Adhyaya 29

Verse 1

पौलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ कपिलातीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਤਮ ਕਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੋ; ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

पुराऽभून्नृपतिर्नाम सुप्रभः परवीरहा । नित्यं च मृगयाशीलो मृगाणामहिते रतः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੁਪ੍ਰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਅਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

Verse 3

न तथा स्त्रीषु नो भोगे नाश्वयाने न वारणे । तस्याभूदनुरागश्च यथा मृगविमर्द्दने

ਉਸ ਦਾ ਲਗਾਵ ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੀ, ਨਾ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ; ਨਾ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਸਕਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰਾਗ ਸੀ।

Verse 4

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः । अपश्यत्सानुदेशे च मृगीं शिशुसमावृताम्

ਇਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਢਲਾਨਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 5

स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः । सा तेन विद्धा बाणेन सहसा नतपर्वणा

ਉਹ ਮ੍ਰਿਗੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੱਧੀ ਗਈ—ਨੋਕ ਵਾਲਾ ਤੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਾਂਠ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 6

अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम् । द्वितीयं योजयानं च मृगी बाणं सुनिर्मलम्

ਤਦ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਨਿਰਮਲ ਬਾਣ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 7

ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत । नायं धर्मः स्मृतः क्षात्त्रो यस्त्वयाद्य निषेवितः

ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਇਹ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਆਚਰਨ ਤੂੰ ਅੱਜ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।”

Verse 8

शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः । न हंतव्यो मृगो राजन्मृगी च शिशुना वृता

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੇਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਸੰਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।”

Verse 9

तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम । तव बाणं समासाद्य पुत्रस्य च मया विना

“ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਾਧਮ; ਤੇਰੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 10

यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया । तस्मादत्रैव सानौ त्वं रौद्रव्याघ्रो भविष्यसि

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਹੇ ਭੂਮਿਪਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਰੌਦ੍ਰ ਵਿਆਘ੍ਰ—ਭਿਆਨਕ ਬਾਘ—ਬਣੇਂਗਾ।”

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰੇ—ਉਹ ਰਾਜਾ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

Verse 12

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੇਰੀ ਅਵਿਵੇਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਹੇ ਸਤ੍ਮ੍ਰਿਗੀ, ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਦੁਖੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 13

मृग्युवाच । यदा तु कपिलां नाम द्रक्ष्यसे त्वं पयस्विनीम् । धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः

ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੂੰ ‘ਕਪਿਲਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत । पीडिता शरघातेन पुत्रस्नेहाद्विशेषतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ; ਤੀਰ ਦੇ ਘਾਅ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ।

Verse 15

अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत । व्याघ्रो दशकरालश्च तीक्ष्णदन्तनखस्तथा । भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः

ਤਦ ਉਹ ਪਾਰਥਿਵ ਤੁਰੰਤ ਰੌਦ੍ਰ-ਮੁਖ ਹੋ ਗਿਆ—ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਬਾਘ, ਤੀਖੇ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਮੂਰਛਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 16

ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः । स्वगृहाणि ययुस्तत्र यथा वृत्तं जने पुरे

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸੈਨਿਕ ਬਚ ਰਹੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 17

निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च । यथा वै व्याघ्रतां प्राप्तः स राजाऽर्बुदपर्वते

ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਆਘ੍ਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम् । राज्येऽभिषेचयामासु नाम्ना ख्यातं महौजसम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਅਤਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम । तृषार्तं गोकुलं प्राप्तं गोपगोपीसमाकुलम्

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਗੋਪਾਂ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਕ ਗੋਕੁਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ।

Verse 20

तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया । कपिलेति च विख्याता स्वयूथस्याग्रगामिनी

ਉੱਥੇ ਇਕ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈ, ਘਾਹ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 21

अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप । अथ सा गह्वरं प्राप्ता गिरेः शून्यं भयंकरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਣਕੱਟੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਘਾਹ ਚਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇਕ ਗੁਫਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ—ਸੁੰਨੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ।

Verse 22

तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः । सा तं दृष्टवती पापं त्रासमाप मृगीव हि

ਉਥੇ ਇੱਕ ਬਾਘ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਡਟਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਅਤੇ ਉਭਰੀਆਂ ਦਾਂਤਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਪਾਪੀ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਉਠੀ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।

Verse 23

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः

ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਾਘ ਬੋਲਿਆ।

Verse 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

ਬਾਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧੇਨੂ, ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈਂ? ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਹੇ ਮੂਰਖੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਸ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇਸ਼ਟ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈ।”

