Adhyaya 27

Verse 1

। नारद उवाच । ततो निरुपमं दिव्यं सर्वरत्नमयं शुभम् । ईशाननिर्मितं साक्षात्सह देव्याविशद्गृहम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਅਨੁਪਮ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸ਼ੁਭ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ—ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਖਾਤ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

Verse 2

तत्रासौ मंदरगिरौ सह देव्या भगाक्षहा । प्रासादे तत्र चोद्याने रेमे संहृष्टमानसः

ਉੱਥੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਉੱਥਲੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਿਦਯ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे देवास्तारकेणातिपीडिताः । प्रोत्साहितेन चात्यर्थं मया कलिचिकीर्षुणा

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਰਕ ਵੱਲੋਂ ਅਤਿ ਪੀੜਿਤ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ—ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਘਟਨਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 4

आसाद्य ते भवं देवं तुष्टुबुर्बहुधा स्तवैः । एतस्मिन्नंतरे देवी प्रोद्वर्तयत गात्रकम्

ਉਹ ਭਵ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨੇਕ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਬਟਨ ਨਾਲ ਮਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 5

उद्वर्तनमलेनाथ नरं चक्रे गजाननम् । देवानां संस्तवैः पुण्यैः कृपयाभिपरिप्लुता

ਉਸ ਉਬਟਨ ਦੇ ਮਲ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਰਚਿਆ—ਗਜਾਨਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੁੰਨਮਈ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ।

Verse 6

पुत्रेत्युवाच तं देवी ततः संहृष्टमानसा । एतस्मिन्नंतरे शर्वस्तत्रागत्य वचोऽब्रवीत्

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹ੍ਰਿਦਯ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ।” ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 7

पुत्रस्तवायं गिरिजे श्रृणु यादृग्भविष्यति । विक्रमेण च वीर्येण कृपया सदृशो मया

ਹੇ ਗਿਰਿਜੇ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—ਸੁਣ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 8

यथाहं तादृशश्चासौ पुत्रस्ते भविता गुणैः । ये च पापा दुराचारा वेदान्धर्मं द्विषंति च

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ—ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—

Verse 9

तेषामामरणांतानि विघ्नान्येष करिष्यति । ये च मां नैव मन्यंते विष्णुं वापि जगद्गुरुम्

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੱਕ ਟਿਕਣ ਵਾਲੇ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਹੈ।

Verse 10

विघ्निता विघ्नराजेन ते यास्यंति महत्तमः । तेषां गृहेषु कलहः सदा नैवोपसाम्यति

ਹੇ ਮਹਾਨਤਮ, ਵਿਘਨਰਾਜ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

पुत्रस्य तव विघ्नेन समूलं तस्य नश्यति । येषां न पूज्याः पूज्यंते क्रोधासत्यपराश्च ये

ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਘਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜੜ੍ਹੋਂ-ਮੂਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

रौद्रसाहसिका ये च तेषां विघ्नं करिष्यति । श्रुतिधर्माञ्ज्ञातिधर्मान्पालयंति गुरूंश्च ये

ਜੋ ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਸਾਹਸੀ, ਬੇਲਗਾਮ ਹਿੰਸਕ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਵਿਘਨ ਪਾਏਗਾ। ਪਰ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਧਰਮ, ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—

Verse 13

कृपालवो गतक्रोधास्तेषां विघ्नं हरिष्यति । सर्वे धर्माश्च कर्माणि तथा नानाविधानि च

ਜੋ ਦਇਆਲੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਮ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ—

Verse 14

सविघ्नानि भिवष्यंति पूजयास्य विना शुभे । एवं श्रुत्वा उमा प्राह एवमस्त्विति शंकरम्

‘ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹੇਗਾ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਮਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।’

Verse 15

ततो बृहत्तनुः सोऽभूत्तेजसा द्योतयन्दिशः । ततो गणैः समं शर्वः सुराणां प्रददौ च तम् । यावत्तार कहंता वो भवेत्तावदयं प्रभुः

ਤਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜਦ ਤੱਕ ਤਾਰਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਰਹੇਗਾ।’

Verse 16

ततो विघ्नपतिर्देवैः संस्तुतः प्रमतार्तिहा । चकार तेषां कृत्यानि विघ्नानि दितिजन्मनाम्

ਤਦ ਵਿਘਨਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—ਦਿਤੀ-ਵੰਸ਼ਜ ਦੈਤਾਂ ਲਈ ਵਿਘਨ ਰਚਦਾ।

Verse 17

पार्वती च पुनर्देवी पुत्रत्वे परिकल्प्य च । अशोकस्यांकुरं वार्भिरवर्द्धयत स्वादृतैः

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਿੰਚ ਕੇ ਪਾਲਿਆ।

Verse 18

सप्तर्षीनथ चाहूय संस्कारमंगलं तरोः । कारयामास तन्वंगी ततस्तां मुनयोऽब्रुवन्

ਤਦ ਉਸ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ-ਮੰਗਲ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ; ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 19

त्वयैव दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि । किं फलं भविता देवि कल्पितैस्तरुपुत्रकैः

ਮਾਰਗ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਇਸ ਲਈ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਿਤ ‘ਵ੍ਰਿਕਸ਼-ਪੁੱਤਰਾਂ’ ਤੋਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ?

Verse 20

देव्युवाच । यो वै निरुदके ग्रामे कूपं कारयते बुधः । यावत्तोयं भवेत्कूपे तावत्स्वर्गे स मोदते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨਿਰਜਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੂਆਂ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 21

दशकूपसमावापी दशवापी समं सरः । दशसरःसमा कन्या दशकन्यासमः क्रतुः

ਇੱਕ ਵਾਪੀ (ਬਾਵੜੀ) ਦਸ ਕੂਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦਸ ਵਾਪੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇੱਕ ਕਨਿਆ-ਦਾਨ ਦਸ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਯਜ੍ਞ ਦਸ ਕਨਿਆ-ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

Verse 22

दशक्रतुसमः पुत्रो दशपुत्रसमो द्रुमः

ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਸ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 23

एषैव मम मर्यादा नियता लोकभाविनी । जीर्णोद्धारे कृते वापि फलं तद्द्विगुणं मतम्

ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਨਿਯਤ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਰਣ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਰਨੋਧਾਰ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

इति गणेशोत्पत्तिः । ततः कदाचिद्भगवानुमया सह मंदरे । मंदिरे हर्षजनने कलधौतमये शुभे

ਇਥੇ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਹर्ष ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਮੰਦਰ-ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 25

प्रकीर्णकुसुमामोदमहालिकुलकूजिते । किंनरोद्गीतसंगीत प्रतिशब्दितमध्यके

ਉਹ ਥਾਂ ਵਿਖਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਅੰਦਰ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨੀ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।

Verse 26

क्रीडामयूरैर्हसैश्च श्रुतैश्चैवाभिनादिते । मौक्तिकैर्विविध रत्नैर्विनिर्मितगवाक्षके

ਉਹ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਮੋਰਾਂ, ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 27

तत्र पुण्यकथाभिश्च क्रीडतो रुभयोस्तयोः । प्रादुरभून्महाञ्छब्दः पूरितांबरगोचरः

ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਪੁੰਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦਿਗੰਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 28

तं श्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम् । पर्यपृच्छच्छुभतनूर्हरं विस्मयपूर्वकम्

ਉਹ ਨਾਦ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਸ਼ੁਭ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਹਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 29

तामाह देवीं गिरिशो दृष्टपूर्वास्तु ते त्वया । एते गणा मे क्रीडंति शैलेऽस्मिंस्त्वत्प्रियाः शुभे

ਗਿਰਿਸ਼ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਹ ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਗਣ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।”

Verse 30

तपसा ब्रह्मचर्येण क्लेशेन क्षेत्रसाधनैः । यैरहं तोषितः पृथ्व्यां त एते मनुजोत्तमाः

ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ—ਉਹੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹਨ।

Verse 31

मत्समीपमनुप्राप्ता मम लोकं वरानने । चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहारणक्षमाः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਮੇਰੇ ਸਮੀਪ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 32

विनैतान्नैव मे प्रीतिर्नैभिर्विरहितो रमे । एते अहमहं चैते तानेतान्पस्य पार्वति

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਮੈਂ ਰਮਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ—ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।

Verse 33

इत्युक्ता विस्मिता देवी ददृशे तान्गवाक्षके । स्थिता पद्मपलाशाक्षी महादेवेन भाषिता

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗਵਾਖ਼ਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 34

केचित्कृशा ह्रस्वदीर्घाः केचित्स्थूलमहोदराः । व्याघ्रेभमेषाजमुखा नानाप्राणिमहामुखाः

ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਸਨ, ਕੁਝ ਨਾਟੇ ਜਾਂ ਲੰਮੇ; ਕੁਝ ਮੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਮੁਖ ਬਾਘ, ਹਾਥੀ, ਮੇਢੇ ਜਾਂ ਬੱਕਰੇ ਵਰਗੇ—ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 35

व्याघ्रचर्मपरीधाना नग्ना ज्वालामुखाः परे । गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुपादमुखेक्षणाः

ਕੁਝ ਬਾਘ-ਚਮੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਹੋਰ ਨਗਨ, ਜਵਾਲਾਮੁਖ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ; ਕੁਝ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੈਰ, ਮੁਖ ਅਤੇ ਨੇਤਰ ਸਨ।

Verse 36

विचित्रवाहनाश्चैव नानायुधधरास्तथा । गीतवादित्रतत्त्वज्ञाः सत्त्वगीतरसप्रियाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਅਦਭੁਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸਾਤ্তਵਿਕ ਗੀਤ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

Verse 37

तान्दृष्ट्वा पार्वती प्राह कतिसंख्याभिधास्त्वमी

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?”

Verse 38

श्रीशंकर उवाच । असंख्ये यास्त्वमी देवी असंख्येयाभिधास्तथा । जगदापूरितं सर्वमेतैर्भीमैर्महाबलैः

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਅਸੰਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਅਸੰਖੇਯ ਹਨ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 39

सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु । दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च

ਸਿੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਰਜਰ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ; ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਉਨਮੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—(ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ)।

Verse 40

एते विशति मुदिता नानाहारविहारिणः । ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूम्रपा मधुपायिनः । मदाहाराः सर्वभक्ष्यास्तथान्ये चाप्यभोजनाः

ਇਹ ਵੀਹ ਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਨਾਨਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਊਸ਼ਮਾ ਪੀਂਦੇ, ਕੋਈ ਫੇਨ, ਕੋਈ ਧੂੰਆ, ਕੋਈ ਮਧੁ; ਕੋਈ ਮਦ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ; ਕੋਈ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦੇ—ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਿਨਾ ਖਾਧੇ ਹੀ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 41

गीतनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः । अनंतत्वादमीषां च वक्तुं शक्या न वै गुणाः

ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ।

Verse 42

श्रीदेव्युवाच । मनःशिलेन कल्केन य एष च्छुरिताननः । तेजसा भास्कराकारो रूपेण सदृशस्तव

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਦਾ ਲਾਲ ਲੇਪ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 43

आकर्ण्याकर्ण्य ते देव गणैर्गीतान्महागुणान् । मुहुर्नृत्यति हास्यं च विदधाति मुहुर्मुहुः

ਹੇ ਦੇਵ! ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨੱਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹਾਸਾ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

Verse 44

सदाशिवशिवेत्येवं विह्वलो वक्ति यो मुहुः । धन्योऽमीदृशी यस्य भक्तिस्त्वयि महेश्वरे

ਉਹ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਸਦਾਸ਼ਿਵ! ਸ਼ਿਵ!” ਇਉਂ ਉਚਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਸੀ ਭਕਤੀ ਹੈ।

