Adhyaya 3

Verse 1

राजोवाच । किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा । तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਤਾ—ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਪਾ ਲਵਾਂ।

Verse 2

गौतम उवाच । गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते । जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਕਰਣ ਤੋਂ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ—ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ—ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਸਰੋਵਰ ਮਿਲਿਆ।

Verse 3

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् । सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਰਮ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।

Verse 4

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् । शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਮੈਂ ਇਕ ਚਾਂਡਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਬੁੱਢੀ, ਅੰਨੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੇਹ ਵਾਲੀ; ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ।

Verse 5

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् । पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੀਕ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੀ ਹੋਈ ਚਮੜੀ ਸੀ।

Verse 6

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् । विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਰੁਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 7

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् । विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਝੁਲਸੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜੀ ਹੋਈ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਗੰਦਗੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਪੀਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 8

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् । विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

ਕਫ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਔਖੇ ਸਾਹ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤੜਫ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੀ।

Verse 9

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः । प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

ਉਸਦੀ ਅਜਿਹੀ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਪਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਗਿਆ।

Verse 10

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः । दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

ਤਦ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 11

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे । विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਾਂਗ—ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ।

Verse 12

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः । चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਖਟਵਾਂਗ, ਟੰਕ, ਚਰਮ ਅਤੇ ਅਸੀ ਸਨ; ਅਰਧਚੰਦਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਘਣੀ ਤੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ।

Verse 13

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः । शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਾਰ ਅਨੁਗਾਮੀ ਵੇਖੇ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ; ਮਕੁਟ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਦੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਲਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਜਵਲ।

Verse 14

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः । उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ ਹੀ ਥੱਲੇ ਉਤਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 15

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः । त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀਓ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚਰਮ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।

Verse 16

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा । अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਹਾਂ—ਇਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਦੱਸੋ, ਕੀ ਇਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਕਮਾਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

Verse 17

उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः । ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ ਹੋ? ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ।

Verse 18

शिवदूता ऊचुः । एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी । एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਬੋਲੇ: “ਅੱਗੇ ਇਹਥੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਚੰਡਾਲਣ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੇ ਮੁਹਾਂ ਤੇ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਆਏ ਹਾਂ।”

Verse 19

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् । विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

ਉਹ ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਇਹ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 20

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति । दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

ਹਾਏ! ਇਹ ਘੋਰ ਪਾਪਣੀ ਚਾਂਡਾਲਣ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੀ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਪਵੇ।

Verse 21

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् । कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

ਜਨਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਪਾਪਣੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ—ਇਸ ਦੁਰਾਚਾਰਣ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੋਗੇ?

Verse 22

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः । सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਘੋਰ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯ ਨਹੀਂ, ਦਇਆ ਨਹੀਂ—ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੋਗੇ?

Verse 23

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् । जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

ਇਸ ਦਾ ਆਹਾਰ ਪਸ਼ੂ-ਮਾਸ ਹੈ, ਪੇਟ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਸਦਾ ਜੀਵ-ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੋਗੇ?

Verse 24

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् । न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

ਨਾ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਿਆ, ਨਾ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਨਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ—ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੋਗੇ?

Verse 25

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् । भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् । नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਨਾਹ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਨਾਹ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ। ਇਸ਼ਟ-ਪੂਰਤ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ—ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Verse 26

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च । न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾਹ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਹ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ—ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Verse 27

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु । सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਿਗਾਹ ਪੈਣ ਤੇ ਹੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਗੱਲਬਾਤ ਆਦਿਕ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹੀਏ। ਸਤਸੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਪਤਿਤ—ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਅੰਤ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Verse 28

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा । तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

ਕੀ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਾਇਆ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਹੈ ਭੀ? ਜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਪੀੜਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ?

Verse 29

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् । पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

ਅਹੋ! ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਲੀਲਾ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਭੀ ਪਰਮ ਪਦ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः । प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

ਇਉਂ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਉਹ ਦੂਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ—ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 31

शिवदूता ऊचुः । ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि । इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦੂਤ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੁਹਲ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣ—ਇਸ ਚਾਂਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਜੋ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 32

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका । सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਬਿੰਬ ਵਰਗਾ ਸੀ।

Verse 33

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा । कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਖਿੜੀ ਮੱਲੀ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ; ਉਹ ਕੈਕેય ਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਤੀ-ਸੁਭਾਵੀ ਧੀ ਸੀ।

Verse 34

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् । वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮਾਨੋ ਰਤੀ ਦੀ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 35

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् । सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਹ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਬੰਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਲਾਡਲੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका । पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ, ਬੰਧੂ-ਵਰਗ ਸਮੇਤ, ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 37

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी । कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਰਹੀ; ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 38

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः । रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

ਫਿਰ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਤੀਖੇ ਰੋਗ-ਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ; ਰੂਪ, ਯੌਵਨ ਤੇ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ (ਅਰਥਾਤ ਮਰ ਗਿਆ)।

Verse 39

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती । उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

ਪਤੀ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਤੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸਤੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਰਹੀ; ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 40

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

ਫਿਰ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਜੋ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ।

Verse 41

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः । न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਵੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਮਦਨ ਦੇ ਖਿੱਚੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੀ।

Verse 42

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी । विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

ਤੀਖੇ ਮੰਥਨ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਈ, ਰੂਪ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 43

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा । जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਰਣੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਦੁਰਾਚਾਰ ਲੁਕਾਇਆ।

Verse 44

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਮੁਖ ਤੇ ਛਾਤੀ ਘਨ-ਨੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਿਟ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

Verse 45

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् । स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲੰਘ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ: “ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਯੋਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ (ਨੀਚ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ) ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 46

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् । लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

ਰਾਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਦੰਡ-ਦੰਡੇ ਨਾਲ ਦਬਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਤੀ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਡਿਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਤੇ ਵੱਲੋਂ ਚਾਟਿਆ ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੁਰਾ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਦੁੱਧ—ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया । इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

“ਸੌੰਦਰਯ ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਲ ਕੁਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 48

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् । सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਨ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਲੈ ਕੇ ਗੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਆਏ; ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾਲ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ, ਰਤੀ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 50

स तां दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् । गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः । सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਰੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾਇਕ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਹ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਸੀ ਬਣ ਕੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ।

Verse 51

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा । तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

ਘਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 52

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ, ਕਾਮ-ਪ੍ਰੀਤ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜਣੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਾ ਪੀ ਲਈ।

Verse 53

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला । अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਭੇਡਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਵਾੜੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 54

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे । अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਉਹ ਛੁਰੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਬੇਸੁੱਧ, ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ—ਮਾਸ-ਪ੍ਰੀਤ—ਉਸ ਨੇ ਭੇਡ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 55

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा । निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਬਦਕਿਸਮਤ ਔਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਸੀ।

Verse 56

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा । सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

ਡਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, 'ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਿਵ!'—ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ; ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਬਦਲ ਗਈ।

Verse 57

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

ਉਸੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਿਆ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 58

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् । अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਛਲ ਨਾਲ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ: 'ਹਾਏ! ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ!'

Verse 59

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे । अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।

Verse 60

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः । गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

ਮਰੇ ਹੋਏ ਗੋ-ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।” ਜਦ ਸਭੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਉਸ਼ਾ ਹੋਈ, ਤਦ ਅੱਗੇ ਕਥਾ ਵਧੀ।

Verse 61

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् । एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा

ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਘਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਵੇਖੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ) ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 62

कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् । यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਯਮ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ (ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਕੀਤਾ)।

Verse 63

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् । सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਜਾਤੀ ਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਯਮਪੁਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਕੇ, ਚੰਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 64

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका । तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

ਫਿਰ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਜੰਮੀ, ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਕੋਲੇ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਵਰਣ ਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 65

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् । अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

ਉਹ ਧੀ ਐਨੀ ਦਯਨੀਯ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ, ਤਦ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਅਭੋਜ੍ਯ ਕਦੰਨ ਨਾਲ—ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਚਾਟੇ ਹੋਏ, ਮਲੀਨ ਤੇ ਦੁਰਗੰਧਿਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ।

Verse 66

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪੇਯ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਲਿਆ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨੀ ਉਹ ਕੁੜੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਵੀ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 67

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

ਅਤਿ ਦੁਭਾਗੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਿਆਹੀ ਨਾ ਗਈ; ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਬਚਪਨ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਛੁੜ ਗਈ—ਦੋਵੇਂ ਨਸ਼ਟ (ਮ੍ਰਿਤ) ਹੋ ਗਏ।

Verse 68

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः । ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

‘ਦੁਰਭਾਗੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਗੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ, ਦਯਨੀਯ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਹ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰੀ।

Verse 69

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका । पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

ਲਾਠੀ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ, ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਗਠੜੀ ਨਾਲ। ਹਰ ਪੱਤਨ ਤੇ ਹਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦੀ ਫਿਰਦੀ।

Verse 70

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् । एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਜੂਠੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕੌਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ।

Verse 71

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् । निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

ਬੁਢਾਪੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਹਿਣ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਅੰਨ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਹਾਜਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।

Verse 72

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् । तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਜੁਲੂਸ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਹ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਲੋਕ ਦੇਸ਼-ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 73

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् । राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

ਉੱਥੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਸਨ।

Verse 74

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् । तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਯਾਨਾਂ, ਛਤਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ—ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਭੀੜ—ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

Verse 75

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् । जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

ਕੋਈ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਹੋਰ ਨੱਚ ਕੇ ਫਿਰ ਦੌੜ ਪਏ। ਕੋਈ ਸੁੰਘਦੇ, ਕੋਈ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਪੀਂਦੇ; ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 76

संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् । इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਮਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਚਲ ਪੈਣ ਤੇ ਉਹ ਗੋਕਰਣ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਹੀ ਰੁਖ ਕਰ ਗਏ।

Verse 77

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः । अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਚਾਂਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ—ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਚਲ ਪਈ।

Verse 78

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः । करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा । दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

ਭੀੜ ਤੋਂ ਮੰਗਣ ਲਈ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਈ, ਦੂਜੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਹਾਰੇ—ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਮਾਏ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 79

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः । याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਬੈਠ ਗਈ, ਹੱਥ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ; ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਗਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਤਰਸ ਭਰੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ।

Verse 80

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਲੋਕੋ, ਸਿਰਫ ਥੋੜਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।

Verse 82

वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले । महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

ਬਿਨਾਂ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਬੜੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਲੋਕੋ।

Verse 83

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा । अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

ਠੰਢ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਤਾਈ ਹੋਈ, ਭਾਰੀ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਬੁੱਢੀ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਲੋਕੋ।

Verse 84

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः । संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

ਲੰਬੇ ਵਰਤ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਲੋਕੋ।

Verse 85

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि । पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ; ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਲੋਕੋ।

Verse 86

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ । एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਂਡਾਲਣੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਫੈਲਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਤਦ ਇਕ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਪਾਂਥੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਫੈਲੀ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।

Verse 87

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

ਉਸ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਮੰਜਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ “ਇਹ ਤਾਂ ਅਭੱਖ੍ਯ ਹੈ, ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ” ਸਮਝ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਉਹਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 88

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੋਈ ਉਹ ਬਿਲਵ-ਮੰਜਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ—ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਸੁਫਲ ਨਾਲ—ਇੱਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ।

Verse 89

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ (ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ) ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਂਥੀਆਂ ਕੋਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਗਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 90

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः । किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੀ—ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਲਗਭਗ ਅੱਧ ਮਾਪ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਉੱਤੇ।

Verse 91

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਆਸ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦਿਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੜੀ—ਕੇਵਲ ਇਕੱਲੀ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ ਵੱਲ।

Verse 92

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे । क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

ਲੰਮੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ; ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗਦੀ, ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਕੰਬਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਕੁਲ ਸੀ।

Verse 93

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका । अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦੀ, ਨੰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਠੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ, ਇੰਨੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 94

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः । एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

ਤਦ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ—ਕਰੁਣਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ—ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 96

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता । तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता । कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते । अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਂਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸਹਾਇਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਪਰਿਪਾਕ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ: ਅਧਮ ਵੀ ਪਰਮ, ਨਿਰਾਮਯ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् । क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਪੁੰਨਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 98

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् । कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਦ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੀ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 99

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा । कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

ਗੋ-ਵੱਛਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹਥੇ ਨਿੰਦਿਤ ਚਾਂਡਾਲੀ (ਅਛੂਤ) ਬਣ ਗਈ।

Verse 100

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा । तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा

ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਰਯ ਮਾਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੀ, ਉਸ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੁਚਾਲਣੀ ਅਤੇ ਦੁર્ભਾਗੀ ਵੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 101

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा । तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਨੇ ਜਾਰ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 110

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा । देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜੇ ਕਰੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਘਾਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਜੀਵ ਲਈ ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਫਲਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਪਾਤਰ ਹੈ।

Verse 120

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति । किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

ਤਾਂ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਨਰਕ-ਵਾਸ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਰ ਗੋ-ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਡਰ (ਪਛਤਾਵੇ) ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।

Verse 130

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਵਨ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਿਆ; ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਸਤਕ (ਲਿੰਗ) ਉੱਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।

Verse 140

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् । पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

ਅਹੋ! ਈਸ਼ਵਰ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 150

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः । यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਸਦਾ ਯੋਗ-ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਆਸਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਆਦਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ।

Verse 160

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ । सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

ਇਉਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਮਿਥਿਲਾ ਨੂੰ ਚਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੋਕਰਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 164

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् । चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः

ਇਉਂ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਇਹ ਕਥਾ ਸਭ ਕਲਿਆਣਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਬੀਜ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈ ਗਈ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਹ ਉਦਾਰ ਲੀਲਾ ਸਦਾ ਹੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਣਯੋਗ ਤੇ ਅਨੁਸਰਣਯੋਗ ਹੈ।