Adhyaya 47
जम्बूद्वीपस्य नववर्षविभागः रुद्रस्य अष्टक्षेत्रसन्निधिः नाभि-ऋषभ-भरतकथा
ਸੂਤ ਭੁਵਨਕੋਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦਾ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਹੇਮ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਹੇਮਕੂਟ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਧ, ਇਲਾਵ੍ਰਤ ਮੇਰੂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ, ਰਮ੍ਯਕ ਨੂੰ ਨੀਲਾਸ਼੍ਰਿਤ, ਹਿਰਣਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਵੇਤ-ਉੱਤਰ, ਕੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਅਤੇ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨੂੰ ਗੰਧਮਾਦਨ। ਫਿਰ ਇਲਾਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵਭਾਵਕ ਸਿੱਧ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਯੁਗਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਭੇਦ, ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ-ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ‘ਅਸ਼ਟ-ਖੇਤਰ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਨਿੱਤ ਸਨਿੱਧੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਅਗੇ ਵੰਸ਼ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ, ਰਿਸ਼ਭ ਵੱਲੋਂ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ਭ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ—ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਪਰਮਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਧਰਮ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशे द्वीपद्वीपेश्वरकथनं नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच आग्नीध्रं ज्येष्ठदायादं काम्यपुत्रं महाबलम् प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद्वै जंबूद्वीपेश्वरं नृपः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ, ਭੁਵਨਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਦੀਪੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਵਾਰਸ, ਕਾਮਿਆ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਇਆ।
Verse 2
सो ऽतीव भवभक्तश् च तपस्वी तरुणः सदा भवार्चनरतः श्रीमान् गोमान्धीमान्द्विजर्षभाः
ਉਹ ਅਤਿ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ; ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਤਪਸਵੀ ਰਿਹਾ। ਭਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ—ਗੋਧਨ-ਸੰਪੰਨ, ਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।
Verse 3
तस्य पुत्रा बभूवुस्ते प्रजापतिसमा नव सर्वे माहेश्वराश्चैव महादेवपरायणाः
ਉਸ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 4
ज्येष्ठो नाभिर् इति ख्यातस् तस्य किंपुरुषो ऽनुजः हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो वै त्विलावृतः
ਵੱਡਾ ‘ਨਾਭਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ‘ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ‘ਹਰਿਵਰਸ਼’ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ’ ਹੈ।
Verse 5
रम्यस्तु पञ्चमस् तत्र हिरण्मान् षष्ठ उच्यते कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वस्त्वष्टमः स्मृतः
ਉੱਥੇ ਪੰਜਵਾਂ ‘ਰਮ੍ਯਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਛੇਵਾਂ ‘ਹਿਰਣ੍ਮਯ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ‘ਕੁਰੂ’ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ‘ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ’ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
नवमः केतुमालस्तु तेषां देशान्निबोधत नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हेमाख्यं तु पिता ददौ
ਨੌਵਾਂ ‘ਕੇਤੁਮਾਲ’ ਹੈ—ਇਹ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਵੋ। ਨਾਭਿ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲਾ ‘ਹੇਮ’ ਨਾਮਕ ਵਰਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 7
हेमकूटं तु यद्वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः नैषधं यत्स्मृतं वर्षं हरये तत्पिता ददौ
‘ਹੇਮਕੂਟ’ ਨਾਮਕ ਵਰਸ਼ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ‘ਨੈਸ਼ਧ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਰਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 8
इलावृताय प्रददौ मेरुर्यत्र तु मध्यमः नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता
ਪਿਤਾ ਨੇ ‘ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ’ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਨੀਲਾਚਲ’ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ‘ਰਮ੍ਯ’ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 9
श्वेतं यदुत्तरं तस्मात् पित्रा दत्तं हिरण्मते यदुत्तरं शृङ्गवर्षं पिता तत्कुरवे ददौ
ਉਸ ਉੱਤਰੀ ਭੂਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ‘ਸ਼ਵੇਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹਿਰਣਮਤ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ‘ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਰ੍ਹਸ਼’ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਕੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 10
वर्षं माल्यवतं चापि भद्राश्वस्य न्यवेदयत् गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्
ਉਸ ਨੇ ‘ਮਾਲ੍ਯਵਤ’ ਵਰ੍ਹਾ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਅਤੇ ‘ਗੰਧਮਾਦਨ’ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ (ਪਤੀ) ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਧਰਮਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਹੋਈ।
Verse 11
इत्येतानि महान्तीह नव वर्षाणि भागशः आग्नीध्रस्तेषु वर्षेषु पुत्रांस्तानभिषिच्य वै
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਨੌਂ ਮਹਾਨ ਵਰ੍ਹੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ।
Verse 12
यथाक्रमं स धर्मात्मा ततस्तु तपसि स्थितः तपसा भावितश्चैव स्वाध्यायनिरतस्त्वभूत्
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਤਪ ਨਾਲ ਨਿਖਰ ਕੇ ਉਹ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।
Verse 13
स्वाध्यायनिरतः पश्चाच् छिवध्यानरतस् त्वभूत् यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ शुभानि च
ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਜੋ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਵਰ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹੀ ਹਨ।
Verse 14
तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्ययत्नतः विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ—ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ, ਅਧਿਕਤਰ ਸੁਖਮਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟਾਅ ਜਾਂ ਪਤਨ ਨਹੀਂ; ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 15
धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टसु सर्वतः
ਉਹਨਾਂ ਅੱਠ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਨ ਉੱਤਮ-ਅਧਮ-ਮੱਧਮ ਦਾ ਭੇਦ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪੁੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।
Verse 16
रुद्रक्षेत्रे मृताश्चैव जङ्गमाः स्थावरास् तथा भक्ताः प्रासंगिकाश्चापि तेषु क्षेत्रेषु यान्ति ते
ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਜੰਗਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਥਾਵਰ—ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਵ-ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 17
तेषां हिताय रुद्रेण चाष्टक्षेत्रं विनिर्मितम् तत्र तेषां महादेवः सान्निध्यं कुरुते सदा
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਸਦਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨਿੱਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 18
दृष्ट्वा हृदि महादेवम् अष्टक्षेत्रनिवासिनः सुखिनः सर्वदा तेषां स एवेह परा गतिः
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੀ—ਇੱਥੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ—ਪਰਮ ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈ।
Verse 19
नाभेर्निसर्गं वक्ष्यामि हिमाङ्के ऽस्मिन्निबोधत नाभिस्त्वजनयत्पुत्रं मेरुदेव्यां महामतिः
ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਾਭੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਮਤੀ ਨਾਭੀ ਨੇ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਾਇਆ।
Verse 20
ऋषभं पार्थिवश्रेष्ठं सर्वक्षत्रस्य पूजितम् ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः
ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਭਰਤ ਜੰਮਿਆ—ਵੀਰ, ਅਤੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ।
Verse 21
सो ऽभिषिच्याथ ऋषभो भरतं पुत्रवत्सलः ज्ञानवैराग्यमाश्रित्य जित्वेन्द्रियमहोरगान्
ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲ ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜ-ਭਾਰ ਸੌਂਪਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰੂਪੀ ਮਹਾਂ-ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ; ਪਸ਼ੂ-ਬੰਧਨ ਦੇ ਪਾਸ ਢੀਲੇ ਕਰਕੇ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨਿਆ।
Verse 22
सर्वात्मनात्मनि स्थाप्य परमात्मानमीश्वरम् नग्नो जटी निराहारश् चीरी ध्वान्तगतो हि सः
ਸਰਬਾਤਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬਣਿਆ—ਨਗਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਨਿਰਾਹਾਰ, ਚੀਥੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਸਚਮੁਚ ਧਵਾਂਤਗਤ, ਅਰਥਾਤ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅੰਤਰ-ਮੌਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।
Verse 23
निराशस्त्यक्तसंदेहः शैवमाप परं पदम् हिमाद्रेर्दक्षिणं वर्षं भरताय न्यवेदयत्
ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ੈਵ ਪਦ—ਪਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋੱਚ ਥਾਂ—ਪਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
तस्मात्तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुर्बुधाः भरतस्यात्मजो विद्वान् सुमतिर्नाम धार्मिकः
ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਲੋਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ‘ਭਾਰਤਵਰਸ਼’ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਭਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਸੁਮਤੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ।
Verse 25
बभूव तस्मिंस्तद्राज्यं भरतः संन्यवेशयत् पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा विवेश सः
ਤਦ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ-ਭਾਰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ—ਵੈਰਾਗ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਪਸ਼ੁ (ਜੀਵ) ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਕੇਵਲ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Hema (Nābhi), Hemakūṭa (Kiṃpuruṣa), Naiṣadha (Hari/Harivarṣa), Ilāvṛta (given to Ilāvṛta with Meru at the center), Nīlāśrita/Ramyaka (Ramyaka), Śveta-northern (Hiraṇmān), Śṛṅgavān (Kuru), Mālyavat (Bhadrāśva), and Gandhamādana (Ketumāla).
Because Rudra creates and sanctifies an ‘aṣṭa-kṣetra’ for the welfare of beings and remains there in continual presence; the residents, seeing Mahādeva in the heart (hṛdi-darśana), experience effortless well-being and take Shiva as their supreme refuge.
After installing Bharata as ruler, Ṛṣabha adopts jñāna and vairāgya, subdues the senses, establishes the Self in the Self (ātmani ātmānam), lives in austere renunciation, and attains the supreme Śaiva state (śaivam paraṃ padam), modeling the transition from righteous rule to moksha-oriented detachment.