Adhyaya 21

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਨਿਸ਼ਾਨ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰ।”

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਕਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੈਰਿਣੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

ਉਸ ਨੇ ਸਤਾਈ ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੁਣ।

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨੀ, (ਉਹ ਹਨ) ਮਰੁਤਵਤੀ, ਵਸੁ, ਜਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ, ਅਰੁੰਧਤੀ; ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ ਵੀ।

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਹੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੁ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ ਵੀ (ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਨੂੰ) ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

ਸੁਰਭੀ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ ਵੀ; ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤ੍ਵਿਲਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ; ਅਤੇ ਕਦ੍ਰੂ, ਤ੍ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵਸੁ ਭੀ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਨੇ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਮਰੁਤਵਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਵਸੁ ਤੋਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੁਗਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

ਭਾਨੁ ਤੋਂ ਭਾਨਵ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਮੁਹੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਹੂਰਤਕ ਜਨਮੇ। ਲੰਬਾ ਤੋਂ ‘ਘੋਸ਼ਨਾਮਾਨ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਜਾਮੀ ਤੋਂ ਨਾਗਵੀਥੀ ਜਨਮੀ।

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

ਸੰਕਲਪਾ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਜਨਮਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਆਪ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮ, ਧਰ, ਅਤੇ ਅਨਲ ਤੇ ਅਨਿਲ ਵੀ।

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ—ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਆਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵੈਦੰਡ੍ਯ, ਸ਼੍ਰਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧ੍ਵਨੀ।

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ। ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਰਵ ਹੈ; ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਹ ਧਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਵਿਣ ਵੀ (ਉਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਤੋਂ ਮਨੋਜਵ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਜ਼੍ਞਾਤਗਤਿ ਜਨਮੇ।

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

ਭਗਵਾਨ ਯੋਗੀ ਦੇਵਲ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਭੁਵਨਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦਿਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ।

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ—ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰੀਗਰ ਸੀ।

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਮਨੋ, ਅਨੁਮੰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਨਰ, ਅਪਾਨ ਅਤੇ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ।

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

ਭਕਤੀ, ਭਯ ਅਤੇ ਅਨਘ; ਹੰਸ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ; ਵਿਭੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਧ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅੰਸ਼, ਧਾਤਾ, ਭਗ, ਤ੍ਵਸ਼੍ਟਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਾ।

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ, ਸਵਿਤ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਨ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵੀ—ਇਹ ਸਹਸ੍ਰ-ਕਿਰਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਰਬੁਧ੍ਨ੍ਯ, ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਰੈਵਤ; ਹਰਾ, ਬਹੁરૂપ, ਤ੍ਰ੍ਯੰਬਕ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ—ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹਨ।

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਜਯੰਤ, ਪਿਨਾਕੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਇਕਾਦਸ਼ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰ।

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਬਲ ਦੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ—ਉੱਤਮ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼।

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ।

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਜਿਧਰ ਜਿਧਰ ਨਿਗਾਹ ਕਰਦਾ, ਓਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ।

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਅਨੁਹ੍ਰਾਦ; ਅਤੇ ਹ੍ਰਾਦ ਤੇ ਹ੍ਰਦ—ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

ਹ੍ਰਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਹ੍ਰਾਦ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ‘ਮੂਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

ਸੁੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੀਚ ਤਾੜਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਰਾਘਵ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

ਕਿਰਾਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੂਕ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਤਕਵਚ ਜਨਮੇ।

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਵੈਰੀ ਸੰਹਾਰੇ; ਗਵੇਸ਼ਠੀ, ਕਾਲਨੇਮੀ, ਜੰਭ ਅਤੇ ਵਲ੍ਕਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

ਜ੍ਰੰਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਗਵੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

ਧਨੁਕ ਅਤੇ ਅਸਿਲੋਮਾ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਅਤੇ ਵੀਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਬਲੀ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਬਲਵਾਨ। ਅੰਧਕ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਕਾਲਨਾਭ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

