Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 50

Devanagari script

परं नो विस्मृतं सर्वं नानादुःखैः प्रमुह्यताम् । दुःखितानां यतः सर्वा स्मृतिर्लुप्ता भवेत्स्फुटम्

Transliteration

paraṃ no vismṛtaṃ sarvaṃ nānāduḥkhaiḥ pramuhyatām | duḥkhitānāṃ yataḥ sarvā smṛtirluptā bhavetsphuṭam

Translation

“ਉਪਰੋਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Word by Word

• परम्: however / but
• परम्: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे/क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial use: but/however)

• नः: our
• नः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (genitive), बहुवचनम् (our)

• विस्मृतम्: forgotten
• विस्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + वि (उपसर्ग)
• Form: भूतकाले कृदन्तः (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र विधेयविशेषणम् (predicate adjective)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta/Karma (Contextual/प्रकरणानुसार)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying implied ‘thing/it’)

• नाना-दुःखैः: by various sorrows
• नाना-दुःखैः: Karana (Instrument/cause/करण)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः (instrumental), बहुवचनम्; समासः: नाना + दुःख (विविध-दुःख)

• प्रमुह्यताम्: one becomes bewildered / let (one) be bewildered
• प्रमुह्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः: ‘प्रमोहः भवतु’ (let one become bewildered)

• दुःखितानाम्: of the sorrowful
• दुःखितानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसक-सम्भवः; षष्ठी-विभक्तिः (genitive), बहुवचनम्; ‘of the afflicted’

• यतः: because
• यतः: Sambandha (Cause marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्ययम् (causal: because/since)

• सर्वा: all
• सर्वा: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying स्मृतिः)

• स्मृतिः: memory
• स्मृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्मृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• लुप्ता: lost
• लुप्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लुप् (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्तः (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेयविशेषणम् (predicate adjective)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकारः (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• स्फुटम्: clearly
• स्फुटम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण (adverb: clearly)

Speaker

Bhīmasena

Visual Art Cues

Scene: A calm speaker explains that sorrow overwhelms memory; the listener’s face shows confusion softening into understanding; the atmosphere shifts from chaos to composure.

Characters & Entities

• Bhīmasena

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering clouds discernment; dharma therefore calls for patience and gentle understanding rather than harsh blame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is specified; the verse is psychological and ethical rather than geographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is mentioned.