Verse 45

एनं विज्ञातुमिच्छामि किंनामासौ गणस्तव । श्रीशंकर उवाच । स एष वीरक देवी सदा मेद्रिसुते प्रियः

“ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਇਹ ਗਣ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ?” ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵੀ, ਇਹ ਵੀਰਕ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਰਿਜਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।”

Verse 46

नानाश्चर्यगुणाधारः प्रतीहारो मतोंऽबिके । देव्युवाच । ईदृशस्य सुतस्यापि ममोऽकंठा पुरांतक

“ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਇਹ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ (ਦਰਬਾਨ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ! ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੀ ਮੇਰੀ ਲਾਲਸਾ ਅਕੰਠ ਹੈ।”

Verse 47

कदाहमीदृशं पुत्रं लप्स्याम्यानंददायकम् । शर्व उवाच । एष एव सुतस्तेस्तु यावदीदृक्परो भवेत्

“ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਐਸਾ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ?” ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਰਹੇ।”

Verse 48

इत्युक्ता विजयां प्राह शीघ्रमानय वीरकम् । विजया च ततो गत्वा वीरकं वाक्यमब्रवीत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਝੱਟ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਲਿਆ।” ਫਿਰ ਵਿਜਯਾ ਗਈ ਅਤੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 49

एहि वीरक ते देवी गिरिजा तोषिता शुभा । त्वममाह्वयति सा देवी भवस्यानुमते स्वयम्

“ਆ, ਵੀਰਕ। ਸ਼ੁਭ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ। ਭਵ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 50

इत्युक्तः संभ्रमयुतो मुखं संमार्ज्य पाणिना । देव्याः समीपमागच्छज्जययाऽनुगतः शनैः

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਭਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੁਖ ਪੋਂਛ ਕੇ, ਜਯਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।

Verse 51

तं दृष्ट्वा गिरिजा प्राह गिरामधुरवर्णया । एह्येहि पुत्र दत्तस्त्वं भवेन मम पुत्रकः

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਆ, ਆ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ; ਭਵ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ।”

Verse 52

इत्युक्तो दंडवद्देवीं प्रणम्यावस्थितः पुरः । माता ततस्तमालिंग्य कृत्वोत्संगे च वीरकम्

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ।

Verse 53

चुचुंब च कपोले तं गात्राणि च प्रमार्जयत् । भूषयामास दिव्यैस्तं स्वयं नानाविभूषणैः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪੋਂਛਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।

Verse 54

एवं संकल्प्य तं पुत्रं लालयित्वा उमाचिरम् । उवाच पुत्र क्रीडेति गच्छ सार्धं गणैरिति

ਇਉਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਉਮਾ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਡ ਲੜਾਇਆ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਖੇਡਣ ਜਾ—ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾ।”

Verse 55

ततश्चिक्रीड मध्ये स गणानां पार्वतीसुतः । मुहुर्मुहुः स्वमनसि स्तुवन्भक्तिं स शांकरीम्

ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਣ ਲੱਗਾ। ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਕਰੀ-ਭਕਤੀ, ਅਰਥਾਤ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 56

प्रणम्य सर्वभूतानि प्रार्थयाम्यस्मि दुष्करम् । भक्त्या भजध्वमीशानं यस्या भक्तेरिदं फलम्

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਦੁਸ਼ਕਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਉਸ ਭਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।

Verse 57

क्रीडितुं वीरके याते ततो देवी च पार्वती । नानाकथाभिस्चिक्रीड पुनरेव जटाभृता

ਜਦੋਂ ਵੀਰਕਾ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਫਿਰ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ, ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ।

Verse 58

ततो गिरिसुताकण्ठे क्षिप्तबाहुर्महेश्वरः । तपसस्तु विशेषार्थं नर्म देवीं किलाब्रवीत्

ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪਹਾੜ-ਜਨਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹ ਪਾ ਕੇ, ਖੇਡ-ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ—ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ—ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 59

