Adhyaya 64

Verse 1

एवं तत्र स्थिते तीरे देव्याराधनतत्परे । सप्तलिंगार्चनरते भीमनन्दननन्दने

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਤਟ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸੀ। ਸੱਤ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਬਰਬਰੀਕ) ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 2

ततः कालेन केनापि पांडवा द्यूतनिर्जिताः । तत्राजग्मुश्च क्रमतस्तीर्थस्नानकृते भुवम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 3

प्रागेव चंडिकां देवीं क्षेत्रादीशानतः स्थिताम् । आसेदुर्मार्गखिन्नास्ते द्रौपदीपंचमास्तदा

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਾਰਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕਲਾਂਤ, ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 4

तत्रैव चोपविष्टोऽभूत्तदानीं चंडिकागणः । बर्बरीकश्च तान्वीरान्समायातानपश्यत

ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਗਣ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਆਏ ਹੋਏ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 5

परं नासौ वेद पाण्डून्पाण्डवास्तं च नो विदुः । आजन्म यस्मान्नैवाभूत्पाण्डूनां चास्य संगमः

ਪਰ ਉਹ ਪਾਂਡੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 6

ततः प्रविश्य वै तस्मिन्देवीमासाद्य पांडवाः । पिंडकाद्यं तत्र मुक्त्वा तृषा प्रैक्षि जलं तदा

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਰੱਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੱਕਿਆ।

Verse 7

ततो भीमः कुण्डमध्यं जलं पातुं विवेश ह । प्रविशंतं च तं प्राह युधिष्ठिर इदं वचः

ਤਦੋਂ ਭੀਮ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 8

उद्धृत्य भीम तोयं त्वं पादौ प्रक्षाल्य भो बहिः । ततः पिबाऽन्यथा दोषो महांस्त्वामुपपत्स्यते

“ਹੇ ਭੀਮ, ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਪੈਰ ਧੋ ਲੈ; ਫਿਰ ਪੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਵੇਗਾ।”

Verse 9

एतद्राज्ञो वचो भीमस्तृषा व्याकुललोचनः । अश्रुत्वैव विवेशासौ कुण्डमध्ये जलेच्छया

ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭੀਮ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਰ ਗਿਆ।

Verse 10

स च दृष्ट्वा जलं पातुं तत्रैव कृतनिश्चयः । मुखं हस्तौ च चरणौ क्षालयामास शुद्धये

ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵੇਖ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪੀਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ; ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਏ।

Verse 11

यतः पीतं जलं पुंसामप्रक्षाल्य च यद्भवेत् । प्रेताः पिशाचास्तद्रूपं संक्रम्य प्रपिबंति तत्

ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧੋਏ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਿਸਾਚ ਉਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ (ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ) ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

एवं प्रक्षालयाने च पादौ तत्र वृकोदरे । उपरिस्थस्तदा प्राह सत्यं सुहृदयो वचः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਇਕ ਨੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 13

दुर्मते भोः किमेतत्त्वं कुरुषे पापनिश्चयः । देवीकुण्डे क्षालयसि मुखं पादौ करौ च यत्

“ਹੇ ਕੁਬੁੱਧੀਏ! ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਪਾਪੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ—ਦੇਵੀ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਹੱਥ ਧੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”

Verse 14

यतो देवी सदानेन जलेन स्नाप्यते मया । दत्र प्रक्षिपंस्तोयं मलपापान्न बिभ्यसि

“ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਦਿਆਂ (ਧੋਂਦਿਆਂ) ਮੈਲ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ?”

Verse 15

मलाक्ततोयं यन्नाम अस्पृश्यं तन्नरैरपि । कुतो देवैश्च तत्पापं स्पृश्यते तत्त्वतो वद

ਸੱਚ ਦੱਸ: ਜੇ ਕੋਈ ਜਲ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਕਹਿ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਪਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 16

शीघ्रं च त्वं निःसरास्मात्कुण्डाद्भूत्वा बहिः पिब । यद्येवं पाप मूढोऽसि तीर्थेषु भ्रमसे कुतः

ਝੱਟ ਇਸ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀ ਪੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਪਾਪੀ ਮੂਰਖ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 17

भीम उवाच । किमेतद्भाषसे क्रूर परुषं राक्षसाधम । यतस्तोयानि जंतूनामुपभो गार्थमेव हि

ਭੀਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਕ੍ਰੂਰ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ! ਤੂੰ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਜਲ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 18

तीर्थेषु कार्यं स्नानं चेत्युक्तं मुनिवरैरपि । अंगप्रक्षालनं स्नानमुक्तं मां निंदसे कुतः

ਮੁਨਿਵਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਕਰਤਵ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈਂ?

Verse 19

यदि न क्रियते पानमंगप्रक्षालनं तथा । तत्किमर्थं पूर्तधर्माः क्रियन्ते धर्मशालिभिः

ਜੇ ਪਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਪੂਰਤ-ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਕਾਰਜ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ?

Verse 20

सुहृदय उवाच । स्नातव्यं तीर्थमुख्येषु सत्यमेतन्न संशयः । चरेषु किं तु संविश्य स्थावरेषु बहिः स्थितः

ਸੁਹ੍ਰਦਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਸੱਚ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਚਲਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਤਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਠਹਿਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 21

स्थावरेष्वपि संविश्य तन्न स्नानं विधीयते । न यत्र देवस्नानार्थं भक्तैः संगृह्यते जलम्

ਠਹਿਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਸਨਾਨ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਜਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

यच्च हस्तशतादूर्ध्वं सरस्तत्र विधीयते । संवेशेऽपि क्रमश्चायं पादौ प्रक्षाल्य यद्बहिः

ਜੇ ਸੌ ਹਸਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੋਈ ਸਰੋਵਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਵਿਧੀਸੰਮਤ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ—ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਧੋਵੋ।

Verse 23

ततः स्नानं प्रकर्तव्यमन्यथा दोष उच्यते । किं न श्रुतस्त्वया प्रोक्तः श्लोकः पद्मभुवा पुरा

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ?

Verse 24

मलं मूत्रं पुरीषं च श्लेष्म निष्ठीनाश्रु च । गंडूषाश्चैव मुञ्चति ये ते ब्रह्महणैः समाः

ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮੈਲ, ਮੂਤਰ, ਮਲ, ਕਫ਼, ਥੂਕ, ਅੰਸੂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ੍ਹਾ (ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਦਾ ਪਾਣੀ) ਛੱਡਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

तस्मान्निःसर शीघ्रं त्वं यद्येवमजितेन्द्रियः । तत्किमर्थं दुराचार तीर्थेष्वटसि बालिश

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆ—ਜੇ ਤੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਜੇ ਅਜਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 26

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स हि तीर्थफलं लभेत्

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਮਨ ਭੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਨ—ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

भीम उवाच । अधर्मो वापि धर्मोऽस्तु निर्गंतुं नैव शक्नुयाम् । क्षुधा तृषा मया नित्यं वारितुं नैव शक्यते

ਭੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

Verse 28

सुहृदय उवाच । जीवितार्थे भवान्कस्मात्पापं प्रकुरुते वद । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः शिबिना यः समीरितः

ਸੁਹ੍ਰਿਦਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੂੰ ਪਾਪ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਦੱਸ। ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ?

Verse 29

मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा । न कल्पमपि जीवेत लोकद्वयविरोधिना

ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭਰ ਵੀ ਜੀ ਲਵੇ; ਪਰ ਜੋ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ—ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ—ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਲਪ ਭਰ ਵੀ ਨਾ ਜੀਵੇ।

Verse 30

भीम उवाच । काकारवेण ते मह्यं कर्णौ बधिरतां गतौ । पास्याम्येव जलं चात्र कामं विलप शुष्य वा

ਭੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਕਾਂ-ਵਾਂਗ ਕਾਂਵਾਂ-ਕਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਬਹਿਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਪੀਵਾਂਗਾ—ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰ, ਜਾਂ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾ।

Verse 31

सुहृदय उवाच । क्षत्रियाणां कुले जातस्त्वहं धर्माभिरक्षिणाम् । तस्मात्ते पातकं कर्तुं न दास्यामि कथंचन

ਸੁਹ੍ਰਿਦਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਤਕ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 32

तद्वराकाथ शीघ्रं त्वमस्मात्कुंडाद्विनिःसर

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਕੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆ।”

Verse 33

इष्टकाशकलैः शीघ्रं चूर्णयिष्येऽन्यथा शिरः । इत्युक्त्वा चेष्टकां गृह्य मुमोच शिरसः प्रति

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਤੁਰੰਤ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਇੱਟ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।

Verse 34

भीमश्च वंचयित्वा तामुत्प्लुत्य बहिराव्रजत् । भर्त्सयंतौ ततश्चोभावन्योन्यं भीमविक्रमौ

ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛਲ ਕੇ, ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਧਿਕਕਾਰਣ ਲੱਗੇ।

Verse 35

युयुधाते प्रलंबाभ्यां बाहुभ्यां युद्धपारगौ । व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਘੁੰਮ ਕੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ; ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਿਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।

Verse 36

मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च जानुभिश्चाभिजघ्नतुः । ततो मुहूर्तात्कौरव्यः पर्यहीयत पांडवः

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਐੜੀਆਂ ਦੇ ਘਾਤਾਂ ਅਤੇ ਘੁੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਲੱਗਾ।

Verse 37

हीयमानस्ततो भीम उद्यतोऽभूत्पुनः पुनः । अहीयत ततोऽप्यंग ववृधे बर्बरीककः

ਭੀਮ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦਾ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਫਿਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ। ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਬਰਬਰੀਕ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

Verse 38

ततो भीमं समुत्पाट्य बर्बरीको बलादिव । निष्पिपेष ततः क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत्

ਤਦ ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਕੇਵਲ ਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭੀਮ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਿਆ; ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ।

Verse 39

मूर्छितं चैवमादाय विस्फुरन्तं पुनःपुनः । सागराय प्रचलितः क्षेप्तुं तत्र महांभसि

ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੜਫਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ—ਉਸ ਮਹਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ।

Verse 40

ददृशुः पांडवा नैतद्देव्या नयनयंत्रिताः

ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 41

तथा गृहीते कुरुवीरमुख्ये वीरेण तेनाद्भुतविक्रमेण । आश्चर्यमासीद्दिवि देवतानां देवीभिराकाशतले निरीक्ष्य तम्

ਜਦੋਂ ਕੁਰੁਆਂ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀਰ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਯੋਧੇ ਵੱਲੋਂ ਪਕੜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 42

सागरस्य ततस्तीरे बर्बरीकं गतं तदा । निरीक्ष्य भगवान्रुद्रो वियत्स्थः समभाषत

ਜਦੋਂ ਬਰਬਰੀਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 43

भोभो राक्षसशार्दूल बर्बरीक महाबल । मुंचैनं भरतश्रेष्ठं भीमं तव पितामहम्

“ਹੇ ਹੇ! ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਬਰਬਰੀਕ! ਇਸ ਭੀਮ ਨੂੰ—ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ—ਛੱਡ ਦੇ।”

Verse 44

अयं हि तीर्थयात्रायां विचरन्भ्रातृभिर्युतः । कृष्णया चाप्यदस्तीर्थं स्नातुमेवाभ्युपाययौ

“ਇਹ ਤਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ, ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ।”

Verse 45

सम्मानं सर्वथा तस्मादर्हः कौरवनंदनः । अपापो वा सपापो वा पूज्य एव पितामहः

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਨਿਰਪਾਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਪਾਪ, ਪਿਤਾਮਹ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਪੂਜਣਯ ਹੈ।”

Verse 46

सूत उवाच । इति रुद्रवचः श्रुत्वा सहसा तं विमुच्य सः । न्यपतत्पादयोर्हा धिक्कष्टं कष्टं च प्राह सः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, ‘ਹਾਏ! ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ—ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ, ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ!’”

Verse 47

क्षम्यतां क्षम्यतां चेति पुनः पुनरवोचत । शिरश्च ताडयन्स्वीयं रुरोद च मुहुर्मुहुः

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—“ਖਿਮਾ ਕਰੋ, ਖਿਮਾ ਕਰੋ”—ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਿਰ ਪਿੱਟਦਾ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 48

तं तथा परिशोचंतं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः । भीमसेनः समालिंग्य आघ्राय च वचोऽब्रवीत्

ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘਬਰਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 49

वयं त्वां नैव जानीमस्त्वं चास्माञ्जन्मकालतः । अत्र वासश्च ते पुत्र भैमेः कृष्णाच्च संश्रुतः

“ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਪਰ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਭੀਮ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਚਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 50

परं नो विस्मृतं सर्वं नानादुःखैः प्रमुह्यताम् । दुःखितानां यतः सर्वा स्मृतिर्लुप्ता भवेत्स्फुटम्

“ਉਪਰੋਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 51

तदस्माकमिदं दुःखं सर्वकालविधानतः । मा शोचस्त्वं च तनय न ते दोषोऽस्ति चाण्वपि

“ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ—ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।”

Verse 52

यतः सर्वः क्षत्रियस्य दंड्यो विपथिसंस्थि तः । आत्मापिदंड्यः साधूनां प्रवृत्तः कुपथाद्यदि

ਜੋ ਕੋਈ ਕੁਪਥ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਦੰਡ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਬੁਰੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਮੁੜੇ, ਤਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

पितृमातृसुहृद्भ्रातृपुत्रादीनां किमुच्यते । अतीव मम हर्षोऽयं धन्योहं पूर्वजाश्च मे

ਫਿਰ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਨੰਦ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ।

Verse 54

यस्य त्वीदृशकः पौत्रो धर्मज्ञो धर्मपालकः । वरार्हस्त्वं प्रशंसार्हो भवान्येषां सतां तथा

ਜਿਸ ਦਾ ਪੌਤ੍ਰ ਐਸਾ ਹੋਵੇ—ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਵੱਡਾ ਜਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਧਰਮੀ ਸੱਜਣ ਹਨ।

Verse 55

तस्माच्छोकं विहायेमं स्वस्थो भवि तुमर्हसि

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਸੁਸਥ ਹੋ ਜਾ।

Verse 56

बर्बरीक उवाच । पापं मां ताततात त्वं ब्रह्मघ्नादपि कुत्सितम् । अप्रशस्यं नार्हसीह द्रष्टुं स्प्रष्टुमपि प्रभो

ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪਿਤਾ—ਹਾਂ, ਹੇ ਦਾਦਾ ਜੀ—ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਨਿੰਦਣਯ। ਮੈਂ ਅਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਛੂਹਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

Verse 57

सर्वेषामेव पापानां निष्कृतिः प्रोच्यते बुधैः । पित्रोरभक्तस्य पुनर्निष्कृतिर्नैव विद्यते

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਭਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਫਿਰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 58

तद्येन देहेन मया ताततातोऽभिपीडितः । तत्त्वमेव समुत्स्रक्ष्ये महीसागरसंगमे

ਜਿਸੇਹੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 59

मैवं भवेयमन्येषु अपि जन्मसु पातकी । न मामस्मादभिप्रायादर्हः कोऽपि निवर्तितुम्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਐਸਾ ਪਾਪੀ ਨਾ ਬਣਾਂ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

Verse 60

यतोंऽशेन विलुप्येत प्रायश्चित्तान्निवारकः । एवमुक्त्वा समुत्प्लुत्य ययौ चैवार्णवं बली

ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਘਟਾ ਨਾ ਦੇਵੇ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬਲੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਿਆ।

Verse 61

समुद्रोऽपि चकंपे च कथमेनं निहन्म्यहम् । ततः सिद्धांबिकायाश्च देव्यस्तत्र चतुर्दश

ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠਿਆ: ‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮਾਰਾਂ?’ ਤਦ ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂਬਿਕਾ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 62

समालिंग्य च संस्थाप्य रुद्रेण सहिता जगुः । अज्ञातविहिते पापे नास्ति वीरेंद्र कल्मषम्

ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਗਾਏ: ‘ਹੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਅਣਜਾਣੇ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।’

Verse 63

शास्त्रेषूक्तमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि । अमुं च पृष्ठलग्नं त्वं पश्य भोः स्वं पितामहम्

ਇਹ ਬਚਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਵੇਖ, ਹੇ ਮਹੋਦਯ, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾਮਹ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 64

पुत्रपुत्रेति भाषंतमनु त्वा मरणोन्मुखम् । अधुना चेत्स्वकं देहं वीर त्वं परित्यक्ष्यसि

‘ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ!’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇਂਗਾ, ਤਾਂ (ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸੋਚ)।

Verse 65

ततस्त्यक्ष्यति भीमोऽपि पातकं तन्महत्तव । एवं ज्ञात्वा धारय त्वं स्वशरीरं महामते

ਤਦੋਂ ਭੀਮ ਵੀ ਤੇਰੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਾਤਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ—ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗ।

Verse 66

अथ चेत्त्यक्तुकामस्त्वं तत्रापि वचनं शृणु । स्वल्पेनैव च कालेन कृष्णाद्देवकिनंदनात्

ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ—ਵੱਲੋਂ (ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੁਲਝ ਜਾਵੇਗਾ)।

Verse 67

देहपातस्तव प्रोक्तस्तं प्रतीक्ष यदीच्छ सि । यतो विष्णुकराद्वत्स देहपातो विशिष्यते

ਤੇਰੇ ਦੇਹ-ਪਾਤ (ਮੌਤ) ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ। ਕਿਉਂਕਿ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

तस्मात्प्रतीक्ष तं कालमस्माकं प्रार्थितेन च । एवमुक्तो निववृते बर्बरीकोऽपि दुर्मनाः

ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਰਬਰੀਕ ਵੀ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ।

Verse 69

रुद्रं देवीश्च चामुंडां सोपालंभं वचोऽब्रवीत् । त्वमेव देवि जानासि रक्ष्यते शार्ङ्गधन्विना

ਉਸ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ—ਚਾਮੁੰਡਾ ਤੱਕ—ਨੂੰ ਉਪਾਲੰਭ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁ ਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ/ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 70

पांडवा भूमिलाभार्थे तत्ते कस्मादुपेक्षितम् । त्वया च समुपागत्य रक्षितोऽयं वृकोदरः

“ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਆ ਕੇ ਦਖ਼ਲ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।”

Verse 71

देव्युवाच । अहं च रक्षयिष्यामि स्वभक्तं कृष्णमृत्युतः । यस्माच्च चंडिकाकृत्ये कृतोऽनेन महारणः । तस्माच्चंडिलनाम्नायं विश्वपूज्यो भविष्यति

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਾਵਾਂਗੀ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਚੰਡਿਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਪੂਜਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 72

एवमुक्त्वा गताः सर्वे देवा देव्यस्त्वदृश्यताम् । भीमोऽपि तं समादाय पांडुभ्यः सर्वमूचिवान्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਭੀਮ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 73

विस्मिताः पांडवास्तं च पूजयित्वा पुनः पुनः । यथोक्तविधिना चक्रुस्तीर्थस्नानमतंद्रिताः

ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਅਥਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 74

भीमोपि यत्र रुद्रेण मोक्षितस्तत्र सुप्रभम् । लिंगं संस्थापयामास भीमेश्वरमिति श्रुतम्

ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੇ ਵੀ—ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਉਥੇ ਹੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ‘ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 75

ज्येष्ठमासे कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । रात्रौ संपूज्य भीमेशं जन्मपापाद्विमुच्यते

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੀਮੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

यथैव लिंगानि सुपूजितानि सप्तात्र मुख्यानि महाफलानि । भीमेश्वरं लिंगमिदं तथैव समस्तपापापहरं सुपूज्यम्

ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਲਿੰਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੂਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।