Adhyaya 21

Verse 1

लोमश उवाच । वर्द्धमाना तदा साध्वी रराज प्रतिवासरम् । अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਵਧਦੀ ਗਈ ਤਾਂ ਹਰ ਦਿਨ ਹੋਰ ਚਮਕਦੀ ਗਈ। ਜਦ ਸਤੀ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 2

महेशो हिमवद्द्रोण्यां तताप परमं तपः । सर्वैर्गणैः परिवृतो वीरभद्रादिभिस्तदा

ਤਦ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਹਿਮਾਲਯ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸਭ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 3

एतत्तपो जुषाणं तं महेशं हिमवान्ययौ । तत्पादपल्लवं द्रष्टुं पार्वत्या सह बुद्धिमान्

ਉਸ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹਿਮਵਾਨ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਮਲ-ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 4

यावत्समागतो द्रष्टं नंदिनासौ निवारितः । द्वारि स्थिते च तदा क्षणमेकं स्थिरोऽभवत्

ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਇਆ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 5

पुनर्विज्ञापयामास नंदिना हिमवान्गिरिः । विज्ञप्तो नंदिना शंभुरचलो द्रष्टुमागतः

ਫਿਰ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਨੇ ਨੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਨੰਦੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।

Verse 6

तदाकर्ण्य वचस्तस्य नंदिनः परमेश्वरः । आनयस्व गिरिं चात्र नंदिनं वाक्यमब्रवीत्

ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 7

तथेति मत्वा नंदी तं पर्वतं च हिमाचलम् । आनयामास स तथा शंकरं लोकशंकरम्

“ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ,” ਸੋਚ ਕੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ—ਹਿਮਾਚਲ—ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 8

दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं प्रभुं तपो जुषाणं विनिमीलितेक्षणम्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਨੇਤਰ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 9

कपर्द्धिनं चंद्रकलाविभूषणं वेदांतवेद्यं परमात्मनि स्थितम् । ववंद शीर्ष्णा च तदा हिमाचलः परां मुदं प्रापदहीनसत्त्वः

ਤਦ ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ—ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਵੇਦਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ। ਅਡਿੱਗ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 10

उवाच वाक्यं जगदेकमंगलं हिमालयो वाक्यविदां वरिष्ठः

ਤਦ ਵਾਕ੍-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੋ ਮੰਗਲਤਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 11

सभाग्योऽहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਵਾਂਗਾ।”

Verse 12

अनया सह देवेश अनुज्ञां दातुर्महसि । श्रुत्वा तु वचनं तस्य देवदेवो महेश्वरः

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ।” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं च गृहे स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

“ਹੇ ਅਚਲ, ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਇਆ ਕਰ। ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 14

अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकंधरः । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । अचलं च व्रीत शंभुः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

ਅਚਲ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਗਿਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਵਾਂ? ਇਹ ਦੱਸੋ।” ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਅਚਲ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 15

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चारुप्रभाषिणी । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

“ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ—ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ—ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇ; ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਨਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहनिष्ठुरं वा । तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य उवाच गौरी च विहस्य शंभुम्

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਠੋਰ—ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੀ।

Verse 17

गौर्युवाच । तपःशक्त्यान्वितः शंभो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਤਪ ਤਪਣ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 18

कस्त्वं का प्रकृतिः सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महेशो वाक्यमब्रवीत्

“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितः सुभ्रु अहं तिष्ठमि तत्त्वतः । तस्माच्च प्रकृते सिद्धैर् कार्यः संग्रहः क्वचित्

ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਲਯ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 20

पार्वत्युवाच । यदुक्तं परया वाचा वचननं शंकर त्वया । सा किं प्रकृति र्नैव स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਬਾਤ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਕਹੀ—ਕੀ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ?

Verse 21

यच्छृणोपि यदश्रासि यच्च पश्यसि शंकर । वाग्वादेन च किं कार्यमस्माके चाधुना प्रभो

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਕੁਝ (ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ) ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?

Verse 22

तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निर्र्थकः । प्रकृतेः परतो भूत्वा किमर्थं तप्यते तपः

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਕਾਰਜ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਹਿਣਾ ਵਿਅਰਥ ਬੋਲ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?

Verse 23

त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो । प्रकृत्या मिलितोऽसि त्वं न जानासि हि शंकर

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ ਹੋ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੇ।

Verse 24

वाग्वादेन च किं कार्यमस्माकं चाधुना प्रभो । प्रकृतेः परतस्त्वं च यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं मम शंकर संप्रति

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 25

प्रहस्य भगवान्देवो गिरिजां प्रत्युवाच ह

ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ—ਸ਼ਿਵ—ਨੇ ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

महादेव उवाच । प्रत्यहं कुरु मे सेवां गिरिजे साधुभाषिणि

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗਿਰਿਜੇ, ਸੁਭਾਸ਼ਣੀ, ਤੂੰ ਹਰ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ।

Verse 28

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न पार्यते

ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਤਪ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रहस्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਵਾਨ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਕਿਹਾ।

Verse 30

त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमहं तु महादेव तुच्छो भूत्वा ददामि ते

ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁੱਛ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

Verse 31

एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । प्रहस्य गिरिराजं तं याहीति प्राह सादरम्

ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਜਾ।”

Verse 32

शंकरेणाब्यनुज्ञातः स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया सोऽपि प्रत्यहं दर्शने स्थितः

ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਗਿਰਿਜਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 33

एवं कतिपयः कालो गतश्चोपासनात्तयोः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਗਤੀ-ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 34

सुतापित्रोश्च तत्रैव शंकरो दुरतिक्रमः । पार्वतीं प्रति तत्रैव चिंतामापेदिरे सुराः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦਮ੍ਯ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਗਣ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।

Verse 35

ते चिंत्यमानाश्च सुरास्तदानीं कथं महेशो गिरिजां समेष्यति । किं कार्यमद्यैव वयं च कुर्मो बृहस्पते तत्कथयस्व मा चिरम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ: “ਮਹੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਗਿਰਿਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਆਵੇਗਾ? ਅੱਜ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 36

बृहस्पतिरुवाचेदं महेंद्रं प्रति सद्वचः । एवमेतत्त्वया कार्यं महेंद्र श्रूयतां तदा

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਇਹੀ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਸੁਣ।”

Verse 37

एतत्कार्यं मदनेनैव राजन्नान्यः समर्थो भविता त्रिलोके । विप्लावितं तापसानां तपो हि तस्मात्त्वरात्प्रार्थनीयो हि मारः

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਕੇਵਲ ਮਦਨ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 38

गुरोर्वचनमाकर्ण्य आह्वयन्मदनं हरिः । आह्वानादाजगामाथ मदनः कार्यसाधकः

ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਸੱਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਰਜ-ਸਾਧਕ ਮਦਨ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 39

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

ਰਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਧਨੁ (ਕਾਮ) ਸਭਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਇਆ। ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ, ਪਰ ਲੋਕ-ਮੋਹਕ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 40

अहमाकारितः कस्माद्ब्रूहि मेऽद्य शचीपते । किं कार्यं करवाण्यद्य कथ्यतां मा विलंबितम्

ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂ? ਕਹੋ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 41

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

ਮੇਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਤਪ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਹਰੀ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

Verse 42

मम वीर्यं च जानाति शक्तेः पुत्रः पराशरः । एवं चानये च बहवो भृग्वाद्य ऋषयो ह्यमी

ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਪੁਤ੍ਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 43

गुरुरप्यभिजानाति भार्योतथ्यस्य चैव हि । तस्यां जातो भरद्वाजो गुरुणा संकरो हि सः

ਗੁਰੂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਤਥ੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਜਨਮਿਆ—ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

भरद्वाजो महाभाग इत्युवाच गुरुस्तदा । जानाति मम वीर्यं च शौर्यं चैव प्रजापतिः

ਤਦ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਮਹਾਂਭਾਗ ਹੈ।” ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 45

क्रोधो हि मम बंधुश्च महाबलपरक्रमः । उभाभ्यां द्रावितं विश्वं जंगमाजंगमं महत् । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्लावितं सचराचरम्

ਕ੍ਰੋਧ ਹੀ ਮੇਰਾ ਬੰਧੂ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ। ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਤਿੰਨੀ ਤੱਕ, ਸਾਰਾ ਸਚਰਾਚਰ ਸੰਸਾਰ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 46

देवा ऊचुः । मदनद्वं समर्थोसि अस्माञ्जेतुं सदैव हि । महेशं प्रति गच्छाशु सुरकार्यार्थसिद्धये । पार्वत्या सहितं शंभुं कुरुष्वाद्य महामते

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਦਨ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਦੇਵਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਮਹੇਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਅੱਜ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ।”

Verse 47

एवमभ्यर्थितो देवैर्मदनो विश्वमोहनः । जगाम त्वरितो भूत्वा अप्सरोभिः समन्वितः

ਇਉਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵ-ਮੋਹਨ ਮਦਨ ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 48

ततो जगामाशु महाधनुर्द्धरो विस्फार्य चापं कुसुमान्वितं महत् । तथैव बाणांश्च मनोरमांश्च प्रगृह्य वीरो भुवनैकजेता । तस्मिन्हिमाद्रौ परिदृश्यमानोऽवनौ स्मरो योधयतां वरिष्ठः

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਚਲਿਆ; ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਮਨੋਹਰ ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ। ਉਹ ਵੀਰ, ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਜੇਤਾ, ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਉੱਤੇ ਦਿਸ ਪਿਆ—ਸਮਰ, ਮੋਹ-ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।

Verse 49

तत्रागता तदा रंभा उर्वशी पुंजिकस्थली । सुम्लोचा मिश्रकेशी च सुभगा च तिलोत्तमा

ਉੱਥੇ ਤਦ ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲੀ, ਸੁਮਲੋਚਾ, ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ, ਸੁਭਗਾ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 50

अन्याश्च विविधाः जाताः साहाय्ये मदनस्य च । अप्सरसो गणैर्दृष्टा मदनेन सहैव ताः

ਮਦਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਗਣਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਦਨ ਸਮੇਤ ਹੀ ਦੇਖਿਆ।

Verse 51

सर्वे गणाश्च सहसा मदनेन विमोहिताः । भृंगिणा च तदा रंभा चण्डेन सह चोर्वशी

ਸਾਰੇ ਗਣ ਮਦਨ ਕਰਕੇ ਅਚਾਨਕ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਰੰਭਾ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਚੰਡ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 52

मेनका वीरभद्रेण चण्डेन पुंजिकस्थली । तिलोत्तमादयस्तत्र संवृताश्च गणैस्तदा

ਮੇਨਕਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲੀ ਚੰਡ ਨਾਲ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਤਿਲੋਤਮਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 53

अमत्तभूतैर्बहुभिस्त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः । अकाले कोकिला भिश्च व्याप्तामासीन्महीतलम्

ਮਹੀਤਲ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਤੇ ਹੋਣ—ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵੀ। ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ।

Verse 54

अशोकाश्चंपकाश्चूता यूथ्यश्चैव कदंबकाः । नीषाः प्रियालाः पनसा राजवृक्षाश्चरायणाः

ਅਸ਼ੋਕ, ਚੰਪਕ, ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਯੂਥਿਕਾ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਦੰਬ; ਨੀਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਪਨਸ (ਕਠਲ), ਰਾਜਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਣਸਪਤੀਆਂ—ਸਭ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 55

द्राक्षावल्लयः प्रदृश्यंते बहुला नागकेशराः । तथा कदल्यः केतक्यो भ्रमरैरुपशोभिताः

ਉੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦ੍ਰਾਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ; ਨਾਗਕੇਸਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦਰੱਖਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 56

मत्ता मदनसंगेन हंसीभिः कलहंसकाः । करेणुभिर्गजाह्यासञ्छिखंडीभिः शिखंडिनः

ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਏ ਕਲਹੰਸ ਆਪਣੇ ਹੰਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਰਹੇ; ਹਾਥੀ ਆਪਣੀਆਂ ਹਥਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਟੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਮੋਰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੋਰਣੀਆਂ ਨਾਲ।

Verse 57

निष्कामा ह्यतुरा ह्यासञ्छिवसंपर्कजैर्गुणैः । अकस्माच्च तथाभूतं कथं जातं विमृश्य च

ਉਹ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤੇ ਨਿਰਵਿਆਕੁਲ ਸਨ, ਸ਼ਿਵ-ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ—‘ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਐਸਾ ਬਦਲਾਅ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?’

Verse 58

शैलादो हि महातेजा नंदी ह्यमितविक्रमः । रक्षसं विबुधानां वा कृत्यमस्तीत्यचिंतयत्

ਤਦ ਸ਼ੈਲਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੰਦੀ—ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਅਸੀਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਇਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: ‘ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।’

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे तत्र मदनो हि धनुर्द्धरः । पंचबाणान्समारोप्य स्वकीये धनुषि द्विजाः । तरोश्छायां समाश्रित्य देवदारुगतां तदा

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਮਦਨ ਨੇ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ—ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਏ ਅਤੇ ਤਦ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।

Verse 60

निरीक्ष्य शंभुं परमासने स्तितं तपो जुषाणं परमेष्ठिनां पतिम् । गंगाधरं नीलतमालकंठं कपर्दिनं चन्द्रकलासमेतम्

ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਅਸਥਿਤ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਗੰਗਾਧਰ, ਨੀਲ-ਤਮਾਲ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਕੰਠ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 61

भुजंगभोगांकितसर्वगात्रं पंचाननं सिंहविशालविक्रमम् । कर्पूरगौरे परयान्वितं च स वेद्धुकामो मदनस्तपस्विनम्

ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਭੁਜੰਗਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ, ਪੰਜਾਨਨ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ; ਕਪੂਰ ਵਰਗਾ ਗੌਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸਹਿਤ—ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬੇਧਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਦਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਿਆ।

Verse 62

दुरासदं दीप्तिमतां वरिष्ठं महेशमुग्रं सह माधवेन । यावच्छिवं वेद्धुकामः शरेण तावद्याता गिरिजा विश्वमाता । सखीजनैः संवृता पूजनार्थं सदाशिवं मंगलं मंगलानाम्

ਅਪਹੁੰਚ, ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਗ੍ਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਾਧਵ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਦਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਬੇਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਪਲ ਵਿਸ਼ਵਮਾਤਾ ਗਿਰਿਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਮੰਗਲਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 63

कनककुसुममालां संदधे नीलकंठे सितकिरणमनोज्ञादुर्ल्लभा सा तदानीम् । स्मितविकसितनेत्रा चारुवक्त्रं शिवस्य सकलजननित्री वीक्षमाणा बभूव

ਤਦੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਨੇ ਨੀਲਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ—ਚੰਦਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ। ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 64

तावद्विद्धः शरेणैव मोहनाख्येन चत्वरात् । विध्यमानस्तदा शंभुः शनैरुन्मील्य लोचने । ददर्श गिरिजां देवोब्धिर्यथा शशिनः कलाम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਚੌਰਾਹੇ ਤੋਂ ‘ਮੋਹ’ ਨਾਮਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿਧਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਭੂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ-ਦੇਵ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

चारुप्रसन्नवदनां बिंबोष्ठीं सस्मितेक्षणाम् । सुद्विजामग्निजां तन्वीं विशालवदनोत्सवाम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲੀ; ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੀ; ਹਾਸ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਸੁਕੁਮਾਰ, ਪਤਲੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੁਖਮੰਡਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਉਤਸਵ ਸਮਾਨ।

Verse 66

गौरीं प्रसन्नमुद्रां च विश्वमोहनमोहनाम् । यया त्रिलोकरचना कृता ब्रह्मादिभिः सह

ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਦਰਾ ਵਾਲੀ; ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਵਿਵਸਥਾ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 67

उत्पत्तिपालनविनाशकरी च या वै कृत्वाग्रतः सत्त्वरजस्तमांसि । सा चेतनेन ददृशे पुरतो हरेण संमोहनी सकलमंगलमंगलैका

ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗੇ ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੰਮੋਹਨੀ, ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪਰਮ ਮੰਗਲ, ਹਰੇ (ਹਰ) ਨੇ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖੀ।

Verse 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

ਉਸ ਲੋਕਪਾਵਨੀ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਮ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖੁਲ੍ਹ ਪਈਆਂ।

Verse 69

एवं विलोकमानोऽसौ देवदेवो जगत्पतिः । मनसा दूयमानेन इदमाह सदाशिवः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ—ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ—ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 70

अनया मोहितः कस्मात्तपःस्थोऽहं निरामयः । कुतः कस्माच्च केनेदं कृतमस्ति ममाप्रियम्

ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਤੇ ਨਿਰਾਮਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮੋਹ ਲਿਆ? ਇਹ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿੱਥੋਂ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?

