Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र तदा देवी श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । हर्षोत्कंठितया वाचा पुनः पप्रच्छ शंकरम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹर्ष ਅਤੇ ਉਤਕੰਠਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਦੁਆਰਾ, ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । समस्तज्ञानसंपन्न नमस्तेऽस्तु महेश्वर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਸਮਸਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 3

नमोऽस्तु वै त्रिपुरप्रहर्त्रे महात्मने तारकमर्दनाय । नमोऽस्तु ते क्षीरसमुद्र दायिने शिशोर्मुनीन्द्रस्य समाहितस्य

ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਤਾਰਕ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਲ-ਮੁਨੀੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਾਧਿਸਥ ਧੀਰਜ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 4

नमोऽस्तु ते सर्वजगद्विधात्रे सर्वत्र सर्वात्मक सर्वकर्त्रे । नमो भवायास्तु नमोऽभवाय नमोऽस्तु ते सर्वगताय नित्यम्

ਹੇ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ—ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ। ਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਸਰਵਗਤ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । किं देवि पृच्छसेऽद्यापि सर्वं ते कथितं मया । संदिग्धमस्ति किंचिच्चेत्पुनः पृच्छस्व भामिनि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਝ ਭੀ ਸੰਦੇਹ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛ ਲੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ।

Verse 6

देव्युवाच । सोमेश्वरेति यन्नाम कस्मिन्काले बभूव तत् । किं नामाग्रेऽभवल्लिंगं नाम किं भविताऽधुना

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ’ ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਕੀ ਨਾਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ (ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ) ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 7

एवं यस्य प्रभावो वै नोक्तः पूर्वं त्वया विभो । अन्येषां तीर्थदेवानां माहात्म्यं वर्णितं त्वया । न त्वीदृशं तु कथितं श्रीसोमेशस्य यादृशम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਦੇ ਅਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੁਸੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਜਿਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਗਈ।

Verse 8

ईश्वर उवाच । पूर्वमेवाहमेवासं स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । न च मां तत्त्वतो वेद जनः कश्चिदिहेश्वरि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਪਰਸ਼-ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ। ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤਵਤಃ—ਮੇਰੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।

Verse 9

महाकल्पे तु सञ्जाते ब्रह्मणः प्रति संचरे । नामभावं भवेदन्यद्देवि लिंगे पुनःपुनः

ਮਹਾਕਲਪ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਆਵਰਤੀ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਲਿੰਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

अस्मिन्ब्रह्मणि देवेशि संजाते ह्यष्टवार्षिके । तदा कालात्समारभ्य सोमेश इति विश्रुतः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ “ਸੋਮੇਸ਼” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 12

अतीतेषु च देवेशि ब्रह्मसुप्तलयादनु । बभूवुर्यानि नामानि तानि त्वं शृणु पार्वति

ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ‘ਨੀਂਦ’ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਲਯਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ) ਜੋ ਜੋ ਨਾਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ।

Verse 13

आद्यो विरंचिनामासीद्यदा ब्रह्मा पितामहः । मृत्युञ्जयस्तदा नाम सोमनाथस्य कीर्तितम्

ਪਹਿਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ‘ਵਿਰੰਚਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਸੋਮਨਾਥ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ “ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ।

Verse 14

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति नाम प्रोक्तं शुभेंऽबिके

ਦੂਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਪਦ੍ਮਭੂ’—ਕਮਲ-ਜਨਮ—ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਦ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਬਿਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ “ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ।

Verse 15

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति देवस्य तदा नाम प्रकीर्तितम्

ਤੀਜੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਸ੍ਵਯੰਭੂ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਮ੍ਰਿਤੇਸ਼’—ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 16

चतुर्थोऽभूद्यथा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवस्य तदा नाम स्मृतं शुभे

ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ’ ਕਹਲਾਇਆ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਨਾਮਯ’—ਰੋਗ-ਰਹਿਤ—ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 17

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति स्मृतः । कृत्तिवासेति देवस्य नाम प्रोक्तं तदाम्बिके

ਪੰਜਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਸੁਰਜ੍ਯੇਸ਼ਠ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ’—ਚਰਮ-ਵਾਸੀ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਵ—ਕਹਿ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 18

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति श्रुतः । तदा भैरवनाथेति नाम देवस्य कीर्तितम्

ਛੇਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਹੇਮਗਰਭ’ (ਸੁਵਰਨ-ਗਰਭ) ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਭੈਰਵਨਾਥ’—ਭੈਰਵ ਦੇ ਨਾਥ—ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 19

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानंद इति स्मृतः । सोमनाथेति देवस्य वर्तते नाम सांप्रतम्

ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸ਼ਤਾਨੰਦ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 20

अतः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਜਦੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਾਣਨਾਥ’—ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਨਾਥ—ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 21

अतीता ये विधातारो भविष्यंति च येऽधुना । तावत्तद्वर्त्तते नाम यावदन्योष्टवार्षिकः । संध्यासंध्यांशभेदेन विष्ण्वनंतसनातनाः

ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਵਿਧਾਤਾ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਹੁਣ ਹਨ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ—ਉਤਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਉਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋਰ ਚੱਕਰ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ। ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 22

एवं नामानि देवस्य संक्षेपात्कीर्तितानि मे । विस्तरात्कथितुं नैव शक्यंते कालगौरवात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।

Verse 23

देव्युवाच । आश्चर्यं देवदेवेश यत्त्वया कथितं प्रभो । पूर्वोक्तानि च नामानि न स्मरंति च मे कथम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਅਤਿ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਨਾਮ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ?

Verse 24

एतद्विस्तरतो ब्रूहि कारणं च जगत्पते । सर्वभूतहितार्थाय ममानुग्रहकाम्यया

ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਕਹੋ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 25

ईश्वर उवाच । कल्पेकल्पे महादेवि अवतारं करोषि यत् । तेन ते स्मरणं नास्ति प्रभावात्प्रकृतेः प्रिये

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹਰ-ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਦੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪਿਛਲੀ ਯਾਦ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 26

तत्त्वावरणमध्ये तु तत्राद्या त्वं प्रतिष्ठिता । साऽवतीर्यांडमध्ये तु मया सार्द्धं वरानने

ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਆਵਰਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਹੇ ਆਦਿਆ, ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਈ।

Verse 27

अनुग्रहार्थं लोकानां प्रादुर्भूता पुनःपुनः । आद्ये कल्पे जगन्माता जगद्योनिर्द्वितीयके

ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਪਹਿਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਜਗਨਮਾਤਾ’ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ‘ਜਗਦਯੋਨੀ’—ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਲ ਯੋਨੀ।

Verse 28

तृतीये शांभवीनाम चतुर्थे विश्वरूपिणी । पञ्चमे नंदिनीनाम षष्ठे चैव गणांबिका

ਤੀਜੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਂਭਵੀ’ ਸੀ; ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਵਰੂਪিণੀ’—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਨੰਦਿਨੀ’; ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਗਣਾਂਬਿਕਾ’—ਗਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ।

Verse 29

विभूतिः सप्तमे कल्पे सुभूतिश्चाष्टमे तदा । आनन्दा नवमे कल्पे दशमे वामलोचना

ਸੱਤਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਵਿਭੂਤੀ’ ਸੀ; ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਭੂਤੀ’। ਨੌਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਆਨੰਦਾ’ ਕਹਲਾਈ; ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਮਲੋਚਨਾ’—ਮਧੁਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 30

एकादशे वरारोहा द्वादशे च सुमङ्गला । कल्पे त्रयोदशे चैव महामाया ह्युदाहृता

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਵਰਾਰੋਹਾ’ ਕਹਲਾਈ; ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਮੰਗਲਾ’—ਸਰਵ-ਸ਼ੁਭਾ। ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਮਹਾਮਾਇਆ’—ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਟ-ਸ਼ਕਤੀ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 31

ततश्चतुर्दशे कल्पेऽनन्तानाम प्रकीर्तिता । भूतमाता पंचदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता

ਫਿਰ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਅਨੰਤਾਨਾਮਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਹੋਈ। ਪੰਦਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਭੂਤਮਾਤਾ’—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਉੱਤਮਾ’—ਸਰਵੋਤਮ—ਕਹੀ ਗਈ।

Verse 32

ततः सप्तदशे कल्पे पितृकल्पे तु विश्रुता । दक्षस्य दुहिता जाता सतीनाम्नी महाप्रभा

ਫਿਰ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ—ਜੋ ‘ਪਿਤ੍ਰਿ-ਕਲਪ’ ਵਜੋਂ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ—ਤੂੰ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੀ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਤੂੰ ‘ਸਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 33

अपमानात्तु दक्षस्य स्वां तनूमत्यजत्पुनः । उमां कलां तु चन्द्रस्य पुरापूर्य च संस्थिता

ਪਰ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੇਹ ਫਿਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਤਦੋਂ ਤੂੰ ਉਮਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸੀਂ—ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਇਕ ਕਲਾ ਰੂਪ—ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 34

ततः प्रवृत्ते वाराहे कल्पे त्वं सुरसुन्दरि । पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वमतः कृता

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਵਾਰਾਹ-ਕਲਪ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੁਰ-ਸੁੰਦਰੀ! ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ (ਹਿਮਵਤ ਦੀ) ਧੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।

Verse 35

ततो देव्यद्भुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्त्तारं मां पुनः प्राप्य पार्वतीति निगद्यसे

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪਰਮ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ‘ਪਾਰਵਤੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।

Verse 36

कैलासनिलयश्चाहं त्वया सार्द्धं वरानने । क्रीडामि तव देवेशि यावत्कल्पावसानकम्

ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵేశੀ, ਮੈਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 37

इदं चतुर्गुणं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह । महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिंगला

ਇਹ ਚੌਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਿਸ਼ (ਦੈਤ) ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਪਿੰਗਲਾ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 38

कात्यायनीति दुर्गेति विविधैर्नामपर्ययैः । नवकोटिप्रभेदेन जातासि वसुधातले

‘ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ’, ‘ਦੁਰਗਾ’ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨੌਂ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭੇਦ ਤੱਕ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈਂ।

Verse 39

यानि ते कल्पनामानि पूर्वमुक्तानि सुन्दरि । तानि त्रयोदशाकल्पादुदक्तात्कथितानि मे

ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਤੇਰੇ ਜੋ ਕਲਪ-ਸੰਬੰਧੀ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਕਲਪ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 40

अतीतानि भविष्याणि वर्त्तमानानि सुन्दरि । एवं ज्ञेयानि सर्वाणि ब्रह्मकल्पावधि प्रिये

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਇਸੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਲਪ ਦੀ ਅੰਤ-ਸੀਮਾ ਤੱਕ।

Verse 41

देव्युवाच । सोमनाथेति यन्नाम त्वया पूर्वमुदाहृतम् । तत्कथं निश्चलं नाम मन्यते त्रिपुरांतक

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ! ਉਹ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਅਚਲ ਤੇ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?”

Verse 42

असंख्यत्वाच्च चंद्राणां जन्मनामप्रभेदतः । मन्वन्तरे तु संजाते युगानामेकसप्ततौ

“ਚੰਦਰਮਾ ਅਸੰਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਨਾਮ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹਨ। ਜਦ ਮਨਵੰਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਤਾਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।”

Verse 43

चंद्रसूर्यादयो देवाः संह्रियंते पुनःपुनः । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृपाः

“ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਤ਋ਸ਼ੀ, ਸੁਰਗਣ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਮਨੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਵੀ।”

Verse 44

एककालं च सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । एतन्मे संशयं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

“ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਕਾਲ ਲਈ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਸੰਹਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵ! ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਯਥਾਵਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।”

Verse 45

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 46

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानन्द इति श्रुतः । तस्य चैवाष्टमे वर्षे मनुर्यः प्रथमो भवेत्

ਇਹ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸ਼ਤਾਨੰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

तस्मिन्मन्वन्तरे देवि यश्चादौ रोहिणीपतिः । समुद्रगर्भात्संजातः सलक्ष्मीकौस्तुभादिभिः

ਉਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀਪਤੀ—ਚੰਦਰਮਾ—ਬਣਿਆ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਆਦਿ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 48

तेन चाराधितं लिंगं कालभैरवनामतः । महता तपसा पूर्वं युगानि च चतुर्द्दशे

ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਭੈਰਵ ਨਾਮਕ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਚੌਦਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ।

Verse 49

तस्याद्भुतं तपो दृष्ट्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरि । वरं वृणीष्वेति मया स च प्रोक्तो निशाकरः

ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ‘ਵਰ ਮੰਗ,’ ਮੈਂ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰ—ਚੰਦਰਮਾ—ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 50

सहोवाच तदा देवि भक्त्या संस्तुत्य मां शुभे

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ।

Verse 51

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरार्हो यदि वाऽप्यहम् । सोमनाथेति तं नाम भूयाद्ब्रह्मावधि प्रभो

ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਨਾਮ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਯੁ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 52

ये केचिद्भवितारोऽन्ये मन्वन्ते शीतरश्मयः । तेषां भवतु देवेश देवोऽयं कुलदेवता

ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ੀਤ-ਕਿਰਣੀ ਚੰਦਰ-ਦੇਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਇਹੀ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 53

आराधयंतु ते सर्वे क्षेत्रेऽस्मिन्संस्थिता विभो । स्वकीयायुःप्रमाणेन ब्रह्मणः प्रलयादनु

ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ; ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਯੁ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਤੱਕ।

Verse 54

सोमनाथेति ते नाम ब्रह्मांडे सचराचरे । ख्यातिं प्रयातु देवेश तेजोलिंग नमोऽस्तु ते

ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਹੇ ਤੇਜੋ-ਲਿੰਗ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवमस्त्वित्यहं प्रोच्य पुनर्लिंगे लयं गतः । एतत्ते कारणं देवि प्रोक्तं सर्वमशेषतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਐਵਮਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬਾਕੀ ਦੇ, ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 56

निःसन्दिग्धं तु संक्षेपात्पुरा पृष्टं यतस्त्वया । उद्देशमात्रं कथितं श्रीसोमेशगुणान्प्रति । समुद्रस्येव रत्नानामचिन्त्यस्तस्य विस्तरः

ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅਚਿੰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ।

Verse 57

मोहनं तदभक्तानां भक्तानां बुद्धिवर्द्धनम् । मूढास्ते नैव पश्यंति स्वरूपं मम मोहिताः

ਇਹ ਅਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਿਤ ਮੂਰਖ ਮੇਰਾ ਸਵਰੂਪ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

देव्युवाच । ईदृशं यस्य माहात्म्यं तेजोलिंगस्य शंकर । कुत्र तिष्ठति तल्लिंगं क्षेत्रे तस्मिन्सुरेश्वर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਸ ਤੇਜੋ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਐਨੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਹ ਲਿੰਗ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ?

Verse 59

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । प्रभासं परमं देवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

Verse 60

देवानामपि संस्थानं तच्च द्वादशयोजनम् । पंचयोजनमानेन पीठं तत्र प्रकीर्त्तितम्

ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 61

तन्मध्ये मद्गृहं देवि तच्च गव्यूतिमात्रकम् । समुद्रस्योत्तरे देवि देविकामुखसंज्ञितम्

ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗਵਿਊਤੀ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ‘ਦੇਵਿਕਾ-ਮੁਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 62

वज्रिण्याः पूर्वतश्चैव यावन्न्यंकुमती नदी । चतुष्टयं च विस्तारादायामात्पंचयोजनम्

ਵਜ੍ਰਿਣੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਆਂਕੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਤੱਕ—ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਚਾਰ (ਇਕਾਈਆਂ) ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਹੈ।

Verse 63

क्षेत्रपीठमिति प्रोक्तमतो गर्भगृहं शृणु । समुद्रात्कौरवी यावद्दक्षिणोत्तरमानतः । पूर्वपश्चिमतो ज्ञेयं गोमुखादाऽश्वमेधकम्

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਖੇਤਰ-ਪੀਠ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕੌਰਵੀ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਮਾਪ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਵਿਸਤਾਰ ਗੋਮੁਖ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧਕ ਤੱਕ ਜਾਣੋ।

Verse 64

एतन्मम गृहं देवि न त्यजामि कदाचन । तस्य मध्ये स्थितं लिंगं यत्र तत्ते प्रकीर्तितम्

ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਉੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 65

वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरस्य च सन्निधौ । कृतस्मरस्यापरतो धन्वन्तरशतत्रये

ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੱਛਮ) ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਕ੍ਰਿਤਸਮਰ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਤਿੰਨ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ…

Verse 66

लिंगं महाप्रभावं तुं स्वयंभूतं व्यवस्थितम् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ। ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवि सोमेशस्य समीपतः । चतुर्द्दशे विभागे तु धनुषां च शतद्वयम्

ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਚੌਦਵੀਂ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ—ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੋ ਸੌ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ।

Verse 68

समंतान्मंडलाकारा कर्णिका सा मम प्रिया । तस्यां ये प्राणिनः सर्वे मृताः कालेन पार्वति

ਚੌਫੇਰੇ ਮੰਡਲਾਕਾਰ ਉਹ ‘ਕਰਨਿਕਾ’ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਾਲ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ…

Verse 69

कृमिकीटपतंगाद्या जीवा उत्तम मध्यमाः । निर्द्धूतकल्मषाः सर्वे यांति लोकं ममापि ते

ਕੀੜੇ, ਮਕੌੜੇ, ਪਤੰਗੇ ਆਦਿ—ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੱਧਮ—ਸਾਰੇ ਹੀ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਝਾੜੇ ਹੋਏ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 70

उत्तरं दक्षिणं चापि अयनं न विचारयेत् । सर्वस्तेषां शुभः कालो ये मृताः क्षेत्रमध्यतः

ਉੱਤਰਾਯਣ ਜਾਂ ਦੱਖਣਾਯਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।

Verse 71

आदिनाथेन शर्वेण सर्वप्राणिहिताय वै । आद्यतत्त्वान्यथानीय क्षेत्रमेतन्महाप्रभम् । प्रभासितं महादेवि यत्र सिद्ध्यंति मानवाः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਆਦਿਨਾਥ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਦਿ ਤੱਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 72

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि । कृतप्रतिज्ञो देवेशि यावज्जीवं सुरेश्वरि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ! ਭਾਵੇਂ ਹਮਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਘਨ ਵੀ ਆ ਜਾਣ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात्स्थाणोश्चाद्भुतकर्मणः

ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 74

कृत्वा पापसहस्राणि पश्चात्सन्तापमेति वै । प्रभासे तु वियुज्येत न सोंऽतकपुरीं व्रजेत्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਅੰਤਕ ਦੀ ਪੁਰੀ (ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 75

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं हाहाभूतमचेतनम् । नियुक्तस्तत्र देवेशि रक्षार्थं विघ्ननायकः

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ—ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਥੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਘਨਨਾਇਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 76

ये तु ब्राह्मणविद्विष्टाः शिवभक्तिवितंडकाः । ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च तथा नैष्कृतिकाश्च ये

ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਲੱਜ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ—

Verse 77

लोकद्विष्टा गुरुद्विष्टास्तीर्थायतनकण्टकाः । सर्वपापरताश्चैव ये चान्ये तु विकुत्सिताः

ਜੋ ਲੋਕਾਂ (ਸਮਾਜ) ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਲਈ ਕੰਡੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜੋ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ—

Verse 78

रक्षणार्थं ह वै तेषां नियुक्तो विघ्ननायकः । कालाग्निरुद्रपार्श्वे तु रुद्रतुल्यपराक्रमः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਘਨਨਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕਾਲਾਗ્નਿਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸ ਰੁਦ੍ਰ-ਤੁਲ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 79

क्षेत्रं रक्षति देवेशि पापिष्ठानां नियामकः । म्रियंते यदि ब्रह्मघ्नास्तथा पातकिनो नराः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਤਿ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,

Verse 80

क्षेत्रे चास्मिन्वरारोहे तेषां देवि गतिं शृणु । दशवर्षसहस्राणि दिव्यानि कमलेक्षणे

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਸੁਣੋ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ।

Verse 82

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पापं तत्र न कारयेत् । अन्यत्राऽवर्तितं पापं क्षेत्रे चास्मिन्विनश्यति

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ (ਪ੍ਰਭਾਸ) ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 83

अस्मिन्पुनः कृतं पापं पैशाचनरकावहम् । भक्तानुकंपी भगवांस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि

ਪਰ ਇਸ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਪੈਸ਼ਾਚ ਨਰਕਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ—ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 84

ददाति परमं स्थानं न तु ब्रह्मद्विषां प्रिये । ये च ध्यानं समासाद्य युक्तात्मानः समाहिताः

ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਦ੍ਵੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਦ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 85

संनियम्येन्द्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् । प्रभासे तु स्थिता देवि ते कृतार्था न संशयः

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 86

यदि गच्छेन्नरः कश्चित्प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तमुपायं प्रकुर्वीत निर्गच्छेन्न पुनर्यथा

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਉਪਾਯ (ਸਾਧਨਾ) ਕਰੇ ਕਿ ਫਿਰ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵੇ।

Verse 87

एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् । गोपनीयमिदं शास्त्रं यथा प्राणाः स्वकाः प्रिये

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਭੇਦ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 88

येनेदं विहितं शास्त्रं प्रभासक्षेत्रदीपकम् । स शिवश्चैव विज्ञेयो मानुषीं प्रकृतिं स्थितः

ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚਿਆ—ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੀਪਕ—ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 89

तस्यविग्रहसंस्थोऽहं सदा तिष्ठामि पार्वति । वंदितः पूजितो ध्यातो यथाहं नात्र संशयः

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਵਿਗ੍ਰਹ (ਮੂਰਤੀ) ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਦਨਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 90

कलौ च दुर्ल्लभं देवि प्रभासक्षेत्रमुत्तमम् । इदानीं तव स्नेहेन विशेषं कथयामि वै । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं त्रिःसत्यं सुरसुन्दरि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ—ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 91

यानि लिंगानि भूर्लोके सोमेशस्तेषु मे प्रियः । अस्मिंल्लिंगे गुणा ये तु ते देवि विदिता मम

ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੋਮੇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਵਿਦਿਤ ਹਨ।

Verse 92

अहमेव विजानामि नान्यो वेद कथंचन । अन्येषु चैव लिंगेषु अहं पूज्यः सुरासुरैः

ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।

Verse 93

लिंगं चेमं पुनर्देवि पूजयामो वयं स्वयम्

ਅਤੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 94

यस्मिन्काले न वै ब्रह्मा न भूमिर्न दिवाकरः । सर्वं चैव जगन्नाथ तस्मिन्काले यशस्विनि

ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਸੂਰਜ; ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤਨਾਥ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ…

Verse 95

इमं लिंगं परं चैव ब्रह्मणः प्रलये तदा । भाविनीं वृत्तिमास्थाय इदं स्थानं तु रक्षति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ, ਇਹ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਤਦ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਭੂਮਿਕਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 96

दशकोट्यस्तु लिंगानां गंगाद्वाराद्वरानने । आगत्य तानि मध्याह्ने लिंगेऽस्मिन्यांति संलयम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕਰੋੜ ਲਿੰਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਇਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 97

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गगनस्थानि यानि तु । स्नानार्थमस्य लिंगस्य समागच्छंति सर्वदा

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 98

धन्यास्तु खलु ते मर्त्त्याः प्रभासे संव्यवस्थिताः । सोमेश्वरं ये द्रक्ष्यंति संसारभयमोचनम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਮਰਤਭੂਤ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 99

देवि सोमेश्वरं लिंगं ये स्मरिष्यंति भाविताः । सर्वपापक्षयस्तेषां भविष्यति न संशयः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 100

एतत्स्मृतं प्रियतमं मम देवि नित्यं क्षेत्रं पवित्रमृषिसिद्धगणाभिरम्यम् । अस्मिन्मृताः सकलजीवमृतोऽपि देवि स्वर्गात्परं समुपयांति न संशयोऽत्र

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਖੇਤਰ ਮੇਰਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ, ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੈ—ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 101

यं देवा न विजानंति ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । न सांख्येन न योगेन नैव पाशुपतेन च

ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਨਾ ਸਾਂਖ੍ਯ ਨਾਲ, ਨਾ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਨਾਹੀ ਕੇਵਲ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਨਾਲ।

Verse 102

कैवल्यं निष्कलं यत्तदस्मिंल्लिंगे तु लभ्यते । तावद्भ्रमंति संसारे देवाद्यास्तु यशस्विनि

ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਕਲ ਕੈਵਲ੍ਯ ਮੁਕਤੀ ਇਸੇ ਲਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਦੇਵ ਆਦਿ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 103

यावत्सोमेश्वरं देवं न विंदंति त्रिलोचनम् । क्षेत्रं प्रभासमित्युक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः

ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਰਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ, ਤਦ ਤਕ ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 104

एतं तवोक्तं ननु बोधनाय सोमेश्वरस्यैव महाप्रभावम् । ये वै पठिष्यंति नरा नितांतं यास्यंति ते तत्पदमिंदुमौलेः

ਇਹ ਬਚਨ ਤੂੰ ਜਾਗਰਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ। ਜੋ ਨਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਿਤਾਂਤ ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਗੇ।

Verse 105

सोमेश्वरं देववरं मनुष्या ये भक्तिमंतः शरणं प्रपन्नाः । ते घोररूपे च भयावहे च संसारचक्रे न पुनर्भ्रमंति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਯੰਕਰ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦੇ।

Verse 106

ये दक्षिणा मूर्त्तिमुपाश्रिताः स्युर्जपंति नित्यं शतरुद्रियं द्विजाः । तेऽस्मिन्भवे नैव पुनर्भवंति संसारपारं परमं गता वै

ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਤਟ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 107

उद्देशमात्रं कथितो मया ते श्रीसोमनाथस्य कृतैकदेशः । अब्दैरनेकैर्बहुभिर्युगैर्वा न शक्यमेकेन मुखेन वक्तुम्

ਹੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅੰਸ਼। ਅਨੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ, ਬੇਅੰਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਜਾਂ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਇਕ ਹੀ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।