Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 69

Devanagari script

तमागतं प्रेक्ष्य गुरुं मुनीनां सार्धं सदस्यैरखिलैर्मुनींद्रैः । प्रणम्य भक्त्या विनिवेश्य पीठे कृतोपचारं नृपतिर्बभाषे

Transliteration

tamāgataṃ prekṣya guruṃ munīnāṃ sārdhaṃ sadasyairakhilairmunīṃdraiḥ | praṇamya bhaktyā viniveśya pīṭhe kṛtopacāraṃ nṛpatirbabhāṣe

Translation

ਉਸ ਆਏ ਹੋਏ—ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ—ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म); एकवचन; सर्वनाम

• आगतम्: arrived
• आगतम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तम् इति विशेषण

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); उपसर्गयुक्त; पूर्वकालिक क्रिया

• गुरुम्: the teacher
• गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन

• मुनीनाम्: of the sages
• मुनीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th); बहुवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakari (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक

• सदस्यैः: with the members (attendants)
• सदस्यैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: सदस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); बहुवचन

• अखिलैः: all, entire
• अखिलैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); बहुवचन; विशेषण (of मुनीन्द्रैः/सदस्यैः)

• मुनीन्द्रैः: with the lordly sages (chief sages)
• मुनीन्द्रैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: मुनि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां इन्द्राः)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); उपसर्गयुक्त

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd); एकवचन

• विनिवेश्य: having seated/placed
• विनिवेश्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नि + विश् (धातु) [णिच् causative: निवेशय-]
• Form: क्त्वान्त (absolutive); णिजन्त (causative) अर्थे—आसीनं कर्तुम्/स्थापयितुम्; पूर्वकालिक क्रिया

• पीठे: on the seat
• पीठे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण); एकवचन

• कृतोपचारम्: one who had performed the courtesies
• कृतोपचारम्: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + उपचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन; तत्पुरुष (कृतः उपचारः यस्य/कृत-उपचारः) — यहाँ कर्मप्रवचनीय-विशेषणरूपेण नृपतिम् विशेषयति

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता); एकवचन

• बभाषे: spoke
• बभाषे: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लिट् (perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Narrator (contextual; not explicit in verse snippet)

Visual Art Cues

Scene: The king and assembled sage-lords behold Nārada; the king bows, offers a throne-like seat, performs honors, and begins to speak.

Characters & Entities

• Nārada (implied)
• munīndra (sage-lords)
• nṛpati (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True authority bows to spiritual authority; honoring holy guests with upacāra is a celebrated Purāṇic dharma that invites auspicious counsel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the focus is on dharmic reception of a divine sage.

What ritualistic prescription is mentioned?

Guest-honoring protocol is described: praṇāma (bowing), āsana (offering a seat), and upacāra (hospitality/attentive service).