स हि गौरतनुः शर्वो विशेषाच्छशिशोभितः । रंजिता च विभावर्या देवी नीलोत्पलच्छविः

ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਵ ਗੌਰ-ਤਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ—ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮ ਛਵੀ ਵਾਲੀ—ਰਾਤ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 60

शर्व उवाच । शरीरे मम तन्वंगी सिते भास्यसितद्युतिः । भुजंगीवासिता शुभ्रे संश्लिष्टा चन्दने तरौ

ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਗੌਰੀ! ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕਾਂਤੀ ਇਉਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਜਲੀ ਚਮਕ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਸੱਪ ਫਿੱਕੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਵੇ।”

Verse 61

चंद्रज्योत्स्नाभिसंपृक्ता तामसी रजनी यथा । रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे

“ਤੂੰ ਚੰਦਰ-ਜੋਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਹੈਂ; ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਰਾਤ ਵਰਗੀ। ਹੇ ਗੌਰੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 62

इत्युक्ता गिरिजा तेन कण्ठं शर्वाद्विमुच्य सा । उवाच कोपरक्ताक्षी भृकुटीविकृतानना

ਇਉਂ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਕੰਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵਿਗੜੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।

Verse 63

स्वकृतेन जनः सर्वो जनेन परिभूयते । अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां शशिखंडभृत्

“ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਚੰਦਰ-ਕਲਾਧਾਰੀ, ਜੋ ਪਰਾਏ ਆਸਰੇ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 64

तपोभिर्दीप्तचरितैर्यत्त्वां प्रार्थितवत्यहम् । तस्य मे नियमस्यैवमवमानः पदेपदे

“ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਉਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇਉਂ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 65

नैवाहं कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे । स्वदोषैस्त्वं गतः क्षांतिं तथा दोषाकरश्रियः

“ਮੈਂ ਟੇਢੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸ਼ਰਵ; ਨਾ ਹੀ ਅਨਿਆਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਧੂਰਜਟੇ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਵਰਗੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 66

नाहं मुष्णामि नयने नेत्रहंता भवान्भव । भगस्तत्ते विजानाति तथैवेदं जगत्त्रयमा

“ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਚੁਰਾਂਦੀ; ਹੇ ਭਵ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਤੂੰ ਆਪ ਹੈਂ। ਭਗ ਨੂੰ ਇਹ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਵੀ।”

Verse 67

मूर्ध्नि शूलं जनयसे स्वैर्दोषैर्मामदिक्षिपन् । यत्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालोऽसि विश्रुतः

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲ ਵਰਗਾ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਲਟਾ ਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਧਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ।

Verse 68

यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम् । जीवंत्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया

ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ।

Verse 69

निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः । उवाचाथ च संभ्रांतो दुर्ज्ञेयचरितो हरः

ਉਸਦੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਤੀਖੇ ਅੱਖਰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੰਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 70

न तत्त्वज्ञासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव । चाटूक्तिबुद्ध्या कृतवांस्त वाहं नर्मकीर्तनम्

ਹੇ ਗਿਰਿਜਾ, ਤੂੰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਚਾਟੂ-ਭਾਵ ਦੀ ਖੇਡਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹ ਛੇੜਖਾਨੀ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ ਸਨ।

Verse 71

विकल्पः स्वच्छचित्तेति गिरिजैषा मम प्रिया । प्रायेण भूतिलिप्तानामन्यथा चिंतिता हृदि

ਹੇ ਗਿਰਿਜਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਮਤ ਹੈ: ‘ਸਵੱਛ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਕਲਪ ਤੇ ਡੋਲ੍ਹਣਾ ਉੱਠ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।’ ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭੂਤੀ ਦੀ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 72

अस्मादृशानां कृष्णांगि प्रवर्तंतेऽन्यथा गिरः । यद्येवं कुपिता भीरु न ते वक्ष्याम्यहं पुनः

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਅੰਗੀ, ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬੋਲ ਹੋਰ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਉਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈਂ, ਹੇ ਭੀਰੂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗਾ।

Verse 73

नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं सुचिस्मिते । शिरसा प्रणतस्तेऽहं रचितस्ते मयाञ्जलिः

ਮੈਂ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂਗਾ, ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਹੇ ਸੁਚਿ-ਸਮਿਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇਰੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 74

दीनेनाप्यपमानेन निंदिता नमि विक्रियाम् । वरमस्मि विनम्रोऽपि न त्वं देवि गुणान्विता

ਦੀਨ ਜਿਹਾ ਅਪਮਾਨ, ਨੀਚਾ ਤਾਣਾ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਠਹਿਰਾਉ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਮਰ ਹੀ ਰਹਾਂ; ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਰਹੀ।

Verse 75

इत्यनेकैश्चाटुवाक्यैः सूक्तैर्देवेन बोधिता । कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता

ਇਉਂ ਦੇਵ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚਾਟੂ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਖਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

Verse 76

अवष्टब्धावथ क्षिप्त्वा पादौ शंकरपाणिना । विपर्यस्तालका वेगाद्गन्तुमैच्छत शैलजा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਝਟਕ ਦਿੱਤਾ। ਜਲਦੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੁਲਫਾਂ ਬਿਖਰ ਗਈਆਂ; ਸ਼ੈਲਜਾ ਤੁਰੰਤ ਚੱਲ ਪੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 77

तस्यां व्रजन्त्यां कोपेन पुनराह पुरांतकः । सत्यं सर्वैरवयवैः सुतेति सदृशी पितुः

ਜਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਲੱਗੀ, ਤਦ ਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ ਵੀ ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰੀ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈਂ।”

Verse 78

हिमाचलस्य श्रृंगैस्तैर्मेघमालाकुलैर्मनः । तथा दुरवागाह्योऽसौ हृदयेभ्यस्तवाशयः

ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਵੀ ਅਗਾਧ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦਿਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 79

काठिन्यं कष्टमस्मिंस्ते वनेभ्यो बहुधा गतम् । कुटिलत्वं नदीभ्यस्ते दुःसेव्यत्वं हिमादपि

ਤੇਰਾ ਕਠੋਰਪਣ ਮਾਨੋ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਟੇਢਾਪਣ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ; ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਅਪਹੁੰਚ ਸੁਭਾਉ ਤਾਂ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਹਿਮ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 80

संक्रांतं सर्वमेवैतत्तव देवी हिमाचलात् । इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं सैलजा तदा

ਜਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਿਮਾਚਲ-ਜਨਨੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ,” ਤਦ ਸੈਲਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਗਿਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 81

कोपकंपितधूम्रास्या प्रस्फुरद्दशनच्छदा । मा शर्वात्मोपमानेन निंद त्वं गुणिनो जनान्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਧੂੰਏਂ-ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ, ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਠ ਫੜਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਰਵ! ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਵਾਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਣੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 82

तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रांतं सर्वमेवहि । व्यालेभ्योऽनेकजिह्वत्वं भस्मनः स्नेहवन्ध्यता

ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁ-ਜਿਹਵਾਪਣ, ਤੇ ਭਸਮ ਤੋਂ ਸਨੇਹ ਦੀ ਬਾਂਝਪਨਤਾ।

Verse 83

हृत्कालुष्यं शशांकात्ते दुर्बोधत्वं वृषादपि । अथवा बहुनोक्तेन अलं वाचा श्रमेण मे

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਤੂੰ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕਾਲੁਸ਼ਤਾ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁੱਬੋਧਤਾ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਕੀ—ਮੇਰੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਥਕਾਉਣਾ ਬਸ।

Verse 84

श्मशानवास आसीस्त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा । निर्घृणत्वं कपालित्वादेवं कः शक्नुयात्तवं

ਤੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ; ਨਗਨਤਾ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਨਹੀਂ। ਕਪਾਲ ਧਾਰਨ ਤੋਂ ਨਿਰਦਯਤਾ—ਫਿਰ ਕੌਣ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੇ?