Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः व्यास उवाच न हिंस्यात् सर्वभूतानिनानृतं वावदेत् क्वचित् / नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्याद् कदाचन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟ-ਸਾਹਸਤੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ; ਨਾ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਬਚਨ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੋਰ ਨਾ ਬਣੋ।

Verse 2

तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा / परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते

ਤਿੰਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਗ, ਮਿੱਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਜੀਵ ਪਰਾਇਆ ਵਸਤੂ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि / न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद् बुधः

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜੇ ਤੋਂ, ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ, ਪਤਿਤ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਦਾਤੇ ਤੋਂ ਦਾਨ ਨਾ ਲਵੇ; ਨਿੰਦਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਚੇ।

Verse 4

नित्यं याचनको न स्यात् पुनस्तं नैव याचयेत् / प्राणानपहरत्येवं याचकस्तस्य दुर्मतिः

ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਯਾਚਕ ਨਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਾ ਮੰਗੇ; ਐਸਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਯਾਚਕ ਮਾਨੋ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

न देवद्रव्यहारी स्याद् विशेषेण द्विजोत्तमः / ब्रह्मस्वं वा नापहरेदापद्यपि कदाचन

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਧਨ ਦਾ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਤਾਂ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਹੜਪੇ।

Verse 6

न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते / देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਪਰਮ ਜ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ-ਧਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸਦਾ ਜਤਨ ਨਾਲ ਬਚੋ।

Verse 7

पुष्पे शाक्रोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे / अदत्तादानमस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः

ਫੁੱਲ, ਸਾਗ, ਪਾਣੀ, ਲੱਕੜ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਘਾਹ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਚੋਰੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਨੂ ਨੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ‘ਅਸਤੇਯ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 8

ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्चनविधौ द्विजाः / नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਦੇਵ-ਅਰਚਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾ ਆਗਿਆ ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾ ਲਵੋ।

Verse 9

तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद् बुधः / धर्मार्थं केवलं विप्रा ह्यन्यथा पतितो भवेत्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚਾਨਣ/ਇੰਧਨ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਲਈ ਹੀ ਲਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः / क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्रा धर्मविद्भिरिति स्थितिः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਯਾਤਰੀ ਤਿਲ, ਮੂੰਗ, ਜੌ ਆਦਿ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ—ਧਰਮ-ਵਿਦਾਂ ਨੇ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।

Verse 11

न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् / व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम्

‘ਧਰਮ’ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਵਰਤ ਨਾ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਆੜ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਢੱਕ ਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅੱਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲਾ ਛਲ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 12

प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः / छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਛਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਆਸੁਰੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ)।

Verse 13

अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति / स लिङ्गिनां हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते

ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਿਰਯਕ-ਯੋਨੀ (ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्मविनाशकाः / सद्यः पतन्ति पापेषु कर्मणस्तस्य तत् फलम्

‘ਬੈਡਾਲ ਵਰਤ’ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਾਪੀ—ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਇਹੀ ਫਲ ਹੈ।

Verse 15

पाषण्डिनो विकर्मस्थान् वामाचारांस्तथैव च / पञ्चरात्रान् पाशुपतान् वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत्

ਪਾਖੰਡੀ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਵਾਮਾਚਾਰੀ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ—ਇਸ ਵਿਧੀਬੱਧ ਪੂਜਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 16

वेदनिन्दारतान् मर्त्यान् देवनिन्दारतांस्तथा / द्विजनिन्दारतांश्चैव मनसापि न चिन्तयेत्

ਜੋ ਵੇਦ-ਨਿੰਦਾ, ਦੇਵ-ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਸੋਚੇ।

Verse 17

याजनं योनिसंबन्धं सहवासं च भाषणम् / कुर्वाणः पतते जन्तुस्तस्माद् यत्नेन वर्जयेत्

ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਯਾਜਨ (ਯੱਗ-ਪੁਰੋਹਿਤੀ), ਯੋਨੀ-ਸੰਬੰਧ, ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਵਾਸ ਅਤੇ ਘਨਿਸ਼ਠ ਗੱਲਬਾਤ—ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

देवद्रोहाद् गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः / ज्ञानापवादो नास्तिक्यं तस्मात् कोटिगुणाधिकम्

ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹ ਨਾਲੋਂ ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਮਹਾਪਾਪ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ—ਅਰਥਾਤ ਨਾਸਤਿਕ ਇਨਕਾਰ—ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਘੋਰ ਹੈ।

Verse 19

गोभिश्च दैवतैर्विप्रैः कृष्या राजोपसेवया / कुलान्यकुलतां यान्ति यानि हीनानि धर्मतः

ਗੋ-ਪਾਲਣ, ਦੇਵ-ਸੇਵਾ (ਯੱਗ ਆਦਿ), ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀਂਣੇ ਕੁਲ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਗੁਆ ਕੇ ‘ਅਕੁਲ’ (ਲੋਕ-ਨਿੰਦਿਤ) ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च / कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

ਕੁਵਿਵਾਹ, ਵਿਧੀ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਲੋਪ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁਲ ਉੱਚੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ‘ਅਕੁਲ’ (ਅਧੋਗਤੀ) ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

