58

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तद्दत्त्वा तु सुखी भव ॥ एवमुक्तो वसिष्ठेन सोऽप्येवमकरोन्नृपः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਵੀ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਓਹੀ ਕੀਤਾ।

Verse 59

जगाम परमां सिद्धिं यत्र गत्वा न शोचति ॥ श्रीवराह उवाच ॥ इयं ते कथिता देवि संहिता सर्वकामिका

ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।’

Verse 60

वराहाख्या वरारोहे सर्वपातकनाशिनी ॥ सर्वज्ञादुत्थिता चेयं ततो ब्रह्मा बुबोध ह

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ! ਇਹ ‘ਵਰਾਹਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 61

ब्रह्मा स्वसूनवे प्रादात्पुलस्त्याय महात्मने ॥ सोऽपि रामाय च प्रादाद्भार्गवाय महात्मने

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 62

सम्बन्धः पूर्वकल्पीयो द्वितीयं शृणु साम्प्रतम् ॥ सर्वज्ञाल्लब्धवानस्मि त्वं च मत्तो धराधरे

ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣ। ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਧਰਾਧਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 63

त्वत्तश्च तपसा सिद्धा वेत्स्यन्ते कपिलादयः ॥ क्रमेण यावद्व्यासेन ज्ञातमेतद्भविष्यति

ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਤੋਂ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ—ਕਪਿਲ ਆਦਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣਗੇ। ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 64

तस्यापि शिष्यॊ भविता नाम्ना वै रोमहार्षणिः ॥ असौ शुनकपुत्राय कथयिष्यति नान्यथा

ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾਮ ਰੋਮਹਰ੍ਸ਼ਣੀ। ਉਹ ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼ੁਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇਗਾ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 65

अष्टादश पुराणानि वेद द्वैपायनो गुरुः ॥ ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

ਗੁਰੂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ: ਬ੍ਰਾਹਮ, ਪਾਦਮ, ਵੈਸ਼੍ਣਵ, ਸ਼ੈਵ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ।

Verse 66

तथान्यं नारदीयं च मार्कण्डेयं च सप्तमम् ॥ आग्नेयमष्टमं प्रोक्तं भविष्यं नवमं तथा

ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਰਦੀਯ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ—ਜੋ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ। ਆਗਨੇਯ ਅੱਠਵਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਵੀ ਨੌਵਾਂ।

Verse 67

दशमं ब्रह्मवैवर्त्त लैङ्गमेकादशं स्मृतम् ॥ वाराहं द्वादशं प्रोक्तं स्कन्दं चापि त्रयोदशम्

ਦਸਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਗਿਆਰਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਰਾਹ ਬਾਰਵਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਵੀ ਤੇਰਵਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 68

चतुर्दशं वामनकं कौर्मं पञ्चदशं स्मृतम् ॥ मात्स्यं च गारुडं चैव ब्रह्माण्डं च ततः परम्

ਚੌਦਵਾਂ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਹੈ; ਪੰਦਰਵਾਂ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਾਤਸਯ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗਾਰੁਡ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ।

Verse 69

य एतत्पाठयेद्भक्त्या कार्तिक्यां द्वादशीदिने ॥ तस्य नूनं भवेत्पुत्रो ह्यपुत्रस्यापि धारिणि

ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਹੇ ਧਾਰিণੀ, ਉਸ ਨਿਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

यस्येदं तिष्ठते गेहे लिखितं पूज्यते सदा ॥ तस्य नारायणो देवः स्वयं तिष्ठति धारिणि

ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਧਾਰিণੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

श्रुत्वा तु पूजयेत्शास्त्रं तथा विष्णुं सनातनम् ॥ गन्धैः पुष्पैस्तथा वस्त्रैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः

ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵੀ—ਸੁਗੰਧਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ।

Verse 72

यथाशक्त्या नृपो ग्रामैः पूजयेद्वत्सकं धरे ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ! ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਦਾਨ-ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

प्रत्यक्षधेनुर्दातव्या सहिरण्या नृपोत्तम ॥ सर्वदा सर्वधेनूनां प्रदानं राजसत्तम ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਪ੍ਰਤੱਖ ਜੀਵਤ ਧੇਨੂ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਸੱਤਮ! ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਸਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਧਰਮਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।

Verse 74

सर्वपापप्रशमनं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं समासाद्बहुविस्तरम् ॥

ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 75

होतव्यान्यग्निहोत्राणि सायं प्रातर्द्विजातिभिः ॥ कपिलाया घृतेनेह दध्ना क्षीरेण वा पुनः ॥

ਦੁਇਜਾਤੀ (ਦਵਿਜ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ।

Verse 76

भूमेर्मलं समश्नन्ति जायन्ते विड्भुजश्चिरम् ॥ तासां क्षीरं घृतं वापि नवनीतमथापि वा ॥

ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਡ੍ਭੁਜ (ਗੋਬਰ-ਭੋਜੀ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਜਾਂ ਘੀ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੱਖਣ ਵੀ—

Verse 77

जायमानस्य वत्सस्य मुखं योन्यां प्रदृश्यते ॥ तावत्सा पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति ॥

ਜਦ ਵੱਛੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ’ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 78

तस्याप्यर्द्धशतेनाथ पञ्चाशच्च ततोऽर्द्धकम् ॥ यथाशक्त्या प्रदातव्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् ॥

ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਾ ਸੌ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੰਜਾਹ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਬਚੇ।

Verse 79

अमायां वाथ यः कश्चिद्द्विजानामग्रतः पठेत् ॥ पितरस्तस्य तृप्यन्ति वर्षाणां शतमेव च ॥

ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ (ਇਸ ਦਾ) ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 80

सरत्नं पुरुषः कृत्वा कार्त्तिक्यां द्वादशी दिने ॥ अथवा पञ्चदश्यां च कार्त्तिकस्य विशेषतः ॥

ਰਤਨਾਂ ਸਮੇਤ ‘ਪੁਰੁਸ਼’ (ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪ੍ਰਤੀਕ/ਦਾਨ) ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਅਥਵਾ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ (ਪੰਦਰਵੀਂ) ਨੂੰ ਵੀ—

Verse 81

असावपि स्वशिष्याय प्रादादुग्राय धारिणि ॥ उग्रोऽपि मनवे प्रादादेष वः कीर्तितो मया ॥

ਉਸ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਧਾਰਿਣੀ (ਧਰਤੀ), ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਉਗ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਗ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਮਨੁ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 82

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या नैरन्तर्येण मानवः ॥ श्रुत्वा तु पूजयेद्यस्तु शास्त्रं वाराहसंज्ञितम् ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ‘ਵਾਰਾਹ’ ਨਾਮਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਆਦਰ-ਪੂਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ…