Adhyaya 21

Verse 1

सूत उवाच । एवं ब्रह्मर्षिणा प्रोक्तां वाणीं पीयूषसन्निभाम् । आकर्ण्य मुदितो राजा प्रांजलिः पुनरब्रवीत्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 2

राजोवाच । अहो सत्संगमः पुंसामशेषाघप्रशोधनः । कामक्रोधनिहंता च इष्टदोग्धा जनस्य हि

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਅਹੋ! ਸਤਸੰਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਧੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 3

मम मायातमो नष्टं ज्ञानदृष्टिः प्रकाशिता । तव दर्शनमात्रेण प्रायोहममरोत्तमः

ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰਾਂ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

श्रुतं च पूर्वचरितं बालयोः सम्यगेतयोः । भविष्यदपि पृच्छामि मत्पुत्राचरणं मुने

ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕਰਤੱਬ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਗਾਮੀ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।

Verse 5

अस्यायुः कति वर्षाणि भाग्यं वद च कीदृ शम् । विद्या कीर्तिश्च शक्तिश्च श्रद्धा भक्तिश्च कीदृशी

ਇਸ ਦੀ ਆਯੁ ਕਿੰਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਗ੍ਯ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਕੀਰਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਕਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 6

एतत्सर्वमशेषेण मुने त्वं वक्तुमर्हसि । तव शिष्योस्मि भृत्योस्मि शरणं त्वां गतोस्मयहम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 7

पराशर उवाच । अत्रावाच्यं हि यत्किंचित्कथं शक्तोस्मि शंसितुम् । यच्छ्रुत्वा धृतिमंतोपि विषादं प्राप्नुयुर्जनाः

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 8

तथापि निर्व्यलीकेन भावेन परिपृच्छतः । अवाच्यमपि वक्ष्यामि तव स्नेहान्महीपते

ਤਾਂ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਔਖਾ ਹੈ।

Verse 9

अमुष्य त्वत्कुमारस्य वर्षाणि द्वादशात्ययुः । इतः परं प्रपद्येत सप्तमे दिवसे मृतिम्

ਤੇਰੇ ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਆਯੁ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 10

इति तस्य वचः श्रुत्वा कालकूटमिवोदितम् । मूर्च्छितः सहसा भूमौ पतितो नृपतिः शुचा

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਘਾਤਕ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਸਨ—ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ, ਅਚਾਨਕ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 11

तमुत्थाप्य समाश्वास्य स मुनिः करुणार्द्रधीः । उवाच मा भैर्नृपते पुनर्वक्ष्यामि ते हितम्

ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਡਰ ਨਾ; ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 12

सर्गात्पुरा निरालोकं यदेकं निष्कलं परम् । चिदानंदमयं ज्योतिः स आद्यः केवलः शिवः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਕੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਸੀ—ਨਿਰਾਲੋਕ, ਨਿਸ਼ਕਲ, ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ; ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ-ਮਯ ਜੋਤਿ। ਉਹੀ ਆਦਿ, ਕੇਵਲ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 13

स एवादौ रजोरूपं सृष्ट्वा ब्रह्माणमात्मना । सृष्टिकर्मनियुक्ताय तस्मै वेदांश्च दत्तवान्

ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਜੋਗੁਣ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਭੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 14

पुनश्च दत्तवानीश आत्मतत्त्वैकसंग्रहम् । सर्वोपनिषदां सारं रुद्राध्यायं च दत्तवान्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਇ ਭੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 15

यदेकमव्ययं साक्षाद्ब्रह्मज्योतिः सनातनम् । शिवात्मकं परं तत्त्वं रुद्राध्याये प्रतिष्ठितम्

ਉਹ ਇਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਜਾਣਣਯੋਗ—ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਯੋਤੀ—ਸ਼ਿਵ-ਸ੍ਵਰੂਪ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ, ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 16

स आत्मभूः सृजद्विश्वं चतुर्भिर्वदनैर्विराट् । ससर्ज वेदांश्चतुरो लोकानां स्थितिहेतवे

ਉਹ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਰਾਟ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਚਾਰ ਵੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।

Verse 17

तत्रायं यजुषां मध्ये ब्रह्मणो दक्षिणान्मुखात् । अशेषोपनिषत्सारो रुद्राध्यायः समुद्गतः

ਉਥੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਸਾਰੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਰ।

Verse 18

स एष मुनिभिः सर्वैर्मरीच्यत्रिपुरोगमैः । सह देवैर्धृतस्तेभ्यस्तच्छिष्या जगृहुश्च तम्

ਇਹ (ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ) ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 19

तच्छिष्यशिष्यैस्तत्पुत्रैस्तत्पुत्रैश्च क्रमागतैः । धृतो रुद्रात्मकः सोऽयं वेदसारः प्रसादितः

ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਸ੍ਵਰੂਪ ਉਪਦੇਸ਼, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 20

एष एव परो मन्त्र एष एव परं तपः । रुद्राध्यायजपः पुंसां परं कैवल्यसाधनम्

ਇਹੀ ਪਰਮ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਇ ਦਾ ਜਪ ਹੀ ਕੈਵਲ੍ਯ (ਮੋਖ-ਏਕਾਂਤਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 21

महापातकिनः प्रोक्ता उपपातकिनश्च ये । रुद्राध्यायजपात्सद्यस्तेऽपि यांति परां गतिम्

ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਪਪਾਤਕ (ਛੋਟੇ ਪਾਪ) ਕਰਦੇ ਹਨ—ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਇ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 22

भूयोपि ब्रह्मणा सृष्टाः सदसन्मिश्रयोनयः । देवतिर्यङ्मनुष्याद्यास्ततः संपूरितं जगत्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਯੋਨੀਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ; ਦੇਵ, ਤਿਰਯਕ (ਪਸ਼ੂ), ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਜਗਤ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 23

तेषां कर्माणि सृष्टानि स्वजन्मानुगुणानि च । लोकास्तेषु प्रवर्तंते भुंजते चैव तत्फलम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਵੀ ਰਚੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ; ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 24

लोकसृष्टिप्रवाहार्थं स्वयमेव प्रजापतिः । धर्माधर्मौ ससर्जाग्रे स्ववक्षःपृष्ठभागतः

ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

Verse 25

धर्ममेवानुतिष्ठंतः पुण्यं विंदंति तत्फलम् । अधर्ममनुतिष्ठंतस्ते पापफलभोगिनः

ਜੋ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ-ਫਲ ਦੇ ਭੋਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 26

पुण्यकर्मफल स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययः । तयोर्द्वावधिपौ धात्रा कृतौ शतमखांतकौ

ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉਲਟ ਨਰਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਦੋ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ—‘ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ’।

Verse 27

कामः क्रोधश्च लोभश्च मदमानादयः परे । अधर्मस्य सुता आसन्सर्वे नरकनायकाः

ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਦ-ਮਾਨ ਆਦਿ ਅਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਦੇ ਨਾਇਕ ਬਣੇ।

Verse 28

गुरुतल्पः सुरापानं तथान्यः पुल्कसीगमः । कामस्य तनया ह्येते प्रधानाः परिकीर्तिताः

ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਨ ਦਾ ਅਪਰਾਧ, ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ, ਅਤੇ ਪੁਲਕਸੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ—ਇਹ ਕਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 29

क्रोधात्पितृवधो जातस्तथा मातृवधः परः । ब्रह्महत्या च कन्यैका क्रोधस्य तनया अमी

ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤ੍ਰ-ਵਧ ਵੀ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ—ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

देवस्वहरणश्चैव ब्रह्मस्वहरणस्तथा । स्वर्णस्तेय इति त्वेते लोभस्य तनयाः स्मृताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪਣਾ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਲੋਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 31

एतानाहूय चांडालान्यमः पातकनायकान् । नरकस्य विवृद्ध्यर्थमाधिपत्यं चकार ह

ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ’ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

ते यमेन समादिष्टा नव पातकनायकाः । ते सर्वे संगता भूयो घोराः पातकनायकाः

ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਉਹ ਨੌਂ ਪਾਪ-ਨਾਇਕ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਨ ਉਹ ਪਾਪ-ਨਾਇਕ।

Verse 33

नरकान्पालयामासुः स्वभृत्यैश्चोपपातकैः । रुद्राध्याये भुवि प्राप्ते साक्षात्कैवल्यसाधने

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ—ਉਪਪਾਤਕਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਧਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ…

Verse 34

भीताः प्रदुद्रुवुः सर्वे तेऽमी पातकनायकाः । यमं विज्ञापयामासुः सहान्यैरुपपातकैः

ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ-ਨਾਇਕ ਭੱਜ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਪਾਤਕਾਂ ਸਮੇਤ ਯਮ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 35

जय देव महाराज वयं हि तव किंकराः । नरकस्य विवृद्ध्यर्थं साधिकाराः कृतास्त्वया

ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵ ਮਹਾਰਾਜ! ਅਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਨਰਕ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 36

अधुना वर्तितुं लोके न शक्ताः स्मो वयं प्रभो । रुद्राध्यायानुभावेन निर्दग्धाश्चैव विद्रुताः

ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੜ ਗਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭੱਜ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 37

ग्रामेग्रामे नदीकूले पुण्येष्वायतनेषु च । रुद्रजाप्ये तु पर्याप्ते कथं लोके चरेमहि

ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

Verse 38

प्रायश्चित्तसहस्रं वै गणयामो न किंचन । रुद्रजाप्याक्षराण्येव सोढुं बत न शक्नुमः

ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਗਿਣਦੇ; ਪਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਦੇ ਅੱਖਰ ਹੀ—ਹਾਏ! ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 39

महापातकमुख्यानामस्माकं लोकघातिनाम् । रुद्रजाप्यं भयं घोरं रुद्रजाप्यं महद्विषम्

ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ—ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਲੋਕ-ਘਾਤੀ—ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਹਾਂ ਵਿਸ਼ ਹੈ।

Verse 40

अतो दुर्विषहं घोरमस्माक व्यसनं महत् । रुद्रजाप्येन संप्राप्तमपनेतुं त्वमर्हसि

ਇਸ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਸਹਿਨ ਕਲੇਸ਼ ਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 41

इति विज्ञापितः साक्षाद्यमः पातकनायकैः । ब्रह्मणोंऽतिकमासाद्य तस्मै सर्वं न्यवेदयत्

ਇਉਂ ਪਾਪ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਯਮ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

देवदेव जगन्नाथ त्वामेव शरणं गतः । त्वया नियुक्तो मर्त्यानां निग्रहे पापकारिणाम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ।

Verse 43

अधुना पापिनो मर्त्या न संति पृथिवीतले । रुद्राध्यायेन निहतं पातकानां महत्कुलम्

ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਰੁਦ੍ਰ-ਅਧਿਆਇ ਨੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 44

पातकानां कुले नष्टे नरकाः शून्यतां गताः । नरके शून्यतां याते मम राज्यं हि निष्फलम्

ਜਦ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਰਕ ਸੁੰਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦ ਨਰਕ ਸੁੰਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਭੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

तस्मात्त्वयैव भगवन्नुपायः परिचिन्त्यताम् । यथा मे न विहन्येत स्वामित्वं मर्त्यदेहिनाम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਸੋਚੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 46

इति विज्ञापितो धाता यमेन परिखिद्यता । रुद्रजाप्यविघातार्थमुपायं पर्यकल्पयत्

ਇਉਂ ਯਮ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਨ ਤੇ ਧਾਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਾਯ ਰਚਿਆ।

Verse 47

अश्रद्धां चैव दुर्मेधामविद्यायाः सुते उभे । श्रद्धामेधाविघातिन्यौ मर्त्येषु पर्यचोदयत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਅਸ਼੍ਰੱਧਾ ਅਤੇ ਦੁੁਰਮੇਧਾ—ਨੂੰ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸੁਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 48

ताभ्यां विमोहिते लोके रुद्राध्यायपराङ्मुखे । यमः स्वस्थानमासाद्य कृतार्थ इव सोऽभवत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਅਧਿਆਯ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਤਦ ਯਮ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 49

पूर्वजन्मकृतैः पापैर्जायंतेऽल्पायुषो जनाः । तानि पापानि नश्यंति रुद्रं जप्तवतां नृणाम्

ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਅਲਪ ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 50

क्षीणेषु सर्वपापेषु दीर्घमायुर्बलं धृतिः । आरोग्यं ज्ञानमैश्वर्यं वर्धते सर्वदेहिनाम्

ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬਲ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਆਰੋਗਤਾ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਵੀ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 51

रुद्राध्यायेन ये देवं स्नापयंति महेश्वरम् । तज्जलैः कुर्वतः स्नानं ते मृत्युं संतरंति च

ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਪਾਠ ਨਾਲ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

रुद्राध्यायाभिजप्तेन स्नानं कुर्वंति येंऽभसा । तेषां मृत्युभयं नास्ति शिवलो के महीयते

ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 53

शतरुद्राभिषेकेण शतायुर्जायते नरः । अशेषपापनिर्मुक्तः शिवस्य दयितो भवेत्

ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

अव्याहतबलैश्वर्यो हतशत्रुर्निरामयः । निर्धूताखिलपापौघः शास्ता राज्यमकंटकम्

ਅਟੁੱਟ ਬਲ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ, ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਝਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਕੰਟਕ ਰਹਿਤ—ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

