Adhyaya 83: The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀ ਸੈਨਾ-ਵਧ’ ਨਾਮਕ ਬਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਚਿਕਸ਼ੁਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੰਬਿਕਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 2

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तस्य छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਅਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 4

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥

ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਝੰਡਾ ਵੀ। ਫਿਰ ਜਿਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਛਿੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥

ਉਸ ਦਾ ਧਨੁੱਖ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਰਥ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਿਆ, ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤਦੋਂ ਖੜਗ ਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 6

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥

ਉਹ ਅਤਿ ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 7

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥

ਹੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ! ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਈ। ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 8

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਵੱਲ ਇਉਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।

Verse 9

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुंचत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः ॥

ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 10

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥

ਜਦੋਂ ਮਹਿਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਦੇਵ-ਮਰਦਕ ਚਾਮਰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 11

सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਛੱਡੀ; ਪਰ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 12

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥

ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀ ਦੇਖ ਕੇ ਚਾਮਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥

ਫਿਰ ਸਿੰਘ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੁੰਭਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਵੈਰੀ ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਹੱਥੋਂ-ਹੱਥ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 14

युधायमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥

ਲੜਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 15

ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ॥

ਤਦ ਸਿੰਘ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਝਪਟਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਚਾਮਰ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

उदग्रश्च रणे देव्याः शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥

ਉਦਗ੍ਰ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੱਥਰਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕਰਾਲ ਵੀ ਦੰਦਾਂ, ਮੁੱਕਿਆਂ ਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 17

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥

ਦੇਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਦਾ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲੱਗੀ। ਵਾਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਭਿੰਦਿਪਾਲ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰ ਤੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 18

उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥

ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰਾਸ੍ਯ, ਉਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹਾਹਨੂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।

Verse 19

बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत् ॥

ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਡਾਲ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਰਧਰ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ—ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਾਲਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 20

अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहॆन देव्याः च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः ॥

ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਖੜਗ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਗ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਰਣ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਖੜਗ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਿਲੋਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ; ਤਦ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਘ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 21

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥

ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੀਸ਼ਾਸੁਰ ਨੇ ਭੈਂਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 22

कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान् ॥

ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਡ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥

ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਗੱਜਣ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥

ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਾਹ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ; ਤਦ ਅੰਬਿਕਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 25

सोऽपि कोपान्महावीऱ्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च ॥

ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉਛਾਲ ਕੇ ਉਹ ਗੱਜਿਆ।

Verse 26

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥

ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚਿਰ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਛਲ ਪਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ ਸਭ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 27

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 28

इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਆਉਂਦਾ ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਦ ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।

Verse 29

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥

ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪਾਸਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹਿਸ਼-ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ (ਹੋਰ ਰੂਪ) ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 30

ततः सिंहोऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੰਬਿਕਾ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਣ ਹੀ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤਦ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਲਏ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 31

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਸਮੇਤ—ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 32

करेण च महासींहं तं चकर्ष जगर्‍ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥

ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦਾ ਹੋਇਆ ਗੱਜਿਆ; ਪਰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਡ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ।

Verse 33

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਮੁੜ ਭੈਂਸ ਦਾ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 34

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥

ਤਦ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਚੰਡਿਕਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਤਮ ਪਾਨ ਪੀਣ ਲੱਗੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਸ ਪਈ।

Verse 35

ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥

ਉਹ ਅਸੁਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਗੱਜਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੰਡਿਕਾ ਵੱਲ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ।

Verse 36

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥

ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪਹਾੜ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਬਕਬਕ ਕਰਦੇ, ਉਲਝੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 37

देव्युवाच गरज गरज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਗੱਜ, ਗੱਜ ਕੁਝ ਪਲ, ਮੂਰਖ! ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਮਧੁ ਪੀ ਲਵਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਦੇਵਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਜੈ-ਗੱਜਣਾ ਕਰਨਗੇ।”

Verse 38

ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ੂਲ ਮਾਰਿਆ।

Verse 39

ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्याः वीर्येण संवृतः ॥

ਤਦ ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਾ; ਪਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਅੱਧਾ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 40

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्याः शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥

ਅੱਧਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਖੜਗ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्याः विनाशितः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਮਹਿਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਅਸੁਰ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਟੋਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 42

त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः ॥

ਫਿਰ ਮਹਿਸ਼ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ—‘ਜੈ!’ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲਾਇਆ।

Verse 43

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥

ਤਦ ‘ਹਾਇ! ਹਾਇ!’ ਕਰਦਿਆਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਹਾਰ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 44

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीṃ सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ।