Adhyaya 58

Verse 1

अर्जुन उवाच । गुप्तक्षेत्रमिदं कस्मात्कस्माद्गुप्तं च नारद । यस्य प्रभावः सुमहान्नैव कस्यापि संस्तुतः

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇਹ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿਆ? ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

Verse 2

नारद उवाच । पुरातनामत्र कथां गुप्तक्षेत्रस्य कारणे । शृणु पांडव शापेन गुप्तमासीदिदं यथा

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਸੁਣ—ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਥਾਨ ਗੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 3

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्सर्वतीर्थाधिदैवताः । प्रणामाय ब्रह्मसदो ब्रह्माणं सहिता ययुः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾਜੀ ਕੋਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ।

Verse 4

पुष्करस्य प्रभासस्य निमिषस्यार्बुदस्य च । कुरुक्षेत्रस्य क्षेत्रस्य धर्मारण्यस्य देवताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਨਿਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ ਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਖੇਤਰ ਤੇ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਵੀ ਸਨ।

Verse 5

वस्त्रापथस्य श्वेतस्य फल्गुतीर्थं स्य चापि याः । केदारस्य तथान्येषां क्षेत्राणां कोटिशोऽपि याः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ, ਸ਼ਵੇਤ ਅਤੇ ਫਲਗੁਤੀਰਥ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਆਏ; ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਭੀ।

Verse 6

सिंधुसागरयोगस्य महीसागरकस्य च । गंगासागरयोगस्य अधिपाः सूकरस्य च

ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ, ਮਹੀਸਾਗਰਕ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਤੇ ਸੂਕਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਭੀ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।

Verse 7

गंगारेवामुखीनां तु नदीनामधिदेवताः । शोणह्रदपुरोगाणां ह्रदानां चाधिदेवताः

ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਣ-ਹ੍ਰਦ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਭੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 8

ते सर्वे संघशो भूत्वा श्रैष्ठ्य ज्ञानाय चात्मनः । समुपाजग्मुरमला महतीं ब्रह्मणः सभाम्

ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੰਗਤ ਬਣ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵੱਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 9

तत्र तीर्थानि सर्वाणि समायातानि वीक्ष्य सः । उत्तस्थौ सहितः सर्वैः सभासद्भिः पितामहः

ਉਥੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਦੱਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 10

प्रणम्य सर्वतीर्थेभ्यः प्रबद्धकरसंपुटः । तीर्थानि भगवानाह विस्मयोत्फुल्ललोचनः

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅੰਜਲੀ-ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ; ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 11

अद्य नः सद्म सकलं युष्माभिरतिपावितम् । वयं च पाविता भूयो युष्माकं दर्शनादपि

ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਨਿਵਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪਾਵਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 12

तीर्थानां दर्शनं श्रेयः स्पर्शनं स्नानमेव च । कीर्तनं स्मरणं चापि न स्यात्पुण्यं विना परम्

ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 13

महापापान्विता रौद्रास्त्वपि ये स्युः सुनिष्ठुराः । तेऽपि तीर्थैः प्रपूयंते किं पुनर्धर्मसंस्थिताः

ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਜੋ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਗੇ!

Verse 14

एवमुक्त्वा पुलस्त्यं स पुत्रमभ्यादिदेश ह । शीघ्रमर्घं तीर्थहेतोः समानय यथार्चये

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਅਰਘ੍ਯ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਾਂ।”

Verse 15

पुलस्त्य उवाच । असंख्यानीह तीर्थानि दृश्यंते पद्मसंभव । यथा दिशसि मां तात अर्घमेकमुपानये

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਦਮ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਇੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰਥ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਇਕੋ ਅਰਘ੍ਯ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ।”

Verse 16

धर्मप्रवचने श्लोको यत एष प्रगीयते

ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਨਿਯਮ-ਵਾਕ ਵਜੋਂ।

Verse 17

भवेयुर्यद्यसंख्याता अर्घयोग्याः समर्चने । ततस्तेषां वरिष्ठाय दातव्योऽर्घः किलैकतः

ਜੇ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਯੋਗ ਅਣਗਿਣਤ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਕੋ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । साभिप्रायं साधु वत्स त्वया प्रोक्तमिदं वचः । एवं कुरुष्वैकमर्घमानय त्वं सुशीघ्रतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਧੀਆ ਕਿਹਾ, ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਅਰਥਪੂਰਨ ਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ: ਇਕ ਅਰਘ੍ਯ ਲਿਆ ਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 19

नारद उवाच । ततः पुलस्त्यो वेगेन समानिन्येऽर्घमुत्तमम् । तं च ब्रह्मा करे गृह्य तीर्थान्याहेति भारतीम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਅਰਘ੍ਯ ਲਿਆ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 20

सर्वैर्भवद्भिः संहत्य मुख्यस्त्वेकः प्रकीर्त्यताम् । तस्मै चार्घं प्रयच्छामि नैवं मामनयः स्पृशेत्

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕੋ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤਤਾ ਨਾ ਛੂਹੇ।

Verse 21

तीर्थान्यूचुः । न वयं श्रेष्ठतां विद्मः कथंचन परस्परम् । अस्माद्धेतोश्च संप्राप्ता ज्ञात्वा देहि त्वमेव तत्

ਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਣੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਦਿਓ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । नाहं वेद्मि श्रेष्ठतां वः कथंचन नमोऽस्तु वः । सर्वे चापारमाहात्म्यं स्वयं मे वक्तुमर्हथ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅਸੀਮ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 23

यत्र गंगा गया काशी पुष्करं नैमिषं तथा । कुरुक्षेत्रं तथा रेवा महीसागरसंगमः

ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਗਿਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਤੀ (ਮਹੀ) ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 24

प्रभासाद्यानि शतशो यत्र नस्तत्र का मतिः

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਥ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 25

नारद उवाच । एवमुक्ते पद्मभुवा कोपि नोवाच किंचन । चिरेणेदं ततः प्राह महीसागरसंगमः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਪਦਮਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮਹੀ-ਸਾਗਰ-ਸੰਗਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 26

ममैनमर्घं त्वं यच्छ चतुरानन शीघ्रतः । यतः कोटिकलायां वा मम कोऽपि न पूर्यते

“ਹੇ ਚਤੁਰਾਨਨ! ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ (ਸਨਮਾਨ-ਅਰਪਣ) ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।”

Verse 27

यतश्चेन्द्रद्युम्नराज्ञा ताप्यमाना वसुंधरा । सर्वतीर्थद्रवीभूता महीनामाभवन्नदी

“ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲ ਗਈ ਅਤੇ ‘ਮਹੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ।”

Verse 28

सा च सर्वाणि तीर्थानि संयुक्तानि मया सह । सर्वतीर्थमयस्तस्मादस्मि ख्यातो जगत्त्रये

“ਅਤੇ ਉਹ ਮਹੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਰਵ-ਤੀਰਥਮਯ’—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।”

Verse 29

गुहेन च महालिंगं कुमारेश्वरमीश्वरम् । संस्थाप्य तीर्थमुख्यत्वं मम दत्तं महात्मना

“ਅਤੇ ਗੁਹਾ (ਸਕੰਦ) ਨੇ ਮਹਾਲਿੰਗ—ਪ੍ਰਭੂ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ—ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਾ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।”

Verse 30

नारदेनापि मत्तीरे स्थानं संस्थाप्य शोभनम् । सर्वेभ्यः पुण्यक्षेत्रेभ्यो दत्तं श्रैष्ठ्यं पुरा मम

ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

Verse 31

एवं त्रिभिर्हेतुवरैर्ममेवार्घः प्रदीयताम् । गुणैकदेशेऽपि समं मम तीर्थं न वै परम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉੱਤਮ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਕੇਵਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ—ਉੱਤਮ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 32

इत्युक्ते वचने पार्थ तीर्थराजेन भारत । सर्वे नोचुः किंचनापि किं ब्रह्मा वक्ष्यतीति यत्

ਜਦ ਤੀਰਥਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ—ਹੇ ਭਾਰਤ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ, ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੀ ਕਹੇਗਾ?’

Verse 33

ततो ब्रह्मसुतो ज्येष्ठः श्वेतमाल्यानुलेपनः । दक्षिणं बाहुमुद्धत्य धर्मो वचनमब्रवीत्

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ, ਜੋ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ ਉੱਠਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 34

अहो कष्टमिदं कूक्तं तीर्थराजेन मोहतः । सन्तोऽपि न गुणा वाच्याः स्वयं सद्भिः स्वका यतः

ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਬਚਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ‘ਤੀਰਥਰਾਜ’ ਨੇ ਕਿਹਾ! ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਜਣ, ਗੁਣ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਣ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 35

स्वीयान्गुणान्स्वयं यो हि सम्पत्सु प्रक्षिपन्परान् । ब्रवीति राजसस्त्वेष ह्यहंकारो जुगुप्सितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਡੀਂਗ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਘਿਨੌਣਾ ਅਭਿਮਾਨ।

Verse 36

तस्मादस्मादहंकारात्सत्स्वप्येषु गुणेषु च । अप्रख्यातं ध्वस्तरूपमिदं तीर्थं भविष्यति

ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ—ਭਾਵੇਂ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹੋਣ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 37

स्तंभतीर्थमिति ख्यातं स्तम्भो गर्वः कृतो यतः । स्तंभस्य हि फलं सद्यो ब्रह्मापि प्राप किं परः

ਇਹ ‘ਸਤੰਭਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਗਰਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਤੰਭ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਭਿਮਾਨ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਭੋਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ!

Verse 38

इत्युक्ते धर्मदेवेन हाहेति रव उत्थितः । ततः शीघ्रं समायातो योगीशोऽहं च पांडव

ਧਰਮਦੇਵ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ‘ਹਾਏ! ਹਾਏ!’ ਦੀ ਚੀਖ ਉੱਠੀ। ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।

Verse 39

गुहस्ततो वचः प्राह धर्मदेवसमागमे । अयुक्तमेतच्छापोऽयं दत्तो यद्धर्म धार्ष्ट्यतः

ਫਿਰ ਗੁਹ ਨੇ ਧਰਮਦੇਵ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧਰਮ! ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਅਯੋਗ ਹੈ; ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 40

ब्रवीतु कोऽपि सर्वेषां तीर्थानां तेषु वर्तताम् । यद्यैश्वर्यं नार्हतेसौ महीसागरसंगमः

ਕੋਈ ਭੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਲਵੇ—ਜੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗਮ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 41

तिष्ठत्वात्मगुणो यच्च तीर्थराजेन वर्णितः । तत्र को विगुणो नाम मिथ्यावादी यतो गुणः

ਤੀਰਥਰਾਜ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਆਤਮ-ਗੁਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ ਕੌਣ ‘ਨਿਰਗੁਣ’ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 42

अहो न युक्तं पालानां यदि तेऽप्यविमृश्य च । एवमर्थान्करिष्यंति कं यांति शरणं प्रजाः

ਹਾਏ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਵਿਚਾਰੇ ਐਸੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ। ਜੇ ਉਹ ਇਉਂ ਫੈਸਲੇ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਰਨ ਜਾਵੇ?

Verse 43

एवमुक्ते गुहेनाथ धर्मो वचनमब्रवीत् । सत्यमेतद्यदर्होऽयं महीसागरसंगमः

ਗੁਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 44

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् । किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् । परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੇ—ਇਹ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਪਰੋਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਭੀ ਡੋਲ੍ਹਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 45

स्वप्रशंसां प्रकुर्वाणः पराक्षेपसमन्विताम् । किं दिवः पृथिवीं पूर्वं ययातिर्न पपात ह । यानि पूर्वं प्रमाणानि कृतानीशेन धीमता

ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਮਿਲਾਵੇ, ਕੀ ਉਹ ਯਯਾਤੀ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ? ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮਾਪਦੰਡ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।

Verse 46

तानि सम्पालनीयानि तानि कोऽति क्रमेद्बुधः । तव पित्रा समादिश्य यदर्थं स्थापिता वयम्

ਉਹ ਨਿਯਮ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਨਿਭਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰੇਗਾ? ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ।

Verse 47

पालयामास एतच्च त्वं पालयितुमर्हसि । ईश्वराः स्वप्रमाणेन भवंतो यदि कुर्वते

ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਭੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ; ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਜੇ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 48

तदस्माभिरिदं युक्तं शासनं दिश्यतां परम् । एवमुक्त्वा स्वीयमुद्रां मोक्तुकामं वृषं तदा

ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ (ਧਰਮ ਨੇ) ਆਪਣੀ ਮੋਹਰ/ਚਿੰਨ੍ਹ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਲਦ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 49

अहं प्रस्तावमन्वीक्ष्य वाक्यमेतदुदैरयम् । नमो धर्माय महते विश्वधात्रे महात्मने

ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ: “ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ।”

Verse 50

ब्रह्मविष्णुशिवैर्नित्यं पूजितायाघनाशिने । यदि मुद्रां भवान्धर्म परित्यक्ष्यति कर्हिचित्

ਹੇ ਧਰਮ—ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਤ—ਜੇ ਕਦੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ/ਅਧਿਕਾਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਂ…

Verse 51

तदस्माकं कुतो भावो मा विश्वं नाशय प्रभो । योगीश्वरं गुहं चापि संमानयितुमर्हसि

ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਰਹੇਗੀ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ। ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਗੁਹ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 52

शिववन्माननीयो हि यतः साक्षाच्छिवात्मजः । त्वां च देवो गुहः स्वामी संमानयितुमर्हति

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਖਾਤ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵ ਗੁਹ, ਪ੍ਰਭੂ-ਸਵਾਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਉਤਰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 53

युवयोरैक्यभावेन सुखं जीवेदिदं जगत् । त्वया प्रदत्तः शापोऽयं मा प्रत्याख्यातिलक्षणः

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਸੁਰਤਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਵੇ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸੀ ਜਾਂ ਇਨਕਾਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਬਣੇ।

Verse 54

अनुग्रहश्च क्रियतां तीर्थराजस्य मानद

ਅਤੇ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

Verse 56

एवमुच्चरमाणं मां प्रशस्याहापि पद्मभूः । साध्वेतन्नारदेनोक्तं धर्मैतद्वचनं कुरु । सम्मानय गुहं चापि गुहः स्वामी यतो हि नः । एवमुक्ते ब्रह्मणा च धर्मो वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਦਮਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਅਤਿ ਉੱਤਮ—ਨਾਰਦ ਨੇ ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮ, ਇਹ ਬਚਨ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਗੁਹ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਹ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਧਰਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 57

नमो गुहाय सिद्धाय किंकरायस्य ते वयम् । मदीयां स्कन्द विज्ञप्तिं नाथैनामवधारय

ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਗੁਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਾਥ ਸਕੰਦ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 58

स्तंभादेतन्महातीर्थमप्रसिद्धं भविष्यति । स्तंभतीर्थमिति ख्यातं सुप्रसिद्धं भविष्यति

ਇਸ ਸਤੰਭ ਤੋਂ ਇਹ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੁਣ ਅਪਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ‘ਸਤੰਭਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਅਤਿ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 59

स्तम्भतीर्थमिति ख्यातं सर्वतीर्थफलप्रदम् । यश्चात्र स्नानदानानि प्रकरिष्यति मानवः

‘ਸਤੰਭਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਿਆਤ ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰੇਗਾ—

Verse 60

यथोक्तं च फलं तस्य स्फुटं सर्वं भविष्यति । शनिवारे ह्यमावास्या भवेत्तस्याः फलं च यत्

ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਾਵਸਿਆ ਪਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—

Verse 61

महीसागरयात्रायां भवेत्तच्चावधारय । प्रभासदशयात्राभिः सप्तभिः पुष्करस्य च

ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰ ਲੈ—ਮਹੀਸਾਗਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 62

अष्टाभिश्च प्रयागस्य तत्फलं प्रभविष्यति । पंचभिः कुरुक्षेत्रस्य नकुलीशस्य च त्रिभिः

ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਕੁਲੀਸ਼ ਤੀਰਥ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

अर्बुदस्य च यत्षड्भिस्तत्फलं च भविष्यति । वस्त्रापथस्य तिसृभिर्गंगायाः पंचभिश्च यत्

ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਅਰਬੁਦ ਦੀਆਂ ਛੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 64

कूपोदर्याश्चतुर्भिश्च तत्फलं प्रभविष्यति । काश्याः षड्भिस्तथा यत्स्याद्गोदावर्याश्च पंचभिः

ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹੀ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕੂਪੋਦਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵਾਰ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 65

तत्फलं स्तंभतीर्थे वै शनिदर्शे भविष्यति । एवं दत्ते वरे स्कंदस्तदा प्रीतमनाभवत्

ਉਹੀ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਤੰਭਤੀਰਥ, ਸ਼ਨਿਦਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਕੰਦ ਦਾ ਮਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 66

ब्रह्मापि स्तंभतीर्थाय ददावर्घं समाहितः । ददौ च सर्वतीर्थानां श्रेष्ठत्वममितद्युतिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਤੰਭਤੀਰਥ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਅਮਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 67

तीर्थानि च गुहं नाथं सम्मान्य विससर्ज सः । एवमेतत्पुरा वृत्तं गुप्तक्षेत्रस्य कारणम्

ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਨਾਥ ਗੁਹਾ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਉਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ—ਇਹੀ ‘ਗੁਪਤਖੇਤਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 68

भूयश्चापि प्रसिद्ध्यर्थं प्रेषिताप्सरसोऽत्र मे । विमोक्षिता ग्राहरूपात्त्वया ताश्च कुरूद्वह

ਫਿਰ ਭੀ, ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮੇਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 69

यतो धर्मस्य सर्वस्य नानारूपैः प्रवर्ततः । परित्राणाय भवतः कृष्णस्य च भवो भवे

ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇ।

Verse 70

तदिदं वर्णितं तुभ्यं सर्वतीर्थफलं महत् । श्रुत्वैतदादितः पूर्वं पुमान्पापैः प्रमुच्यते

ਇਉਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ‘ਸਰਵਤੀਰਥ-ਫਲ’ ਤੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

सूत उवाच । श्रुत्वेति विजयो धीमान्प्रशशंस सुविस्मितः । विसृष्टो नारदाद्यैश्च द्वारकां प्रति जग्मिवान्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।