विप्रा वेदविदः शांताः कृतिनः शंसितव्रताः । ज्ञानयज्ञतपोनिष्ठाः शिवभक्तिपरायणाः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਰਤੱਬ-ਨਿਪੁਣ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਗਿਆਨ-ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ।

Verse 57

रुद्राध्याय जपं सम्यक्कुर्वंतु विमलाशयाः । तेषां जपानुभावेन सद्यः श्रेयो भविष्यति

ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਦਾ ਜਪ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ; ਉਸ ਜਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 58

इत्युक्तवंतं नृपतिर्महामुनिं तमेव वव्रे प्रथमं क्रियागुरुम् । अथापरांस्त्यक्तधनाशयान्मुनीनावाहयामास सहस्रशः क्षणात्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਗਏ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਕਰਿਆ-ਗੁਰੂ ਚੁਣ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।

Verse 59

ते विप्राः शांतमनसः सहस्रपरिसंमिताः । कलशानां शतं स्थाप्य पुण्य वृक्षरसैर्युतम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਲਗਭਗ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਸੌ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ-ਵ੍ਰਿਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 60

रुद्राध्यायेन संस्नाप्य तमुर्वीपतिपुत्रकम् । विधिवत्स्नापयामासुः संप्राप्ते सप्तमे दिने

ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਨਾਲ ਉਸ ਧਰਤੀਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰਕ ਸਨਾਨ ਕਰਾਇਆ।

Verse 61

स्नाप्यमानो मुनिजनैः स राजन्यकुमारकः । अकस्मादेव संत्रस्तः क्षणं मूर्च्छामवाप ह

ਜਦੋਂ ਮੁਨਿਗਣ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 62

सहसैव प्रबुद्धोऽसौ मुनिभिः कृतरक्षणः । प्रोवाच कश्चित्पुरुषो दंडहस्तः समागतः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਲਾਠੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਇਕ ਪੁਰਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 63

मां प्रहर्तुं कृतमतिर्भीमदण्डो भयानकः । सोऽपि चान्यैर्महावीरै पुरुषैरभिताडितः

“ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਸੀ—ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੀ ਲਾਠੀ ਵਾਲਾ। ਪਰ ਹੋਰ ਮਹਾਵੀਰ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 64

बद्ध्वा पाशेन महता दूरं नीत इवाभवत् । एतावदहमद्राक्षं भवद्भिः कृतरक्षणः

“ਵੱਡੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਦੂਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜਾਪਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਹੀ ਦੇਖ ਸਕਿਆ।”

Verse 65

इत्युक्तवंतं नृपतेस्तनूजं द्विजसत्तमाः । आशीर्भिः पूजयामासुर्भयं राज्ञे न्यवेदयन्

ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਭਯ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

अथ सर्वानृषीञ्छ्रेष्ठान्दक्षिणाभिर्नृपोत्तमः । पूजयित्वा वरान्नेन भोजयित्वा च भक्तितः

ਤਦ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਸਭ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 67

प्रतिगृह्याशिषस्तेषां मुनीनां ब्रह्मवादि नाम् । भक्त्या बंधुजनैः सार्धं सभायां समुपाविशत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਵਾਣੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੰਧੂ-ਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 68

तस्मिन्समागते वीरे मुनिभिः सह पार्थिवे । आजगाम महायोगी देवर्षिर्नारदः स्वयम्

ਜਦ ਉਹ ਵੀਰ ਪਾਰਥਿਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਮਹਾਯੋਗੀ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 69

तमागतं प्रेक्ष्य गुरुं मुनीनां सार्धं सदस्यैरखिलैर्मुनींद्रैः । प्रणम्य भक्त्या विनिवेश्य पीठे कृतोपचारं नृपतिर्बभाषे

ਉਸ ਆਏ ਹੋਏ—ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ—ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 70

राजोवाच । दृष्टं किमस्ति ते ब्रह्मस्त्रिलोक्यां किंचिदद्भुतम् । तन्नो ब्रूहि वयं सर्वे त्वद्वाक्यामृतलालसाः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਹਾਂ।”

Verse 71

नारद उवाच । अद्य चित्रं महद्दृष्टं व्योम्नोवतरता मया । तच्छृणुष्व महाराज सहैभिर्मुनिपुंगवैः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅੱਜ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

Verse 72

अद्य मृत्युरिहायातो निहंतुं तव पुत्रकम् । दंडहस्तो दुराधर्षो लोकमुद्बाधयन्सदा

ਅੱਜ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਧਾਰੇ, ਅਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ।

Verse 73

ईश्वरोपि विदित्वैनं त्वत्पुत्रं हंतुमागतम् । सहैव पार्षदैः कंचिद्वीरभद्रमचोदयत्

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ; ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 74

स आगत्य हठान्मृत्युं त्वत्पुत्रं हंतुमागतम् । गृहीत्वा सुदृढं बद्ध्वा दंडेनाभ्यहनद्रुषा

ਉਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਹਠ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ—ਪਕੜ ਲਿਆ; ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।

Verse 75

तं नीयमानं जगदीशसन्निधिं शीघ्रं विदित्वा भगवान्यमः स्वयम् । कृतांजलिर्देव जयेत्युदीरयन्प्रणम्य मूर्ध्ना निजगाद शूलिनम्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਦੀਸ਼ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਯਮ ਆਪ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ‘ਹੇ ਦੇਵ, ਜੈ ਹੋ!’ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ।

Verse 76

यम उवाच । देवदेव महारुद्र वीरभद्र नमोऽस्तु ते । निरागसि कथं मृत्यौ कोपस्तव समुत्थितः

ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ! ਹੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਤਾਂ ਨਿਰਪਰਾਧ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਉਂ ਉਠਿਆ?

Verse 77

निजकर्मानुबंधेन राजपुत्रं गतायुषम् । प्रहर्तुमुद्यते मृत्यौ कोपराधो वद प्रभो

ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਆਯੁ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ?

Verse 78

वीरभद्र उवाच । दशवर्षसहस्रायुः स राजतनयः कथम् । विपत्तिमंतरायाति रुद्रस्नानहताशुभः

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਰਾਜਤਨਯ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਘੇਰੇ?

Verse 79

अस्ति चेत्तव संदेहो मद्वाक्येऽप्यनिवारिते । चित्रगुप्तं समाहूय प्रष्टव्योऽद्यैव मा चिरम्

ਜੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਮਿਟੇ, ਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅੱਜ ਹੀ ਪੁੱਛ ਲੈ; ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 80

नारद उवाच । अथाहूतश्चित्रगुप्तो यमेन सहसागतः । आयुःप्रमाण त्वत्सूनोः परिपृष्टः स चाब्रवीत्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਯਮ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਯੁ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 81

द्वादशाब्दं च तस्यायुरित्युक्त्वाथ विमृश्य च । पुनर्लेख्यगतं प्राह स वर्षायुतजीवितम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਦੀ ਆਯੁ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੈ,” ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ; ਲਿਖਤ ਅਭਿਲੇਖ ਮੁੜ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, “ਇਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਵੇਗਾ।”

Verse 82

अथ भीतो यमो राजा वीरभद्रं प्रणम्य च । कथंचिन्मोचयामास मृत्युं दुर्वारबंधनात्

ਤਦ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਯਮਰਾਜ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ; ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਟੱਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

वीरभद्रेण मुक्तोऽथ यमोऽगान्निजमंदिरम् । वीरभद्रश्च कैलासमहं प्राप्तस्तवांतिकम्

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਕੈਲਾਸ ਆਇਆ—ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।

Verse 84

अतस्तव कुमारोऽयं रुद्रजाप्यानुभावतः । मृत्योर्भयं समुत्तीर्य सुखी जातोऽयुतं समाः

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 85

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य नारदे त्रिदिवं गते । विप्राः सर्वे प्रमुदिताः स्वस्वजग्मुरथाश्रमम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ, ਜਦ ਨਾਰਦ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 86

इत्थं काश्मीरनृपती रुद्राध्यायप्रभावतः । निस्तीर्याशेषदुः खानि कृतार्थोभूत्सपुत्रकः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 87

ये कीर्तयंति मनुजाः परमेश्वरस्य माहात्म्यमेतदथ कर्णपुटैः पिबंति । ते जन्मकोटिकृतपापगणैर्विमुक्ताः शांताः प्रयांति परमं पदमिंदुमौलेः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਗਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ-ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਇੰਦੁਮੌਲੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 94

एष रुद्रायुतस्नानं करोतु तव पुत्रकः । दशवर्षसहस्राणि मोदते भुवि शक्रवत्

ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ‘ਰੁਦ੍ਰ-ਅਯੁਤ ਸਨਾਨ’ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣੇਗਾ।