Adhyaya 51: Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions
यक्षानुशासन (Yakṣānuśāsana)
Jaimini Returns
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਾਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹ-ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਭੂਤ/ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੇ ਉਪਾਅ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 51
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे यक्षानुशासनो नाम पञ्चाशोऽध्यायः । एकपञ्चाशोऽध्यायः- ५१ मार्कण्डेय उवाच दुःसहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः । जाता कलॆस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼’ ਨਾਮਕ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੁಃਸਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਰਮਾਸ਼ਟੀ ਸੀ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਿਤੁਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 2
तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश । अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः ॥
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਜੋ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਜਗਤ-ਵਿਆਪੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ‘ਕੁਮਾਰ’ (ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ‘ਕਨਿਆਵਾਂ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।
Verse 3
तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः । अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ—ਤੰਤਾਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਤਥੋਕਤੀ, ਪਰਿਵਰਤ ਅਤੇ ਦੂਜਾ (ਅਪਰ); ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗਧ੍ਰਿਕ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਗੰਡਪ੍ਰਾਂਤਰਤੀ।
Verse 4
गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः । कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु ॥
ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਉਹਨਾਂ ਕੁਮਾਰਾਂ—ਵਿੱਚ ਗਰਭਹਾ, ਸਸ੍ਯਹਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅੱਠ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।
Verse 5
नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी । स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका ॥
ਪਹਿਲੀ ਨਿਯੋਜਿਕਾ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਵਿਰੋਧਿਨੀ; ਅਤੇ ਸਵਯੰਹਾਰਕਰੀ, ਭ੍ਰਾਮਣੀ ਅਤੇ ਰਿਤੁਹਾਰਿਕਾ ਵੀ ਹਨ।
Verse 6
स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्ये 'तिदारुणे । विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा ॥
ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀਬੀਜਹਰੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਨਿਆਵਾਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਅੱਠਵੀਂ ਕਨਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਵੇਸ਼ਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 7
एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम ॥
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਦੋਸ਼/ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਠ ਕੁਮਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।
Verse 8
दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुःसहागमम् ॥
ਦੰਤਾਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਮ ਦੀ (ਕੁਮਾਰੀ) ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਦੰਦ ਪੀਸਣ ਕਰਵਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਸਹਿਣ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Verse 9
तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि ॥
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁੱਤੇ (ਬੱਚੇ) ਲਈ ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ/ਉਪਰ ਛਿੜਕਣ।
Verse 10
सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात् ॥
ਸੁਵਾਰਚਲਾ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸਤ੍ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਜਪ/ਪਾਠ, ਅਤੇ ਖਦਿਰ-ਕੰਟਕ, ਅਸਥਿ-ਸ਼ੂਲ (ਹੱਡੀ ਦਾ ਤਾਬੀਜ਼) ਤੇ ਕਸ਼ੌਮ-ਵਸਤ੍ਰ (ਲਿਨਨ) ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਉਪਦ੍ਰਵ) ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद्ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁਮਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਨਿਯਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤਥੋਕਤੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
Verse 12
तस्माददुष्टं माङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः ॥
ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਹੀ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਅਮੰਗਲ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਕਹੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 13
चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन् ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਭ ਚਰ-ਅਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਸਾ (ਪ੍ਰਭਾਵ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਹੋਰ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੋਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਾਹ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञो 'यं तस्यापि सितसर्षपैः ॥
ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰੁਝਾਨ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ‘ਕੁਝ ਹੋਰ’ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਪਰਿਵਰਤਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਵੀ ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 15
रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षाṃ कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम् ॥
ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਕਣਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 16
शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् । काकादिपक्षिसंस्थो 'न्यः श्वादेरङ्गगतो 'पि वा ॥
ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਚੋਟ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਕਾਂ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਆਦਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਹੋਣਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 17
शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारो 'न्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च ॥
ਸ਼ਕੁਨ-ਪੰਛੀ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ‘ਕੁਮਾਰ’ ਵੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਬੋਲ ਕੇ (ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਕੇ) ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 18
शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੰਮ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਗੰਡ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੋਰ (ਦੋਸ਼/ਹਾਲਤ) ਅੱਧ ਮੁਹੂਰਤ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 19
सर्वारम्भान् कुमारो 'त्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज ॥
‘ਕੁਮਾਰ’ ਸਭ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ/ਬਿਗਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼-ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖਾੜ ਦੇਣ ਨਾਲ (ਇਹ ਦੋਸ਼) ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
गोमूत्रसर्षपस्त्राणैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः ॥
ਗੋਮੂਤਰ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਰੱਖਿਆ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਹ੍ਯ-ਸਾਰ’ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਪਰਾਮਰਸ਼ ਨਾਲ (ਉਹ ਦੋਸ਼/ਪੀੜ) ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 21
अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः ॥
ਅਨੁਜ्ञਾ (ਯੋਗ੍ਯ ਮਨਜ਼ੂਰੀ/ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ) ਅਤੇ ਜਾਤਕਰਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਗੰਡ-ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਰ (ਦੋਸ਼) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ (ਭ੍ਰੂਣ) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 22
तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनि सेवनात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात् ॥
ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ।
Verse 23
विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਸ਼ੁੱਧ ਘਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਤਿ-ਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ (ਰੱਖਿਆ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ); ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ—ਜੋ ਫਸਲ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਟਾਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशणात् ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਘਿਸੇ-ਪੁਰਾਣੇ ਜੁੱਤੇ ਨਾ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ, ਅਸ਼ੁਭ/ਅਨੁਚਿਤ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ।
Verse 25
बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान् ॥
ਬਾਹਰ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਜਲ ਦੇ ਨਾਮੋਚਾਰ/ਜਪ ਨਾਲ; ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।
Verse 26
नियोजयति चैवाऽन्यान् कन्या सा च नियोजिका । तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात् ॥
ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ‘ਪ੍ਰੇਰਿਕਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਸੂਕਤਾਂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਆਦਿ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 27
नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् । आक्रुष्टोऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका ॥
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ‘ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਰਹੀ ਹੈ’, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ (ਦੂਜੇ ਦੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦੀ), ਉਸ ਵੱਲ ਵੈਰ ਨਾਲ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ। ਕੋਈ ਗਾਲ ਕੱਢੇ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਵੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਸਮਝ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇ।
Verse 28
नियोजयत्येनमिति न गच्छेत् तद्वशं बुधः । परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च ॥
‘ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਆਦਿ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ—ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵੀ—ਸਖ਼ਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Verse 29
नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् । विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः ॥
ਵਿਵੇਕੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚੇ—‘ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।’ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਜੋ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਸੀ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या । विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा ॥
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਮੂਹ ਵੱਲ ਵੀ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਬਲੀ-ਅਰਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 31
तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् । धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸਹਿਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਲੋਕ-ਆਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਵੀ (ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)। ਖਲਿਹਾਣ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘਿਉ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 32
समृद्धिमृद्धिमद्रव्यादपहिन्ति च कन्यका । सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा ॥
ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ-ਰੂਪ ਭੂਤਨੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਧਨ-ਸਾਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ‘ਸਵਯੰਹਾਰਿਕਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲੁਕਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 33
महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा । परिविश्यमाणञ्च सदासार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता ॥
ਉਹ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਅੱਧ-ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਾਜ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 34
उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा । कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਨਾਲ ਟਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੰਮ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰੀ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜ।
Verse 35
गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा । दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम् ॥
ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁਰਾਂਦੀ ਹੈ—ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੀ। ਦਹੀਂ ਤੋਂ ਘਿਉ, ਤਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ-ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 36
रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च । सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज ॥
ਉਹ ਕুসੁੰਭ ਆਦਿ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਤੋਂ ਧਾਗਾ ਵੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ‘ਸਵਯੰਹਾਰਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 37
कुर्याच्छिखण्डिनोर्द्वन्द्वं रक्षार्थं कुट्रिमां स्त्रियम् । रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचोच्छिष्टता तथा ॥
ਰੱਖਿਆ ਲਈ ‘ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ’ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਇਸਤਰੀ-ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ-ਜਨਿਤ ਅਸ਼ੌਚ/ਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਹੈ।
Verse 38
होमाग्निदेवताधूपभस्मना च परिष्क्रिया । कार्याः क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम् ॥
ਹੋਮ-ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 39
उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः । पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ (ਦੋਸ਼) ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਭ੍ਰਾਮਣੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ‘ਕਨ੍ਯਕਾ’ (ਕਨਿਆ-ਰੂਪ ਬਾਧਾ) ਹੀ ਹੈ।
Verse 40
तस्याथ रक्षां कुर्वोत विक्षिप्तैः सितसर्षपैः । आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः ॥
ਉਸ (ਭ੍ਰਾਮਣੀ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਛਿੜਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਸੇਜ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ।
Verse 41
चिन्तयेच्च नरः पापा मामेषा दुष्टचेतना । भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना ॥
ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੇ—‘ਇਹ ਪਾਪਣ, ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਭਟਕਾ/ਉਲਝਾ ਰਹੀ ਹੈ।’ ਫਿਰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ‘ਭੂಃ-ਸੂਕਤ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 42
स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਨਿਆ-ਦੋਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ‘ਪੁਸ਼ਪ’ (ਅਰਥਾਤ ਰਜਸ੍ਰਾਵ) ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੁರ್ಧਰਸ਼ਾ ‘ਤਹਾਰਿਕਾ’—ਰਜੋ-ਅਪਹਾਰিণੀ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 43
कुर्वोत तीर्थदेवौकश्चैत्यपर्वतसानुषु । नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते ॥
ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ, ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਸੰਗਮਾਂ ਤੇ ਪੁੰਨ ਹੌਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ (ਦੋਸ਼) ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 44
मन्त्रवित् कृततत्त्वज्ञः पर्वसूषसि च द्विज । चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ! ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ, ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਵੈਦ—ਉੱਤਮ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ (ਉਸ ਦਾ) ਸ਼ਮਨ/ਉਪਚਾਰ ਕਰੇ।
Verse 45
स्मृतिं चापहरत्यन्या स्त्रीणां सा स्मृतिहारिका । विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत् ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ (ਦੋਸ਼) ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ‘ਸਮ੍ਰਿਤਿਹਾਰਿਕਾ’—ਸਿਮਰਤੀ-ਅਪਹਾਰিণੀ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕਾਂਤ ਵਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
बीजापहारिणी चान्या स्त्रीपुंसोरतिभीषणाः । मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ (ਦੋਸ਼) ‘ਬੀਜਾਪਹਾਰিণੀ’ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੀਜ (ਸੰਤਾਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 47
अष्टमी द्वेषणी नाम कन्या लोकभयावहा । या करोति जनद्विष्टं नरं नारीमथापि वा ॥
ਅੱਠਵੀਂ ਕੁੜੀ ‘ਦ੍ਵੇਸ਼ਣੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ—ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਫ਼ਰਤਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 48
मधुक्षीरघृताक्तांस्तु शान्त्यर्थं होमयेत् तिलान् । कुर्वोत मित्रविन्दांश्च तथेष्टिं तत्प्रशान्यते ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸ਼ਹਿਦ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟੀ-ਯਜ्ञ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੀੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 49
एतेषान्तु कुमाराणां कन्यानां द्विजसत्तम । अष्टत्रिंशदपत्यानि तेषां नामानि मे शृणु ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਠੱਤੀ ‘ਸੰਤਾਨਾਂ’ (ਉਤਪੰਨ ਰੂਪ/ਪ੍ਰਭਾਵ) ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।
Verse 50
दन्ताकृष्टेरभूत् कन्या विजल्पा कलहा तथा । अवज्ञानृतदुष्टोक्तिर्विजल्पा तत्प्रशान्तये ॥
ਦੰਤਾਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਮਕ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ‘ਵਿਜਲਪਾ’ ਅਤੇ ‘ਕਲਹਾ’ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਤਿਰਸਕਾਰ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲ—ਇਹ ਵਿਜਲਪਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 51
तामेव चिन्तयेत् प्राज्ञः प्रयतश्च गृही भवेत् । कलहा कलहं गेहे करोत्यविरतं नृणाम् ॥
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਦਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸੰਯਮੀ ਰਹੇ। ‘ਕਲਹਾ’ ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਝਗੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 52
कुटुम्बनाशहेतुः सा तत्प्रशान्तिं निशामय । दूर्वाङ्कुरान्मधुघृतक्षीराक्तान् बलिकर्मणि ॥
ਉਹ ਘਰ-ਵਿਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਬਲੀ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਦੂರ್ವਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 53
विक्षिपेज्जुहुयाच्चैवानलं मित्रञ्च कीर्तयेत् । भूतानां मातृभिः सार्धं बालकानान्तु शान्तये ॥
ਬਲੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕਣਾ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।
Verse 54
विद्यानां तपसाञ्चैव संयमस्य यमस्य च । कृष्यां वाणिज्यलाभे च शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा ॥
ਅਧਿਐਨ, ਤਪੱਸਿਆ, ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Verse 55
पूजिताश्च यथान्यायं तुष्टिं गच्छन्तु सर्वशः । कुष्माण्डा यातुधानाश्च ये चान्ये गणसंज्ञिताः ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਭ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ—ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ‘ਗਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 56
महादेवप्रसादेन महेश्वरमतेन च । सर्व एते नृणां नित्यं तुष्टिमाशु व्रजन्तु ते ॥
ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਭ ਸੱਤਵ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।
Verse 57
तुष्टाः सर्वं निरस्यन्तु दुष्कृतं दुरनुष्ठितम् । महापातकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम् ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੁਰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮ, ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਵਿਘਨ-ਕਾਰਕ ਕਾਰਣ ਹਨ—ਸਭ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ।
Verse 58
तेषामेव प्रसादेन विघ्ना नश्यन्तु सर्वशः । उद्वाहेषु च सर्वेषु वृद्धिकर्मंसु चैव हि ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋਣ—ਸਭ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 59
पुण्यानुष्ठानयोगेषु गुरुदेवार्चनेषु च । जपयज्ञविधानेषु यात्रासु च चतुर्दश ॥
ਸ਼ੁਭ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਜਪ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ—ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੀ।
Verse 60
शरीरारोग्यभोग्येषु सुखदानधनेषु च । वृद्धबालातुरेष्वेव शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा ॥
ਸਰੀਰ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Verse 61
सोमाम्बुपौ तथाम्भोधिः सविता चानिलानलौ । तथोक्तेः कालजिह्वोऽभूत् पुत्रस्तालनिकेतनः ॥
ਸੋਮ, ਅੰਬੁਪਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ; ਸਵਿਤਾ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਪੂਰਵੋਕਤ ਉਚਾਰ/ਵਚਨ ਤੋਂ ਕਾਲਜਿਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਲਨਿਕੇਤਨ ਸੀ।
Verse 62
सा येषां रसना-संस्थास्तानसाधून् विबाधते । परिवर्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौ द्विज ॥
ਉਹ (ਦੇਵੀ) ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਰਿਵਰਤ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ।
Verse 63
तौ तु वृक्षाग्र-परिखा-प्राकाराम्भोधि-संश्रयौ । गुर्विण्याः परिवर्तन्तौ कुरुतः पादपाणिषु ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਖਾਈਆਂ, ਫ਼ਸੀਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 64
क्रौष्टुके परिवर्तः स्यात् गर्भस्य अन्योदरात् ततः । न वृक्षं चैव नैवाद्रिं न प्राकारं महोदधिम् ॥
ਪਰਿਵਰਤ ਮੁੜ ਕ੍ਰੌਸ਼ਟੁਕ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ, ਨਾ ਪਹਾੜ ਨਾਲ, ਨਾ ਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 65
परिखां वा समाक्रामेद् अबला गर्भधारिणी । अङ्गध्रुक् तनयं लेभे पिशुनं नाम नामतः ॥
ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਖਾਈ ਲੰਘ ਜਾਵੇ। ਤਦ ਅੰਗਧ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਿਸ਼ੁਨ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
Verse 66
सोऽस्थिमज्जागतः पुंसां बलमत्त्यजितात्मनाम् । श्येन-काक-कपोताṃश्च गृध्रोलूकैश्च वै सुतान् ॥
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬਾਜ਼, ਕਾਂ, ਕਬੂਤਰ, ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਏ।
Verse 67
अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः । श्येनं जग्राह मृत्युः च काकं कालो गृहीतवान् ॥
ਪੰਛੀ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਨੇ ਪੰਜ (ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਮੌਤ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।
Verse 68
उलूकं निरृतिश्चैव जग्राहातिभयावहम् । गृध्रं व्याधिस्तदीशोऽथ कपोतं च स्वयं यमः ॥
ਨਿਰਰਿਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਉੱਲੂ ਨੂੰ, ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਗਿਰਝ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਕਬੂਤਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 69
एतेषामेव चैवोक्ता भूताḥ पापोपपादने । तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪਾਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਮੌਜੂਦ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣ, ਤਾਂ...
Verse 70
तेनात्मरक्षणायालं शान्तिं कुर्याद्विजोत्तम । गेहे प्रसूतिर् एतेषां तद्वन् नीडनिवेशनम् ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਜੀਵ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਜਾਂ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ।
Verse 71
नरस् तं वर्जयेद् गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् । श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज ॥
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਬੈਠ ਜਾਵੇ। ਬਾਜ਼, ਕਬੂਤਰ, ਗਿਰਝ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਉੱਲੂ (ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ)।
Verse 72
प्रविष्टः कथयेदन्तं वसतां तत्र वेश्मनि । ईदृक् परित्यजेद् गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः ॥
ਜੇ ਐਸਾ ਜੀਵ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 73
स्वप्नेऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते । षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ‘ਛੇ ਸੰਤਾਨ’ ਵਾਲਾ ਨਿਮਿੱਤ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹ/ਕਨਪਟੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰਤੀ (ਗੰਡ-ਪ੍ਰਾਂਤ-ਰਤੀ) ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 74
स्त्रीणां रजस्यवस्थानं तेषां कालांश्च मे शृणु । चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवाऽन्यत् त्रयोदश ॥
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰਜਸਵਲਾ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ—ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਦਿਨ।
Verse 75
एकादश तथैवाऽन्यदपत्यं तस्य वै दिने । अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथाऽपरे ॥
ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਸੰਯੋਗ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭਤਾ) ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 76
पर्वस्वथाऽन्यत् तस्मात्तु वर्ज्यान्येतानि पण्डितैः । गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका ॥
ਪਰਵ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੇਂ ਵਰਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ‘ਗਰਭ-ਹੰਤਾ’, ‘ਸੁਤ-ਨਿਘਨ’ ਅਤੇ ‘ਮੋਹਿਨੀ ਕਨਿਆ’ ਵਰਗੇ ਫਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 77
प्रविश्य गर्भमत्त्येको भुक्त्वा मोहयतेऽपरा । जायन्ते मोहनात् तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः ॥
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ, ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮੋਹ ਤੋਂ ਸੱਪ, ਮੇਡਕ ਅਤੇ ਕੱਛੂਏ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 78
सरीसृपाणि चाऽन्यानि पुरीषमथवा पुनः । षण्मासान् गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम् ॥
ਹੋਰ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਲ ਵੀ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਕੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੀ ਅਤੇ ਅਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 79
वृक्षच्छायाश्रयां रात्रावथवा त्रिचतुष्पथे । श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम् ॥
ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਂਹ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨੀ ਝਾੜੀਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਕੱਪੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਹਾਲਤ ਇੱਥੇ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 80
रुदमानाṃ निशीथेऽथ आविशेत्तामसौ स्त्रियम् । शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः ॥
ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਰੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਖ਼ੁਦ੍ਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ‘ਫ਼ਸਲ-ਨਾਸਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ।
Verse 81
शस्यार्धिं स सदा हन्ति लब्ध्वा रन्ध्रं शृणुष्व तत् । अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः ॥
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਕੋਈ ਅਮੰਗਲ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਿਨਾਂ (ਜਾਂ ਯੋਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਿਨਾਂ) ਬੀਜ ਬੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 82
क्षेत्रेष्वनुप्रवेशं वै करोत्यान्तोपसङ्गिषु । तस्मात्कल्पः सुप्रशस्ते दिनेऽभ्यर्च्य निशाकरम् ॥
ਅਸੱਤ-ਸੰਗ ਨਾਲ ਚਿਮੜੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 84
कुर्यादारम्भमुप्तिं च हृष्टतुष्टः सहायवान् । नियोजिकेति या कन्या दुःसहस्य मयोदिता ॥ जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् । मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा ॥
ਖੁਸ਼, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਮਨੁੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬੀਜ ਬੋਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰੇ। ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁಃਸਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ‘ਨਿਯੋਜਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਚੋਦਿਕਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ—ਜੋ ਸਦਾ ਮੱਤ, ਉਨਮੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੱਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਅਨਰਥ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 85
समाविशन्ति नाशाय चोदयन्तीह दारुणम् । अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम् ॥
ਉਹ ਨਾਸ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ।
Verse 86
अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् । दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान् ॥
ਉਹ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਵਾਂਗ। ਅਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਬੇਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 87
भ्रश्यन्त्याभिः प्रविष्टाभिः पुरुषार्थात् पृथङ्नराः । तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਲਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 88
धाताविधात्रोश्च बलिर्यत्र काले न दीयते । भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः ॥
ਜਿੱਥੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਬਲੀ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ-ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਐਸੇ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 89
नवनारीषु संक्रान्तिस्तासामाश्वभिजायते । विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨੌਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧਿਨੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਚੋਦਕ, ਗ੍ਰਾਹਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ।
Verse 90
तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे । प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले ॥
ਇੱਕ ਹੋਰ ‘ਤਮਹ-ਪ੍ਰੱਛਾਦਕ’ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ। ਜਿੱਥੇ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੰਘਣ/ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ ਦਾ ਨੀਚ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 91
मुषलो लूखले यत्र पादुके वासने स्त्रियः । शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम् ॥
ਜਿੱਥੇ ਓਖਲੀ-ਮੂਸਲ, ਜੁੱਤੇ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲੰਘੇ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਛਾਜ, ਦਾਤਰ/ਹੰਸੀਆ ਆਦਿ ਅਤੇ ਆਸਨ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾਲ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੌਕਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 92
यत्रोपलिप्तञ्चानर्च्य विहारः क्रियते गृहे । दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतोऽन्यत्र नीयते ॥
ਜਿੱਥੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਥਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਆਰਾਮ/ਲੈਟਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਰਛੀ (ਦਰਵੀ) ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਪਲਦੀ ਹੈ।
Verse 93
विरोधिनीसुतास्तत्र विजृम्भन्ते प्रचोदिताः । एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान् ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਰੋਧਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਕਸਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਭਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।
Verse 94
चोदको नाम स प्रोक्तः पैशुन्यं कुरुते गृहे । अवध्यानगतश्चान्यः श्रवणस्थोऽतिदुर्मतिः ॥
ਉਹ ‘ਚੋਦਕ’ (ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਘਰ ਅੰਦਰ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਦ ਤੇ ਬੇਧਿਆਨੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 95
करोति ग्रहणन्तेषां वचसां ग्राहकस्तु सः । आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः ॥
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ‘ਗ੍ਰਹਣ’ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ—ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੜਨ ਤੇ ਉਲਟ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਮਸ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 96
क्रोधं जनयते यस्तु तमः प्रच्छादकस्तु सः । स्वयंहार्यास्तु चौर्येण जनितन्तनयत्रयम् ॥
ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਤਮਸ ਦਾ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਇਕ ਤ੍ਰਿਯੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਅਪਹ੍ਰਿਤ (ਚੁਰਾਈਆਂ) ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 97
सर्वहार्यर्धहारी च वीर्यहारी तथैव च । अनाचान्तगृहेष्वेते मन्दाचारगृहेषु च ॥
‘ਸਭ ਕੁਝ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲੇ’, ‘ਅੱਧਾ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲੇ’ ਅਤੇ ‘ਵੀਰਯ/ਬਲ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲੇ’ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਆਚਰਨ ਢਿੱਲਾ ਹੈ।
Verse 98
अप्रक्षालितपादेषु प्रविशत्सु महानसम् । खलेषु गोष्ठेषु च वै द्रोहो येषु गृहेषु वै ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪੈਰ ਨਾ ਧੋ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਦੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੋਸ਼ਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ/ਦ੍ਰੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 99
तेषु सर्वे यथान्यायं विहरन्ति रमन्ति च । भ्रामण्यास्तनयस्त्वेकः काकजङ्घ इति स्मृतः ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਭ੍ਰਾਮਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ‘ਕਾਕਜੰਘ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 100
तेनाविष्टो रतिं सर्वो नैव प्राप्नोति वै पुरे । भुञ्जन् यो गायते मैत्रे गायते हसते च यः ॥
ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰ! ਜੋ ਖਾਂਦਿਆਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਖਾਂਦਿਆਂ ਗਾਉਂਦਾ ਤੇ (ਅਣਉਚਿਤ ਵੇਲੇ) ਹੱਸਦਾ ਹੈ…
Verse 101
सन्ध्यामैथुनिनञ्चैव नरमाविशति द्विज । कन्यात्रयं प्रसूता सा या कन्या ऋतुहारिणी ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸੰਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ‘ਰਿਤੁਹਾਰিণੀ’ (ਰਿਤੁ/ਰਜ ਹਰਨ ਵਾਲੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 102
एका कुचहरा कन्या अन्याव्यञ्जनहारिका । तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी ॥
ਇੱਕ ਕੁੜੀ ‘ਸਤਨਹਾਰিণੀ’; ਦੂਜੀ ‘ਅੰਨ-ਵਿਆੰਜਨਹਾਰিণੀ’ (ਪਕਿਆ ਭੋਜਨ/ਵਿਆੰਜਨ ਛੀਨਣ ਵਾਲੀ); ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਕੁੜੀ ‘ਨਵਜਾਤਹਾਰिणੀ’ (ਨਵਜਾਤ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਛੀਨਣ ਵਾਲੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 103
यस्यान न क्रियते सर्वः सम्यग् वैवाहिको विधिः । कालातीतोऽथवा तस्याः हरत्येका कुचद्वयम् ॥
ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸਤਰੀ-ਪੀੜਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 104
सम्यक् श्राद्धमदत्त्वा च तथानर्च्य च मातरम् । विवाहितायाः कन्यायाः हरति व्यञ्जनं तथा ॥
ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ੍ਹ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ—ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਗਹਿਣਾ/ਸੌੰਦਰ੍ਯ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੀਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 105
अग्न्यम्बुशून्ये च तथा विधूपे सूतिकागृहे । अदीपशस्त्रमुसले भूतिसर्षपवर्जिते ॥
ਜਿਸ ਸੂਤਿਕਾ-ਗ੍ਰਿਹ (ਪ੍ਰਸਵ ਕਮਰੇ) ਵਿੱਚ ਨਾ ਅੱਗ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਪਾਣੀ; ਨਾ ਧੂਪ/ਧੂੰਆ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਦੀਵਾ; ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ ਮੂਸਲ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਖ ਤੇ ਸਰੋਂ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—
Verse 106
अनुप्रविश्य सा जातमपहृत्यात्मसम्भवम् । क्षणप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजते द्विज ॥
ਉੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਵਜਾਤ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ—ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਹ ਛਣ-ਪ੍ਰਸਵਿਨੀ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 107
सा जातहारीणी नाम सुघोरा पिशिताशना । तस्मात् संरक्षणं कार्यं यत्नतः सूतिकागृहे ॥
ਉਹ ‘ਜਾਤਹਾਰਿਣੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਮਾਸ-ਭੱਖਣ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੂਤਿਕਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 108
स्मृतिं चाप्रयतानाञ्च शून्यागारनिषेवणात् । अपहन्ति सुतस्तस्याः प्रचण्डो नाम नामतः ॥
ਬੇਧਿਆਨੀ (ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਭ੍ਰੰਸ਼) ਅਤੇ ਸੁੰਨੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਪ੍ਰਚੰਡ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਇਕ ਨੇ ਅਪਹਰਣ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 109
पौत्रेभ्यस्तस्य संभूता लीकाः शतसहस्रशः । चण्डालयोनयश्चाष्टौ दण्डपाशातिभीषणाः ॥
ਉਸ ਦੇ ਪੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੂਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਚਾਂਡਾਲ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਅੱਠ ਜੀਵ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਪਾਸਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸਨ।
Verse 110
क्षुधाविष्टास्ततो लीकास्ताश्च चण्डालयोनयः । अभ्यधावन्त चान्योन्यमत्तुकामाः परस्परम् ॥
ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਜੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲ-ਜਨਮੇ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 111
प्रचण्डो वारियित्वा तु तास्ताश्चण्डालयोनयः । समये स्थापयामास यादृशे तादृशं शृणु ॥
ਪਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਚਾਂਡਾਲ-ਜਨਮੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਯਥਾ-ਕਾਲ ਅਤੇ ਯਥਾ-ਯੋਗ੍ਯ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੁਣੋ।
Verse 112
अद्यप्रभृति लीकानामावासं यो हि दास्यति । दण्डं तस्याहमतुलं पातयिष्ये न संशयः ॥
ਅੱਜ ਤੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਜੂਆਂ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ/ਆਸਰਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੰਡ ਲਾਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 113
चण्डालयोन्योऽवसथे लीका या प्रसविष्यति । तस्याश्च सन्तिः पूर्वा सा च सद्यो नशिष्यति ॥
ਚਾਂਡਾਲ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੀਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਸਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਤਾਨ ‘ਸੰਤਿਃ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 114
प्रसूते कन्यके द्वे तु स्त्रीपुंसोर्बोजहारिणी । वातरूपामरूपाञ्च तस्याः प्रहरणन्तु ते ॥
ਉਹ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਤਰੂਪਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਅਰੂਪਾ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਧਨ (ਹਥਿਆਰ/ਕਾਰਕ) ਹਨ।
Verse 115
वातरूपा निषेकान्ते सा यस्मै क्षिपते सुतम् । स पुमान् वातशुक्रत्वं प्रयाति वनितापि वा ॥
ਸੰਭੋਗ/ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤਰੂਪਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੱਚਾ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ‘ਵਾਤ-ਵੀਰ੍ਯ’ (ਨਿਸ਼ਫਲ ਸ਼ੁਕਰ) ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 116
तथैव गच्छतः सद्यो निर्बोजत्वमरूपया । अस्नाताशी नरो यो वै तथैव पिशिताशनः ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰੂਪਾ ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਨ੍ਹਾਉਣ ਬਿਨਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 117
विद्वेषिणी तु या कन्या भृकुटीकुटिलानना । तस्या द्वौ तनयौ पुंसामपकारप्रकाशकौ ॥
ਹੁਣ ‘ਵਿਦ੍ਵੇਸ਼ਿਣੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁਆਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਟੇਢਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 118
निर्बोजत्वं नरो याति नारी वा शौचवर्जिता । पैशुन्याभिरतं लोलमसज्जननिषेवणम् ॥
ਜੋ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸ਼ੌਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀਰਯ-ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ/ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 119
पुरुषद्वेषिणञ्चैतौ नारमाक्रम्य तिष्ठतः । मात्रा भ्रात्रा तथा मित्रैरभीष्टैः स्वजनैः परैः ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਾਏਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਿਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 120
विद्विष्टो नाशमायाति पुरुषो धर्मतोऽर्थतः । एकस्तु स्वगुणाँल्लोके प्रकाशयति पापकृत् ॥
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਲੋਕ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਾਪੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 121
द्वितीयस्तु गुणान् मैत्रीं लोकस्थामपकर्षति । इत्येते दुः सहाः सर्वे यक्ष्मणः सन्ततावथ । पापाचाराः समाख्याताः यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥
ਦੂਜਾ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ‘ਦੁಃਸਹ’ ਯਕਸ਼ਮਨ ਦੀ ਸੰਤਾਨ/ਪਰੰਪਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames household misfortune as a joint product of metaphysical affliction (graha-agency) and human vulnerability created by aśauca and anācāra. Its ethical inquiry is practical-normative: how disciplined conduct, auspicious speech, and properly performed domestic rites reduce susceptibility to disruptive forces.
It does not develop Manvantara chronology or Manu lineages. Instead, it functions as a prescriptive interlude—an applied ritual-legal catalogue of afflictions and pacifications—without anchoring the material to a specific Manvantara transition.
This Adhyāya is outside the Devi Māhātmya (Adhyāyas 81–93) and contains no Śākta battle narrative or stuti of the Devī. Its contribution is ancillary: it preserves a non-Śākta, yakṣa/graha-centered ritual taxonomy used for domestic śānti rather than Shakti theology.