Verse 71

ततो व्यलोकयच्छंभुर्द्दिक्षु सर्वासु सादरम् । तावद्दृष्टो दक्षिणस्यां दिशि ह्यात्तशरासनः

ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਇਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 72

चक्रीकृतधनुः सज्जं चक्रे बेद्धुं सदाशिवम् । यावत्पुनः संधयति मदनो मदनांतकम् । तावद्दृष्टो महेशेन सरोषेण तदा द्विजाः

ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਤਾਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੇਧਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਦਨ, ਮਦਨ-ਅੰਤਕ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ—ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਿਆ।

Verse 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤਦ ਮਦਨ ਉਸੇ ਛਿਨ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 74

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव देवानां वरदो भव । गिरिजायाः सहायार्थं प्रेषितो मदनोऽधुना

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ। ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮਦਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 75

वृथा त्वयाथ दग्धोऽसौ मदनो हि महाप्रभः

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮਦਨ ਸੜਾਇਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਹੋਇਆ।

Verse 76

त्वया हि कार्यं जगदेकबंधो कार्यं सुराणां परमेण वर्चसा । अस्यां समुत्पत्स्यति देव शंभो तेनैव सर्वं भवतीह कार्यम्

ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕੋ ਬੰਧੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਤੇਰੇ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਧ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ, ਇਸੀ ਤੋਂ ਨਿਯਤ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 77

तारकेण महादेव देवाः संपीडिता भृशम् । तदर्थं जीवितं चास्य दत्त्वा च गिरिजां प्रभो

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤਾਰਕ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੀੜਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ…

Verse 78

वरयस्व महाभाग देवाकार्ये भव क्षमः । गजासुरात्तवया त्राता वयं सर्वे दिवौकसः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ (ਸਾਡੀ ਅਰਜ਼) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਦੇਵਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ। ਹੇ ਦਿਵੌਕਸ ਨਿਵਾਸੀਓਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਗਜਾਸੁਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।

Verse 79

कालकूटाच्च नूनं हि रक्षिताः स्मो न चान्यथा । भस्मासुराच्च सर्वेश त्वया त्राता न संशयः

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਭਸਮਾਸੁਰ ਤੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 80

मदनोयं समायातः सुराणां कार्यसिद्धये । तस्मात्त्वया रक्षणीय उपकारः परो हि नः

ਇਹ ਮਦਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 81

विना तेन जगत्सर्वं नाशमेष्यति शंकर । निष्कामस्त्वं कथं शंभो स्वबुद्ध्या च विमृस्यताम्

ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈਂ; ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਲੈ।

Verse 82

तदोवाच रुषाविष्टो देवान्प्रति महेश्वरः । विना कामेन भो देवा भवितव्यं न चान्यथा

ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 83

यदाःकामं पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । पदभ्रष्टाश्च दुःखेन व्याप्ता दैन्यं समाश्रिताः

ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਕੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 84

कामो हि नरकायैव सर्वेषां प्राणिनां ध्रुवम् । दुःखरूपी ह्यनंगोऽयं जानीध्वं मम भाषितम्

ਕਾਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੰਗ ਕਾਮ ਦੁੱਖ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣੋ।

Verse 85

तारकोऽपि दुराचारो निष्कामोऽद्य भविष्यति । विनाकामेन च कथं पापमाचरते नरः

ਤਾਰਕ ਭਾਵੇਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 86

तस्मात्कामो मया दग्धः सर्वेषां शांतिहेतवे । युष्माभिश्च सुरैः सर्वैरसुरैश्च महर्षिभिः

ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।

Verse 87

अन्यैः प्राणिभिरेवात्र तपसे धीयतां मनः । कामक्रोधविहीनं च जगत्सर्वं मया कृतम्

ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਗਾਉਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 88

तस्मादेनं पापिनं दुःखमूलं न जीवयिष्यामि सुराः प्रतीक्ष्यताम् । निरन्तरं चात्मसुखप्रबोधमानंदलक्षणमागाधमनन्यरूपम्

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਮੈਂ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਹੇ ਦੇਵੋ, ਉਡੀਕ ਕਰਕੇ ਵੇਖੋ। ਅਤੇ (ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ) ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਹੋਵੇ—ਅਗਾਧ, ਅਨਨ੍ਯ-ਸਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ-ਲੱਛਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ।

Verse 89

एवमुक्तास्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । ऊचुर्महर्षयः सर्वे शकर लोकशंकरम्

ਇਉਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਸਭ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਦ ਸ਼ਕਰ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 90

यदुक्तं भवता शंभो परं श्रेयस्करं हि नः । किं तु वक्ष्याम देवेश श्रूयतां चावधार्यताम्

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੋ।

Verse 91

यथा सृष्टमिदं विश्वं कामक्रोधसमन्वितम् । तत्सर्वं कामरूपं हि स कामो न तु हन्यते

ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਮ-ਸਰੂਪ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 92

धर्मार्थकामामोक्षाश्च चत्वारो ह्येकरूपताम् । नीतायेन महादेव स कामोऽयं न हन्यते

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਇਹ ਚਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਹੀ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਾਮ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 93

कथं त्वया हि संदग्धः कामो हि दुरतिक्रमः । येन संघटितं विश्वमाब्रह्मस्थावरात्मकम्

ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜ ਰੱਖਿਆ ਹੈ?

Verse 94

कामेन हीयते विश्वं कामेन पाल्यते । कामेनोत्पद्यते विश्वं तस्मात्कामो महाबलः

ਕਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਕਾਮ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹੈ।

Verse 95

यस्मात्क्रोधो भवत्युग्रो येन त्वं च वशीकृतः । तस्मात्कामं महादेव संबोधयितुमर्हसि

ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੀ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਜਗਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 96

त्वया संपादितो देव मदनो हि महाबलः । समर्थो हि समर्थत्वात्तत्सामर्थ्यं करिष्यति

ਹੇ ਦੇਵ, ਮਦਨ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਹੀ ਸਾਮਰਥ੍ਯ (ਕਰਤੱਬ) ਫਿਰ ਨਿਭਾ ਲਏਗਾ।

Verse 97

ऋषिभिश्चैवमुक्तोऽपि द्विगुणं रूपमास्थितः । चक्षुषा हि तृतीयेन दग्धुकामो हरस्तदा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਨੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਤਦ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 98

मुनिभिश्चारणैः सिद्धैर्गणैश्चापि सदाशिवः । स्तुतश्च वंदितो रुद्रः पिनाकी वृषवाहनः

ਮੁਨੀਆਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਭੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ—ਰੁਦ੍ਰ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਹਨ।

Verse 99

मदनं च तथा दग्ध्वा त्यक्त्वा तं पर्वतं रुषा । हिमवंताभिधं सद्यस्तिरोधानगतोऽभवत्

ਇਉਂ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ—ਹਿਮਵੰਤ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਤਿਰੋਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 100

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਿਰੋਧਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੰਮਥ ਦੇ ਦਗਧ ਹੋ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਸੰਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਤੱਕਿਆ—ਕੋਇਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ, ਭੌਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 101

तथैव दग्धं मदनं विलोक्य रत्या विलापं च तदा मनस्विनी । सबाष्पदीर्घं विमना विमृस्य कथं स रुद्रो वशगो भवेन्मम

ਮਦਨ ਨੂੰ ਦਗਧ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਰਤੀ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧੀਰ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—ਉਦਾਸ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦੀ: “ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕੇਗਾ?”

Verse 102

एवं विमृश्य सुचिरं गिरिजा तदानीं संमोहमाप च सती हि तथा बभाषे । संमुह्यमाना रुदतीं निरीश्यरतिर्महारूपवतीं मनस्विनीम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਿਰਿਜਾ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ; ਸਤੀ ਨੇ ਉਸੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, ਰਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਿਆਂ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ—ਜੋ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 103

मा विषादं कुरु सखि मदनं जीवयाम्यहम् । त्वदर्थं भो विशालाक्षि तपसाऽराधयाम्यहम्

“ਹੇ ਸਖੀ, ਵਿਸਾਦ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਮਦਨ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 104

हरं रुद्रं विरुपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिंतां कुरु सुश्रोमि मदनं जीवयाम्यहम्

“ਮੈਂ ਹਰ—ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਰੂਪਾਖ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ-ਗੁਰੂ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਟਿ ਵਾਲੀ; ਮੈਂ ਮਦਨ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 105

एवम श्वास्य तां साध्वी गिरिजां रतिरंजसा । तपस्तेपे च सुमहत्पतिं प्राप्तुं सुमध्यमा

ਇਉਂ ਉਸ ਸਾਧਵੀ (ਰਤੀ) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 106

मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण परमात्मना । तप्यमानां तपस्तत्र नारदो ददृशे तदा

ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਤਪ ਵਿੱਚ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਤਦ ਵੇਖਿਆ।

Verse 107

उवाच गत्वा सहसा भामिनीं रतिमंतिके । कस्यासि त्वं विशालाक्षि केन वा तप्यते तपः

ਤਦ ਨਾਰਦ ਤੁਰੰਤ ਰਤੀ ਨਾਮੀ ਉਸ ਭਾਮਿਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਇਹ ਤਪ ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?”

Verse 108

तरुणी रूपसंपन्ना सौभाग्येन परेण हि । नारदस्य वचः श्रुत्वा रोषेण महता तदा । उवाच वाक्यं मधुरं किंचिन्निष्ठुरमेव च

ਉਹ ਤਰੁਣੀ, ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਰ ਕੁਝ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੀ।

Verse 109

रतिरुवाच । नारदोऽसि मया ज्ञातः कुमारस्त्वं न संशयः । स्वस्वरूपादर्शनं च कर्तुमर्हसि सुव्रत

ਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਤੂੰ ਨਾਰਦ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਕ ਬਾਲਕ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 110

यथागतेन मार्गेण गच्छ त्वं मा विलंबितम् । बटो न किंचिज्जानासि केवलं कलिकृन्महान्

ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੂੰ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਮੁੰਡਿਆ, ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਝਗੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 111

परस्त्रीकामुकाः क्षुद्रा विटा व्यसनिनश्च ये । तथा ह्यकर्मिणः स्तब्धास्तेषां मध्ये त्वमग्रणीः

ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਨੀਚ ਹਨ; ਅਯਿਆਸ਼ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਹੀਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ—ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹੀ ਅਗਵਾਨ ਹੈਂ।

Verse 112

एवं निर्भर्त्सितो रत्या नारदो मुनिसत्तमः । स्वयं जगाम त्वरीतं शंबरं दैत्यपुंगवम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਆਪ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ੰਬਰ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 113

शशंस दैत्यराजाय दग्धं मदनमेव च । रुद्रेण क्रोधयुक्तेन तस्य भार्या मनस्विनी

ਮਦਨ ਦੀ ਧੀਰਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 114

तामानय महाभाग भार्यां कुरु महाबल । अतीव रूपसंपन्ना या आनीतास्त्वयानघ । तासां मध्ये रूपवती रतिः सा मदनप्रिया

“ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ; ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾ ਲੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਰੂਪਵਤੀ ਰਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਮਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 115

एवमाकर्ण्य वचनं देवर्षेर्भावितात्मनः । जगाम सहसा तत्र यत्रास्ते सा सुशोभना

ਇਉਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼—ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਸੀ—ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।

Verse 116

तां दृष्ट्वा सु विशालाक्षीं रतिं मदनमोहिनीम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंबरो देवसंकटः

ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਤੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਮਦਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਸ਼ੰਬਰ ਹਾਸੇ-ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 117

एहि तन्वि मया सार्द्धं राज्यं भोगान्यथेष्टतः । भुंक्ष्व देवि प्रसादान्मे तपसा किं प्रयोजनम्

“ਆ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ; ਰਾਜ ਤੇ ਭੋਗ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਫਲ ਲੈ—ਤਪ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 118

एवमुक्ता तदा तेन शंबरेण महात्मना । उवाच तन्वी मधुरं महिषी मदनस्य सा

ਇਉਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮਦਨ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਰਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 119

विधवाहं महाबाहो नैवं भाषितुमर्हसि । राजा त्वं सर्वदैत्यानां लक्ष्णैः परिवारितः

“ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮੈਂ ਵਿਧਵਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਰਾਜਸੀ ਲੱਛਣਾਂ ਤੇ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।”

Verse 120

एतत्तद्वचनं श्रुत्वा शंबरः काममोहितः । करे ग्रहीतु कामोऽसौ तदा रत्या निवारितः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸ਼ੰਬਰ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਤਦ ਰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 121

विमृश्य मनसा सर्वमजेयत्वं च तस्य वै । मा स्पृश त्वं च रे मूढ मम संस्पर्शजेन वै

“ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਲੈ—ਉਸ ਦੀ ਅਜੇਯਤਾ ਨੂੰ ਵੀ। ਹੇ ਮੂਰਖ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹ; ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ…”

Verse 122

संपर्केण च दग्धोऽसि नान्यथा मम भाषितम् । तदोवाच महातेजाः शंबरः प्रहसन्निव

“ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੜ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਦ ਮਹਾਤੇਜੀ ਸ਼ੰਬਰ ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 123

विभीषिकाभिर्बह्वीभिर्मां भीषयसि मानिनि । गच्छ शीघ्रं मम गृहं बहूक्त्या किं प्रयोजनम्

“ਹੇ ਅਭਿਮਾਨਣੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈਂ। ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਚੱਲ—ਇੰਨੀ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 124

इत्युच्यमानेन तदा नीता सा प्रसभं तथा । स्वपुरं परमं तन्वी शंबरेण मनस्विनी

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 125

कृता महानसेऽध्यक्षा नाम्ना मायावतीति च

ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਸੋਈ ਦੀ ਅਧ੍ਯਕਸ਼ਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ‘ਮਾਯਾਵਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 126

ऋषय ऊचुः । पार्वत्याधिकृतं सर्वं मदनानयनं प्रति । संबरेण हृतातन्वी मदनस्य प्रिया सती । अत ऊर्ध्वं तदा सूत किं जातं तत्र वर्ण्यताम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਦਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਣ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮਦਨ ਦੀ ਪਤਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੂਤ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।”

Verse 127

सूत उवाच । गतं तदा शिवं दृष्ट्वा दग्ध्वा मदनमोजसा । पार्वती तपसा युक्ता स्थिता तत्रैव भामिनी

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ—ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਨੀਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਦਨ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਾਰਵਤੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੀ।”

Verse 128

पित्रा तेन तदा तन्वी मात्रा चैव विचारिता । बाले एहि गृहे शीघ्रं मा श्रमं कर्तुमर्हसि

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪਤਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ: “ਬੱਚੀਏ, ਜਲਦੀ ਘਰ ਆ ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।”

Verse 129

उक्ता ताभ्यां तदा साध्वी गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ, ਸਾਧਵੀ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਤਦ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 130

पार्वत्युवाच । नागच्छामि गृहं मातस्तात मे श्रृणु तत्त्वतः । वाक्यं धर्मार्थयुक्तं च येन त्वं तोषमेष्यसि

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਅਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਕਹਾਂਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋਗੇ।

Verse 131

शंभुः परेषां परमो दग्धो येन महाबलः । मदनो मम सान्निध्यमानयेऽत्रैव तं शिवम्

“ਸ਼ੰਭੂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹੈ; ਉਸੀ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਮਦਨ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।”

Verse 132

दुर्लभोहि तदा शंभुः प्राणिनां गृहमिच्छताम् । नागच्छामि गृहं मातस्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम्

“ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਨਿਰਣੇ ਕਰੋ।”

Verse 133

तदोवाच महातेजा हिमवान्स्वसुतां प्रति । दुराराध्यः शिवः साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः । त्वया प्राप्तुमशक्यो हि तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ (ਇੰਝ ਸੌਖੇ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ।”

Verse 134

सा बाष्पपूरितेनैव कंठेन स्वसुतां प्रति । उवाच मेना तन्वंगियाहि शीघ्रं गृहं प्रति

ਤਦ ਮੇਨਾ ਨੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜਲਦੀ ਕਰ—ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ।”

Verse 135

तदा प्रहस्य चोवाच मातरं प्रति पार्वती । प्रतिज्ञां श्रृणु मे मातस्तपसा परमेण हि

ਤਦ ਪਾਰਵਤੀ ਹੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਮਾਤਾ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੁਣੋ; ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 136

अत्रैव तं समानीय वरयामि विचक्षणम् । नाशयामि रुद्रस्य रुद्रत्वं वारवर्णिनि

“ਇਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਲਿਆਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਵੇਕੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਰ ਚੁਣਾਂਗੀ। ਹੇ ਗੋਰੀ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੁਦ੍ਰਤਵ—ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅਪਹੁੰਚਤਾ—ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ।”

Verse 137

सुखरूपं परित्यज्य गिरिजा च मनस्विनी । शंभोरारधनं चक्रे परमेण समाधिना

ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 138

जया च विजया चैव माधवी च सुलोचना । सुश्रुता च श्रुता चैव तथैव च शुकी परा

ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਮਾਧਵੀ ਅਤੇ ਸੁਲੋਚਨਾ; ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁਕੀ—

Verse 139

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्रांगी चारुणी स्वधा । एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति । उपासांचक्रिरे सा च देवगर्भा च भामिनी

ਪ੍ਰਮ੍ਲੋਚਾ, ਸੁਭਗਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਾ, ਚਿਤ੍ਰਾਂਗੀ, ਚਾਰੁਣੀ, ਸ੍ਵਧਾ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਅਤੇ ਦੇਵਗਰਭਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਭਾਮਿਨੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੀ।

Verse 140

तपसा परमोग्रेण चरंती चारुहासिनी । मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण च महात्मना । तत्रैव वेदिं कृत्वा च तस्योपरि सुसंस्थिता

ਪਰਮ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਦਨ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਭਸਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਅਡੋਲ ਬੈਠ ਗਈ।

Verse 141

त्यक्त्वा जलाशनं बाला पर्णादा ह्यभवच्च सा । ततः साऽर्द्राणि पर्णानि त्यक्त्वा शुष्काणि चाददे

ਉਸ ਬਾਲਾ ਨੇ ਜਲ ਅਤੇ ਅਹਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ।

Verse 142

शुष्काणि चैव पर्णानि नाशितानि तया यदा । अपर्णेति च विख्याता बभुव तनुमध्यमा

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਉਹ ‘ਅਪਰਣਾ’—ਅਰਥਾਤ ‘ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ’—ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸੁਕਮਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਇਸੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋਈ।

Verse 143

वायुपानरता जाता अंबुपानादनंतरम् । कालक्रमेण महता बभूव गिरिजा सती । एकांगुष्ठेन च तदा दधार च निजं वपुः

ਜਲ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਜੀਊਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਤੀ—ਗਿਰਿਜਾ—ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਵਾਯੂ ਪਾਨ ਉੱਤੇ ਰਤ ਹੋ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਇਕੋ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ, ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 144

एवमुग्रेण तपसा शंकराराधनं सती । चकार परया तुष्ट्या शंभोः प्रीत्यर्थमेव च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ—ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ—ਕੇਵਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ।

Verse 145

परं भावं समाश्रित्य जगन्मंगलमंगला । तुष्ट्यर्थं च महेशस्य तताप परमं तपः

ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਿਕ ਭਾਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਗਲਮਈ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 146

एवं दिव्यसहस्राणि वर्षाणि च तताप वै । हिमा लयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਯ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪੱਕਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ ਆਇਆ।

Verse 147

सभार्यः स सुतामाप्त उवाच च महासतीम् । मा खिद्यतां महादेवि तपसानेन भामिनि

ਉਹ ਹਿਮਾਲਯ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਮਹਾਸਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈਏ, ਇਸ ਤਪ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ।”

Verse 148

क्व रुद्रो दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः । त्वं तन्वी तरुणी बाला तपसा च विमोहिता

“ਹੇ ਬਾਲਿਕਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਕਿੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਵਿਰਕਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਹੈਂ; ਤਪ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 149

भविष्यति न संदेहः सत्यं प्रतिवदामि ते । तस्मादुत्तिष्ठ याह्याशु स्वगृहं वरवर्णिनि

“ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਠ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ।”

Verse 150

किं तेन तव रुद्रेण ये दग्धः पुराऽनघे । मदनो निर्विकारित्वात्तं कथं प्रार्थयिष्यसि

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਜੋ ਅਵਿਕਾਰੀ ਤੇ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਸ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇਂਗੀ?

Verse 151

गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमः शर्भुर्जानीहि त्वं शुचिस्मिते

ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਰਭੂ ਅਤਿ ਦੁਰਗਮ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ।

Verse 152

तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਨਾ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਹਿਆਦ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ; ਮੇਰੂ ਨੇ, ਮੰਦਰ ਨੇ, ਅਤੇ ਮੈਨਾਕ ਨੇ ਭੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 153

एभिरुक्ता तदा तन्वी पार्वती तपसि स्थिता । उवाच प्रहसन्त्तेव हिमवंतं शुचिस्मिता

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 154

पुरा प्रोक्तं त्वया तात अंब किं विस्मृतं त्वया । अधुनैव प्रतिज्ञां च श्रृणुध्वं मम बांधवाः

ਹੇ ਪਿਤਾ! ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਸੀ; ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ? ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੁਰੰਤ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਨਬੰਧੀਓ।

Verse 155

विरक्तोऽसौ महादेवो मदनो येन वै हतः । तं तोषयामि तपसा शंकरं लोकशंकरम्

ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਰਕਤ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ (ਮਦਨ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੰਹਾਰਿਆ। ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ।

Verse 156

सर्वे यूयं च गच्छंतु नात्र कार्या विचारणा । दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम्

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਚਲੇ ਜਾਓ—ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ, ਉਸੇ ਨੇ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੀ ਭਸਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 157

तमानयामि चात्रैव तपसा केवलेन हि । तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः

ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਤਪੋਬਲ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੇਵਾ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 158

तं जानीध्वं महाभागाः सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲਵੋ—ਮੈਂ ਸੱਚ, ਸੱਚ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 159

संभाषमाणा जननीं तदानीं हिमालयं चैव तथा च मेनाम् । तथैव मेरुं मितभाषिणी तदा सा मंदरं पर्वतराजकन्या । जग्मुस्तदा तेन पथा च पर्वता यथागतेनापि विचक्षमाणाः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਯ ਤੇ ਮੇਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੁਮਧੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਧੀ—ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਸੇ ਰਾਹੇ ਨਾਲ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 160

गतेषु तेषु सर्वेषु सखीभिः परिवारिता । तत्रैव च तपस्तेपे परमार्था सती तदा

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸਤੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਪਰਮਾਰਥ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੀ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 161

तपसा तेन महता तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः

ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਚਰਾਚਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤਪ ਕੇ ਸੜਨ ਲੱਗਾ; ਤਦ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।

Verse 162

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगद्देव चराचरम् । त्रातुमर्हसि देवान्नस्त्वदन्यो नोपपद्यते

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 163

अस्माकं रक्षणे शक्त इत्याकर्ण्य वचस्तदा । विमृश्य च तदा ब्रह्मा मनसा परमेण हि

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ‘ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਹੈ’, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਮਨ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 164

गिरिजातपसोद्भूतं दावाग्निं परमं महत् । ज्ञात्वा ब्रह्मा जगा माशु क्षीराब्धिं परमाद्भुतम्

ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਮਹਾਨ, ਪਰਮ ਦਾਵਾਗਨੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੁਰੰਤ ਅਦਭੁਤ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 165

तत्र सुप्तं सुप्लयंके शेषाख्ये चातिशोभने । लक्ष्म्या पादोपयुगलं सेव्यमानं निरंतरम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨਿਰੰਤਰ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 166

दूरस्थेनापि तार्क्ष्येण नतकंधरधारिणा । सेव्यमानं श्रिया कांत्या क्षांत्या वृत्त्या दयादिभिः

ਦੂਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਗਰਦਨ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ—ਕਾਂਤੀ, ਖ਼ਸ਼ਮਾ, ਸਦਾਚਾਰ, ਦਇਆ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 167

नवशक्तियुतं विष्णुं पार्पदैः परिवारितम् । कुमुदोथ कुमुद्वांश्च सनकश्च सनंदनः

ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਚਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ—ਕੁਮੁਦ, ਕੁਮੁਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਕ ਤੇ ਸਨੰਦਨ।

Verse 168

सनातनो महाभागः प्रसुप्तो विजयोऽरिजित् । जयंतश्च जयत्सेनो जयश्चैव महाप्रभः

ਉੱਥੇ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਸਨਾਤਨ, ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤ, ਵੈਰੀ-ਜਿਤ ਵਿਜਯ, ਅਤੇ ਜਯੰਤ, ਜਯਤਸੇਨ, ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਜਯ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 169

सनत्कुमारः सुतपा नारदश्चैव तुंबुरुः । पांचजन्यो महाशंखो गदा कौमोदकी तथा

ਉੱਥੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸੁਤਪਾ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਨ; ਅਤੇ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾ-ਸ਼ੰਖ, ਤੇ ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਵੀ ਸੀ।

Verse 170

सुदर्शनं तथा चापं शार्ङ्गं च परमाद्भुतम् । एतानि वै रूपवंति दृष्टानि परमेष्ठिना

ਉਸ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ; ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 171

विष्णोः समीपे परमामनो भृशं समेत्य सर्वे सुरदानवास्तदा । विष्णुं चाहुः परमेष्ठिनां पतिं तीरे तदानीमुदधेर्महात्मनः

ਤਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 172

त्राहित्राहि महाविष्णो तप्तान्नः शरणागतान् । तपसोग्रेण महता पार्वत्याः परमेण हि । शेषासने चोपविष्ट उवाच परमेश्वरः

“ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ! ਅਸੀਂ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ; ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਉਗ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।” ਇਉਂ ਉਹ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 173

युष्माभिः सहितश्चापि व्रजामि परमेश्वरम् । महादेवं प्रार्थयामो गिरिजां प्रति वै सुराः

“ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੋ, ਆਓ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੀਏ।”

Verse 174

पाणिग्रहार्थमधुना देवदेवः पिनाकधृक् । यथा नेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना वयम्

“ਹੁਣ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ—ਵਿਵਾਹ ਲਈ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜਿਵੇਂ ਉਥੇ ਮਾਮਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 175

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तो ह्यास्ते परममंगलः

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਉਹ ਪਰਮ ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 176

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ऊचुः सर्वे सुरासुराः । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ।”

Verse 177

यदा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव धक्ष्यत्यस्माकं नात्र कार्या विचारणा

ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਦਮ੍ਯ ਮਦਨ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ—ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 178

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाच परमेश्वरः । मा भयं क्रियतां सर्वैः शिवरूपी सदाशिवः

ਹੱਸ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾ ਕਰੋ; ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ, ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ ਹਨ।”

Verse 179

स न धक्ष्यति सर्वेषां देवानां भयनाशनः । तस्माद्भवद्भिर्गतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणाः

ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗਾ—ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਯ-ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਵੇਕੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲੋ।

Verse 180

शंभुं पुराणं पुरुषं ह्यधीशं वरेण्यरूपं च परं पराणाम् । तपो जुषाणं परमार्थरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामि

ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ—ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰੁਸ਼, ਅਧੀਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤਿ-ਵਰੇਣ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਪਰਮੋਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਪਰਮਾਰਥ ਸਤ੍ਯ ਹੈ।