Verse 25

कपिलोवाच । स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन । पुत्रो मे बालको गोष्ठ्यां क्षीरपायी प्रतीक्षते

ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬਾਘ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਬਛੜਾ ਗੋਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 26

नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा । रोद्मि व्याघ्र सुतस्नेहात्सत्येनात्मानमालभे

“ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹ ਘਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਗਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਬਾਘ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਰੋਂਦੀ ਹਾਂ; ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਪਥ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹਾਂ (ਕਿ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ)।”

Verse 27

पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम् । पुनः प्रत्यागमिष्यामि यदि त्वं मन्यसे विभो

ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ—ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਂ।

Verse 28

व्याघ्र उवाच । गत्वा स्वसुतसांनिध्यं दृष्ट्वात्मीयं च गोकुलम् । पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्

ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਗੋਕੁਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਣਾ—ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 29

भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम् । तस्मात्प्राणभयान्न त्वमागमिष्यसि धेनुके

ਤੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ-ਭੈ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਵੇਂਗੀ, ਹੇ ਧੇਨੂ।

Verse 30

कपिलो वाच । शपथैरागमिष्यामि सत्यमेतच्छृणुष्व मे । प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप

ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸ਼ਪਥਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ—ਮੇਰੀ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਗਾਧਿਪ।

Verse 31

व्याघ्र उवाच । ब्रूहि ताञ्छपथान्भद्रे समागच्छसि यैः पुनः । ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा

ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਪਥਾਂ ਦੱਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵੇਂਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਛੱਡਾਂ।

Verse 32

कपिलोवाच । वेदाध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं वंचयेत्तु यः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਜੋ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 33

गुरुद्रोहरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 34

यत्पापं ब्राह्मणं हत्वा गां च हत्वा प्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 35

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुवंचके । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਦੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇ।

Verse 36

यो गां स्पृशति पादेन ब्राह्मणं पावकं तथा । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਜੋ ਪੈਰ ਨਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 37

कूपारामतडागानां यो भंगं कुरुत नरः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਜੋ ਕੂਏਂ, ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

कृतघ्नस्य च यत्पापं सूचकस्य च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਤੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ਦੇ ਜੋ ਪਾਪ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲਿਪਤ ਕਰ ਦੇਣ।

Verse 39

मद्यमांसरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲਿਪਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 40

राजपैशुन्यकर्तॄणां यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਗਲੀ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲਿਪਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 41

वेदविक्रयकर्तॄणां यत्पापं संप्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲਿਪਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 42

दीयमानं द्विजातीनां निवारयति योऽल्पधीः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਲਪਬੁੱਧੀ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਦਾਨ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 43

विश्वस्तघातकानां च यत्पापं समुदाहृतम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 44

द्विजद्वेषरतानां हि यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 45

परवादरतानां च पापं यच्च दुरात्मनाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਰਾਤਮਾ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 46

रात्रौ ये पापकर्माणो भक्षंति दधिसक्तुकान् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਪਕਰਮੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਸੱਤੂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 47

वृंताकं मूलकं श्वेतं रक्तं येऽश्नंति गृंजनम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ ਜੋ ਬੈਂਗਣ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਲਾਲ ਗ੍ਰਿੰਜਨ (ਲਸਣ/ਪਿਆਜ਼) ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 48

पुलस्त्य उवाच । स तस्याः शपथाञ्छ्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । प्रत्ययं च तदा गत्वा व्याघ्रो वाक्यमथाब्रवीत्

ਪੁਲਸਤਿਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੁੰਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਘ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

Verse 49

व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया

ਬਾਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਲੀ ਔਰਤ, ਗੋਕੁਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਓ। ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਖਾਧਾ ਹੈ।

Verse 50

कपिले गच्छ पश्य त्वं तनयं सुतवत्सले । पाययित्वा स्तनं पूर्णमवघ्राय च मूर्धनि

ਹੇ ਕਪਿਲਾ, ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਮਤਾਮਈ ਮਾਂ। ਉਸਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਓ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘੋ (ਪਿਆਰ ਕਰੋ)।

Verse 51

मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीः स्वजनवबांधवान् । सत्यमेवाग्रतः कृत्वा नान्यथा कर्तुमर्हसि

ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ - ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ - ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । साऽनुज्ञाता मृगेन्द्रेण कपिला पुत्रवत्सला । अश्रुपूर्णमुखी दीना प्रस्थिता गोकुलं प्रति

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮ੍ਰਿਗੇੰਦਰ—ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਰਮੀ ਕਪਿਲਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ।

Verse 53

वेपमाना भयोद्विग्ना शोकसागरमध्यगा । करिणीव हि रौद्रेण हरिणा सा बलीयसा । ततः स्वगोकुलं प्राप्ता रभमाणा मुहुर्मुहुः

ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੀ ਹਥਣੀ—ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੰਭਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 54

तस्याः शब्दं ततः श्रुत्वा ज्ञात्वा वत्सः स्वमातरम् । सम्मुखः प्रययौ तूर्णमूर्द्ध्वपुच्छः प्रहर्षितः

ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਵੱਛਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ—ਤੁਰੰਤ, ਪੂੰਛ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹਰਖ ਭਰਿਆ।

Verse 55

अकालागमनं तस्या रौद्रं भंभारवं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वा च वत्सोऽसौ शंकितः परिपृच्छति

ਉਸ ਦਾ ਅਸਮੇਂ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੱਖੀ, ਘਬਰਾਈ ਰੰਭਾਹਟ ਵੇਖ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਛਾ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 56

वत्स उवाच । न ते पश्यामि सौम्यत्वं दुर्मना इव लक्ष्यमे । किमर्थमन्यवेलायां समायाता वदस्व मे

ਵੱਛੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਉਹ ਮਿੱਠਾਸ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਤੂੰ ਮਨੋਂ ਦੁਖੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਇਸ ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 57

कपिलोवाच । पिब पुत्र स्तनं पश्चात्कारणं चापि मे शृणु । आगताऽहं तव स्नेहात्कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्

ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਆਈ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾ।

Verse 58

अपश्चिममिदं पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम् । मयाऽद्य पुत्र गंतव्यं शपथैरागता यतः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 59

व्याघ्रस्य कामरूपस्य दातव्यं जीवितं मया । तेनाहं शपथैर्मुक्ता कारणात्तव पुत्रक

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਬਾਘ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 60

मयाऽद्य तत्र गंतव्यं मृगराजसमीपतः । यदा च शपथैः पुत्र दास्यामि च कलेवरम्

ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ।

Verse 61

वत्स उवाच । अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं मेऽद्य त्वया सह न संशयः

ਵੱਛੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੌਰਵਮਈ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 62

एकाकिनाऽपि मर्त्तव्यं यस्मान्मया त्वया विना । यदि मां सहितं तत्र त्वया व्याघ्रो वधिष्यति

ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਮਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇ ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਬਾਘ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ।

Verse 63

या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति । तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः

ਮਾਤਾ-ਭਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 64

अथवाऽत्रैव तिष्ठ त्वं शपथाः संतु मे तव । तव स्थाने प्रयास्यामि मातस्त्वं यदि मन्यसे

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਜਾ—ਤੇਰੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ। ਮਾਤਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 65

जनन्या विप्रयुक्तस्य जीवितं न हि मे प्रियम् । नास्ति मातृसमः कश्चिद्बालानां क्षीरजीविनाम्

ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਜੀਵਨ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਦੁੱਧ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਕਾਂ ਲਈ ਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 66

नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः । ये मातृनिरताः पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆਕ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 67

कपिलोवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्रक सांप्रतम् । न चायमन्यभूतानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युतः

ਕਪਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੌਤ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਹ ਮੌਤ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਮੌਤ ਹੈ।

Verse 68

अपश्चिममिदं पुत्र मातुः सन्देशमुत्तमम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा परिणामसुखावहम्

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣ; ਇਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 69

वने चर सदा वत्स अप्रमादपरो भव । प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः

ਹੇ ਵਤਸ, ਜਦ ਤੂੰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇਂ, ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀਂ; ਅਪਰਮਾਦੀ ਬਣ। ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 70

न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तृणं क्वचित् । लोभाद्विनाशो जंतूनामिह लोके परत्र च

ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਰਤੱਬ ਨਾ ਕਰੀਂ—ਭਾਵੇਂ ਖਤਰਨਾਕ ਥਾਂ ਪਿਆ ਇਕ ਤਿੰਨਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਲੋਭ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 71

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । लोभादि कार्यमत्युग्रं कुर्वंति त्याज्य एव सः

ਲੋਭ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਟਵੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਭ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 72

लोभात्प्रमादादाश्वासात्पुरुषो बाध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

ਲੋਭ, ਪ੍ਰਮਾਦ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਭ ਨਾ ਕਰ, ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ।

Verse 73

आत्मा च सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छेभ्यस्तस्करादितः

ਅਤੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ—ਸਭ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਮਲੇਛਾਂ, ਚੋਰਾਂ ਆਦਿ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 74

तिर्यग्भ्यः पापयोनिभ्यः सदा विचरता वने । न च शोकस्त्वया कार्यः सर्वेषां मरणं धुवम्

ਜਦ ਤੂੰ ਸਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਰਛੇ ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦਾ ਮਰਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 75

अस्माकं प्रतिवाचं च शृणु शोकविनाशिनीम् । यथा हि पथिकः कश्चिच्छायार्थी वृक्षमास्थितः । विश्रान्तश्च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः

ਸਾਡਾ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਥਿਕ ਛਾਂਹ ਲਈ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਆ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਅਸਥਾਈ ਹੈ।

Verse 76

पुलस्त्य उवाच । एवं संभाष्य तं वत्समवघ्राय च मूर्द्धनि । स्वमातरं सखीवर्गं ततो द्रष्टुं समागता

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਚੁੰਮ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 77

अब्रवीच्च ततो वाक्यं पुत्रशोकेन दुःखिता । अंबाः शृणुत मे वाक्यमपश्चिममिदं स्फुटम्

ਤਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਮਾਤਾਵੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਅੰਤਿਮ ਬਚਨ ਸਾਫ਼ ਹੈ।”

Verse 78

अनाथमबलं दीनं फेनपं मम पुत्रकम् । मातृशोकाभिसंतप्तं सर्वास्तं पालयिष्यथ

“ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਫੇਨਪ ਹੈ ਅਨਾਥ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ; ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ।”

Verse 79

भाविनीनामयं पुत्रः सांप्रतं च विशेषतः । स्नपनीयः पायितव्यः पोष्यः पाल्यः स्वपुत्रवत्

“ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੜੀ ਤੋਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਲਾਉਣਾ, ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ—ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ।”

Verse 80

चरंतं विषमे स्थाने चरंतं परगोकुले । अकार्येषु प्रवर्तंतं हे सख्यो वारयिष्यथ

“ਜੇ ਉਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਥਾਂਵਾਂ ਵੱਲ ਭਟਕੇ, ਜਾਂ ਪਰਾਏ ਗੋ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜੇ—ਹੇ ਸਖੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ।”

Verse 81

क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्

“ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ। ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਆਸਰੇ ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ—ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਘ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਲਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 82

सर्वास्ता वचनं श्रुत्वा तस्याः शोकसमन्विताः । विषादं परमं गत्वा वाक्यमूचुः सुदुःखिताः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭੇ ਜਣੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਘੋਰ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਬੋਲ ਉਚਾਰੇ।

Verse 83

कपिले नैव गंतव्यं न ते दोषो भविष्यति । प्राणात्यये न दोषोऽस्ति संपराये च दारुणे

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਕਪਿਲਾ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਵਿਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।”

Verse 84

अत्र गाथा पुरा गीता मुनिभिर्धर्मवादिभिः । प्राणात्यये समुत्पन्ने शपथे नास्ति पातकम्

“ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਤਨ ਗਾਥਾ ਧਰਮ-ਵਾਦੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਗਾਈ ਸੀ: ਜਦ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕਟ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਬੇਬਸੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੇ ਸ਼ਪਥ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 85

कपिलोवाच । प्राणिनां प्राण रक्षार्थं वदाम्येवानृतं वचः । नात्मार्थमुपयुञ्जामि स्वल्पमप्यनृतं क्वचित्

ਕਪਿਲਾ ਬੋਲੀ: “ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਸੱਤ ਬਚਨ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੀ।”

Verse 86

अश्वमेधसहस्रं तु सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

“ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਤਰਾਜੂ ਵਿੱਚ ਤੋਲਿਆ ਗਿਆ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਤ੍ਯ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।”

Verse 87

तस्मान्नानृतमात्मानं करिष्ये जीविताशया । आज्ञापयतु मामार्या यास्ये यत्र मृगाधिपः

ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗੀ। ਆਰਿਆ ਨਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ—ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗਾਧਿਪ (ਵਿਆਘ੍ਰ) ਹੈ।

Verse 88

वयस्या ऊचुः । कपिले त्वं नमस्कार्या सर्वैरपि सुरासुरैः । यत्त्वं परमसत्येन प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਪਿਲੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈਂ ਜੋ ਤਿਆਗਣੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹਨ।

Verse 89

अवश्यं न च ते भावी मृत्युः सत्यात्कथंचन । प्रमाणं यदि सत्यं हि व्रज पंथाः शिवोऽस्तु ते

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਸਤਿ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਜੇ ਸਤਿ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਜਾ—ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।

Verse 90

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता च कपिला गता यत्र मृगाधिपः । अथासौ कपिलां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं हर्षगद्गदया गिरा

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਪਿਲਾ ਉੱਥੇ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗਾਧਿਪ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 91

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि कपिले सत्यवादिनि । नहि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਤੇਰਾ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ ਕਪਿਲੇ, ਹੇ ਸਤਿ-ਵਾਦਿਨੀ। ਸਤਿ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 92

त्वयोक्तं कपिले पूर्वं शपथैरागमाय च । तेन मे कौतुकं जातं याताऽगच्छेत्पुनः कथम्

ਹੇ ਕਪਿਲੇ! ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ਪਥਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਵੇਂਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਜਾਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 93

तस्माद्गच्छ मया मुक्ता यत्राऽसौ तनयस्तव । तिष्ठते गोकुले बद्धः क्षीरपायी सुदुःखितः

ਇਸ ਲਈ ਜਾ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਹਾਲੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 94

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु स राजा प्रकृतिं गतः । मृगीशापेन निर्मुक्तो दिव्यरूपवपुर्धरः । ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा कपिलां सत्यवादिनीम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਪਲ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ—ਹਿਰਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ—ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਤੇ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨੀ ਕਪਿਲਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 95

राजोवाच । प्रसादात्तव मुक्तोऽहं शापादस्मात्सुदारुणात् । किं ते प्रियं करोम्यद्य धेनुके ब्रूहि सत्वरम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਧੇਨੁਕੇ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ।

Verse 96

कपिलोवाच । कृतकृत्याऽस्मि राजेन्द यत्त्वं मुक्तोऽसि किल्बिषात् । पिपासा बाधतेत्यर्थं सांप्रतं जलमानयम्

ਕਪਿਲਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਰਾਜੇਸ਼੍ਵਰ! ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਸ ਸਤਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਲਿਆ।

Verse 97

नैवानृतं विजानीहि सत्यमेतन्मयोदितम्

ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾ ਜਾਣੋ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੱਚ ਹੈ।

Verse 98

पुलस्त्य उवाच । अथासौ पार्थिवो हस्ते चापमादाय सत्वरम् । सज्यं कृत्वा शरं गृह्य जघान धरणीतलम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ ਤੇ ਬਾਣ ਫੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਵੱਜਾ ਮਾਰਿਆ।

Verse 99

ततः सलिलमुत्तस्थौ निर्मलं शीतलं शुभम् । तत्र सा कपिला स्नात्वा वितृषा समपद्यत

ਤਦ ਨਿਰਮਲ, ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਜਲ ਉੱਭਰ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਗਈ।

Verse 100

एतस्मिन्नन्तरे धर्मः स्वयं तत्र समागतः । अब्रवीत्कपिलां हृष्टो वरं वरय शोभने

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਰਮ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 101

तव सत्येन तुष्टोऽहं नास्ति ते सदृशी क्वचित् । त्रैलोक्ये सकले धेनुर्न भविष्यति वै शुभे

ਤੇਰੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧੇਨੁ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 102

कपिलोवाच । प्रसादात्तव गच्छेय सह राज्ञा सगोकुला । सुप्रभेण पदं दिव्यं जरामरणवर्जितम्

ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੋਕੁਲ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇਜੋਮਈ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 103

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामप्रदं तथा

“ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਜਲਾਸ਼ਯ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।”

Verse 104

धर्म उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सुपुण्ये सलिले शुभे । चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्

ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ, ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 105

तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति । दर्शमुद्दिश्य मर्त्यस्तु प्राप्स्यते गोसहस्रकम् । स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्

“ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਦਰਸ਼ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਨਿਮਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਰਤ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾਏਗਾ। ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਖੰਡ, ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 106

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः । सर्वदानफलं तेषां भुक्तिमुक्ती महात्मनाम्

“ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਭੋਗ ਵੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ।”

Verse 107

अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे । मज्जयिष्यति यास्यंति तेऽपि स्थानं दिवौकसाम्

ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੀੜੇ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ, ਜੋ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 108

किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः । मनस्विनो महाभागाः श्रद्धावंतो विचक्षणाः

ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ—ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਮਹਾਭਾਗੀ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹਨ।

Verse 109

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विमानानि सहस्रशः । समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਨਰਪਤਿ, ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਮਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 110

तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला । सुप्रभेण समायुक्ता तत्पदं परमं गता

ਉਹਨਾਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਪਿਲਾ—ਗੋਪਾਂ ਅਤੇ ਗੋਵੰਸ਼ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ—ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 111

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । श्राद्धं चैवात्मनः शक्त्या दानं पार्थिवसत्तम

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।