Adhyaya 78
उपलेपनादिकथनम् (Vastraputa-jala, Ahimsa, and Conduct in Shiva Worship)
ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਿਵਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲੇਪਨ, ਅਭ੍ਯੁਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਨਾਨ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੇਵਲ ‘ਵਸਤ੍ਰਪੂਤ’ (ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣਿਆ) ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਪੂਤ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੈਵੀ ਕਰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਝਾੜੂ ਦੇਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਪੀਸਣਾ, ਜਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ‘ਅਹਿੰਸਾ ਪਰੋ ਧਰਮਃ’ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਕ ਦਾ ਫਲ ਵੇਦਪਾਰਗ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਭੂਤਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਰਥ ਪੁਸ਼ਪ-ਹਿੰਸਾ ਅਪਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਿਧ ਹਿੰਸਾ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਲਈ। ਪਾਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੀਮਾ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਸਤਸੰਗ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਇਹ ਭਕਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਸੰਹਾਰ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उपलेपनादिकथनं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः सूत उवाच वस्त्रपूतेन तोयेन कार्यं चैवोपलेपनम् शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठा नान्यथा सिद्धिरिष्यते
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਉਪਲੇਪਨ ਆਦਿ ਦਾ ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਲੇਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧੀ ਮੰਨੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
Verse 2
आपः पूता भवन्त्येता वस्त्रपूताः समुद्धृताः अफेना मुनिशार्दूला नादेयाश् च विशेषतः
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲੋ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੱਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਜਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 3
तस्माद्वै सर्वकार्याणि दैविकानि द्विजोत्तमाः अद्भिः कार्याणि पूताभिः सर्वकार्यप्रसिद्धये
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਦੈਵਿਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।
Verse 4
जन्तुभिर् मिश्रिता ह्यापः सूक्ष्माभिस्तान्निहत्य तु यत्पापं सकलं चाद्भिर् अपूताभिश्चिरं लभेत्
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖਮ ਜੀਵ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਸੁੱਖਮ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Verse 5
संमार्जने तथा नॄणां मार्जने च विशेषतः अग्नौ कण्डनके चैव पेषणे तोयसंग्रहे
ਝਾੜੂ ਲਾਉਣਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ (ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ) ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਗੜ ਕੇ ਧੋਣਾ—ਅਗਨਿ-ਸੇਵਾ, ਕੁੱਟਣਾ-ਛਿਲਣਾ, ਪੀਸਣਾ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਯਮਬੱਧ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 6
हिंसा सदा गृहस्थानां तस्माद्धिंसां विवर्जयेत् अहिंसेयं परो धर्मः सर्वेषां प्राणिनां द्विजाः
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ।
Verse 7
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वस्त्रपूतं समाचरेत् तद्दानमभयं पुण्यं सर्वदानोत्तमोत्तमम्
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਉਹ ਦਾਨ ਅਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨਦਾਇਕ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
Verse 8
तस्मात्तु परिहर्तव्या हिंसा सर्वत्र सर्वदा मनसा कर्मणा वाचा सर्वदाहिंसकं नरम्
ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ। ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਅਹਿੰਸਕ ਰਹੇ; ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਬੰਧਿਤ ਜੀਵ (ਪਸ਼ੂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ (ਪਤੀ) ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ।
Verse 9
रक्षन्ति जन्तवः सर्वे हिंसकं बाधयन्ति च त्रैलोक्यमखिलं दत्त्वा यत्फलं वेदपारगे
ਅਹਿੰਸਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਭ ਜੀਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੇਦ-ਪਾਰਗ! ਅਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
Verse 10
तत्फलं कोटिगुणितं लभते ऽहिंसको नरः मनसा कर्मणा वाचा सर्वभूतहिते रताः
ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਅਹਿੰਸਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
दयादर्शितपन्थानो रुद्रलोकं व्रजन्ति च स्वामिवत्परिरक्षन्ति बहूनि विविधानि च
ਜੋ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਏ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 12
ये पुत्रपौत्रवत्स्नेहाद् रुद्रलोकं व्रजन्ति ते तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वस्त्रपूतेन वारिणा
ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ (ਸਭ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਜਲ ਨਾਲ (ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 13
कार्यमभ्युक्षणं नित्यं स्नपनं च विशेषतः त्रैलोक्यमखिलं हत्वा यत्फलं परिकीर्त्यते
ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿੱਤ ਅਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ੍ਨਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਇੰਨਾ ਮਹਾਨ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਫਲ ਵਰਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
शिवालये निहत्यैकम् अपि तत्सकलं लभेत् शिवार्थं सर्वदा कार्या पुष्पहिंसा द्विजोत्तमाः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮੋ, ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਅਰਪਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵਾਰਥ ਸਦਾ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ‘ਹਿੰਸਾ’ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਜਾ-ਕਰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 15
यज्ञार्थं पशुहिंसा च क्षत्रियैर्दुष्टशासनम् विहिताविहितं नास्ति योगिनां ब्रह्मवादिनाम्
ਯੱਗ ਲਈ ਪਸ਼ੂ-ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪਰ ਯੋਗੀ—ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਅਤੇ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ‘ਵਿਹਿਤ’ ਤੇ ‘ਨਿਸ਼ਿਧ’ ਦਾ ਕਠੋਰ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 16
यतस्तस्मान्न हन्तव्या निषिद्धानां निषेवणात् सर्वकर्माणि विन्यस्य संन्यस्ता ब्रह्मवादिनः
ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਿਧ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ—ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।
Verse 17
न हन्तव्याः सदा पूज्याः पापकर्मरता अपि पवित्रास्तु स्त्रियः सर्वा अत्रेश् च कुलसंभवाः
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਾਪ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਕੁਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 18
ब्रह्महत्यासमं पापम् आत्रेयीं विनिहत्य च स्त्रियः सर्वा न हन्तव्याः पापकर्मरता अपि
ਆਤ੍ਰੇਯੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ।
Verse 19
न यज्ञार्थं स्त्रियो ग्राह्याः सर्वैः सर्वत्र सर्वदा सर्ववर्णेषु विप्रेन्द्राः पापकर्मरता अपि
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਣ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਯੱਗ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ।
Verse 20
मलिना रूपवत्यश् च विरूपा मलिनांबराः न हन्तव्याः सदा मर्त्यैः शिववच्छङ्कया तथा
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੈਲੀਆਂ ਹੋਣ ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਬਦਸੂਰਤ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਣ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 21
वेदबाह्यव्रताचाराः श्रौतस्मार्तबहिष्कृताः पाषण्डिन इति ख्याता न संभाष्या द्विजातिभिः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ 'ਪਾਖੰਡੀ' ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
Verse 22
न स्पृष्टव्या न द्रष्टव्या दृष्ट्वा भानुं समीक्षते तथापि तेन वध्याश् च नृपैरन्यैश् च जन्तुभिः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 23
प्रसंगाद्वापि यो मर्त्यः सतां सकृदहो द्विजाः रुद्रलोकमवाप्नोति समभ्यर्च्य महेश्वरम्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਸਤ੍ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
भवन्ति दुःखिताः सर्वे निर्दया मुनिसत्तमाः भक्तिहीना नराः सर्वे भवे परमकारणे
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠੋ! ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਵ-ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਕਾਰਣ, ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਕਤੀ ਬਿਨਾ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ।
Verse 25
ये भक्ता देवदेवस्य शिवस्य परमेष्ठिनः भाग्यवन्तो विमुच्यन्ते भुक्त्वा भोगानिहैव ते
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਯੋਗ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
पुत्रेषु दारेषु गृहेषु नॄणां भक्तं यथा चित्तमथादिदेवे सकृत्प्रसंगाद्यतितापसानां तेषां न दूरः परमेशलोकः
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਵਾਂਗ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਿਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਲੋਕ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Frequently Asked Questions
‘Vastraputa jala’ is water filtered through cloth; it is prescribed to avoid harming subtle living beings (sukshma-jantu) present in unfiltered water. The chapter frames this as essential for siddhi in Shiva-ksetra acts like abhyukshana, snapan (abhisheka), and ritual plastering/cleansing.
It upholds ahimsa as the highest dharma while presenting a limited, worship-intent exception (apavada) for ‘shiva-artha’ acts such as flower use, contrasted with the strict prohibition of generally forbidden हिंसा—especially for renunciants/brahmavadins who are urged to renounce harmful actions.