ਮਹਾਨਾਭ ਵੀ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਭੂਤਸੰਤਾਪਨ ਭੀ। ਤਾਰਕਾ ਲਈ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ—ਵਿਆਪਤ ਹੈ।

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

ਹੁਣ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਤਾਈ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੀ।

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ਫਿਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਈ—ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆਰੀ।

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

ਸਭ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਰੋਹਿਣੀ ਸਮੇਤ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਉਹ ਰਿਹਾ; ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵਨਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ, ਪਹਾੜੀ ਦਰਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

ਸੋਮ ਨੇ ਸਭ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਆਨੰਦ ਕੀਤਾ; ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤਕ ਰਿਹਾ।

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

ਪਰ ਬਾਕੀ ਛੱਬੀ ਪਤਨੀਆਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੋਂ ਵੰਝੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ; ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਿਆਗੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਹਾਂ।

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਅਸੀਂ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੋਵੇ।

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਧੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਦਕਸ਼) — ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਧੀ-ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ — ਜਿੱਥੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਓ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿਆ। ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਢਮ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਓ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਪਥ ਨਾਲ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ ਮਾਤਾ, ਜਦ ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਨਾਲ ਬੱਝ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਆਰੀਆਂ ਮੁੜ ਰੂਪ-ਲਾਵਣ੍ਯ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

ਦਕਸ਼ ਆਪਣੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰੋਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭਕਤੀਭਾਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

ਕਾਮ ਨਾਲ ਆਘਾਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

ਉਹ ਸਭ ਮੈਲੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਇਉਂ ਮੈਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਦੱਸੋ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਿਓ।”

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹਨ, ਹੇ ਪੁਤ੍ਰਿਓ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

ਦਕ੍ਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ।

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇਕ ਰਿਤੂ-ਭਾਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ।

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਦੀ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਨ ਰਿਹਾ; ਕਾਮ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਵਧਾਉਂਦਾ।

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਤ ਰਹਿਆ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖਪਤ) ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਯਕਸ਼ਮਾ ਨਾਮੀ ਪੀੜਾ ਉਸ ਦੇ ਕਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

ਯਕਸ਼ਮਾ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਉਹ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਪਦਾ ਗਿਆ।

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੋਮ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਲੁੱਟ ਗਈ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖ਼ਯ-ਰੋਗ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਪ੍ਰਿਯੇ?

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ। ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰੇਗਾ।

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰਵ-ਉਚਿਤ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾ, ਉਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਚਮਕ, ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਦਰ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਯ ਕਰ।

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜਿਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਮੈਂ ਦਿਨ ਤੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, (ਦਕ੍ਸ਼) ਨੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੋਮ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਹੇ ਸੋਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ, ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

ਆਯੁ, ਕਰਮ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੱਕ—ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਘਟਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

ਅਸੁਰ ਤੇ ਸੁਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਕ੍ਸ਼ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਕੇਵਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਪ ਹੈ; ਸ਼ੰਕਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇਗਾ। ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਭਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ, ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

ਹੇ ਚੰਦਰ! ਮਹਾਦੇਵ—ਨੀਲਕੰਠ, ਉਮਾ-ਪਤੀ—ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਰਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿਆ; ਫਿਰ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੋਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਜਦ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ—ਸ਼ਿਵ ਕਿੱਥੇ ਹੈ (ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ)?

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼! ਮੈਂ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ? ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਚਾਰੋ।

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੋਮ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਧਾਰ ਲੈ। ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਅਰਥਾਤ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤਟ ਦੇ ਦਲਦਲੀ ਨੇੜੇ…

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

ਕ੍ਰਿਤਸ੍ਮਰਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਧਨ੍ਵੰਤਰਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਿੰਬ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੱਪ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਅੰਡੇ ਜਿਤਨਾ ਮਾਪ ਰੱਖਦਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸਪਰ੍ਸ਼-ਲਿੰਗ’ ਜਾਣੋ—ਪਵਿੱਤਰ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹੈ।

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰ; ਜਿਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧ; ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ।

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

ਹੇ ਦਕਸ਼, ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।