अनृतात् पारदार्याच्च तथाभक्ष्यस्य भक्षणात् / अश्रौतधर्माचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

ਝੂਠ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਗਮਨ, ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਖੁਰਾਕ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਆਚਾਰ-ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

अश्रोत्रियेषु वै दानाद् वृषलेषु तथैव च / विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

ਅਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀ (ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਲ (ਅਯੋਗ/ਨੀਚ) ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਹਿਤ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

नाधार्मिकैर्वृते ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् / न शूद्रराज्ये निवसेन्न पाषण्डजनैर्वृते

ਅਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਦਰ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 24

हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये पूर्वपश्चिमयोः शुभम् / मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेद् द्विजः

ਹਿਮਾਲਯ ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਵਿਜ ਵੱਸੇ; ਦੋਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਤਟਵਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 25

कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः / पुण्याश्च विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद् द्विजः

ਜਿੱਥੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮ੍ਰਿਗ ਫਿਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹੋਣ—ਉੱਥੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 26

अर्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः / नान्यत्र निवसेत् पुण्यं नान्त्यजग्रामसन्निधौ

ਦਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਅੱਧ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਵੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਹ ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 27

न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कसैः / न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः

ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਕਸਾਂ ਨਾਲ, ਮੂਰਖਾਂ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਤੇ ਅੰਤ੍ਯਜ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 28

एकशय्यासनं पङ्क्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम् / याजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम्

ਇੱਕੋ ਸ਼ੈਯਾ ਜਾਂ ਆਸਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਇੱਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣਾ, ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਯਾਜਕਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਣਉਚਿਤ ਸਾਂਕਰਯ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 29

सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च / एकादश समुद्दिष्टा दोषाः साङ्कर्यसंज्ञिताः

ਦਸਵਾਂ ਦੋਸ਼ ‘ਸਹਾਧਿਆਇ’ (ਅਣਉਚਿਤ ਸਾਂਝਾ ਪਾਠ) ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸਹਯਾਜਨ’ ਵੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਦੋਸ਼ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ‘ਸਾਂਕਰਯ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

समीपे वा व्यवस्थानात् पापं संक्रमते नृणाम् / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साङ्कर्यं परिवर्जयेत्

ਕੇਵਲ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਣ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਂਕਰਯ—ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਮਿਲਾਪ—ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 31

एकपङ्क्त्युपविष्टा ये न स्पृशन्ति परस्परम् / भस्मना कृतमर्यादा न तेषां संकरो भवेत्

ਜੋ ਇੱਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਮਰਯਾਦਾ-ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 32

अग्निना भस्मना चैव सलिलेनावसेकतः / द्वारेण स्तम्भमार्गेण षड्भिः पङ्क्तिर्विभिद्यते

ਅੱਗ ਨਾਲ, ਭਸਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ; ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਤੰਭ ਦੇ ਰਾਹ ਨਾਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਢੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਕਤੀ (ਰਸਮੀ ਹੱਦ) ਵੱਖਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 33

न कुर्याच्छुष्कवैराणि विवादं च न पैशुनम् / परक्षेत्रे गां धयन्तीं न चाचक्षीत कस्यचित् / न संवदेत् सूतके च न कञ्चिन्मर्मणि स्पृशेत्

ਵਿਅਰਥ ਵੈਰ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਝਗੜਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਚੁਗਲੀ-ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ। ਪਰਾਏ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀ ਗਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਖਾਵੇ। ਸੂਤਕ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ।

Verse 34

न सूर्यपरिवेषं वा नेन्द्रचापं शवाग्निकम् / परस्मै कथयेद् विद्वान् शशिनं वा कदाचन

ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੇਰੇ ਦਾ ਹਾਲਾ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼, ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੀ (ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਸਮਝ ਕੇ) ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੇ।

Verse 35

न कुर्याद् बहुभिः सार्धं विरोधं बन्धुभिस्तथा / आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्

ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ-ਝਗੜਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਨਕੂਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 36

तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् न नक्षत्राणि निर्दिशेत् / नोदक्यामभिभाषेत नाशुचिं वा द्विजोत्तमः

ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਤਿਥੀ ਤੇ ਪੱਖ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੱਸੇ। ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਚੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਵਾਦ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 37

न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत् / न चात्मानं प्रशंसेद् वा परनिन्दां च वर्जयेत् / वेदनिन्दां देवनिन्दां प्रयत्नेन विवर्जयेत्

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਦਾਨ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ। ਯਤਨ ਨਾਲ ਵੇਦ-ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਬਚੇ।

Verse 38

यस्तु देवानृषीन् विप्रान्वेदान् वा निन्दति द्विजः / न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा शास्त्रेष्विह मुनीश्वराः

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਦਵਿਜ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 39

निन्दयेद् वै गुरुं देवं वेदं वा सोपबृंहणम् / कल्पकोटिशतं साग्रं रौरवे पच्यते नरः

ਜੋ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਵੇਦ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੇ ਉਪਬ੍ਰੰਹਣ (ਵਿਆਖਿਆ-ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ) ਸਮੇਤ—ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ।

Verse 40

तूष्णीमासीत निन्दायां न ब्रूयात् किञ्चिदुत्तरम् / कर्णौ पिधाय गन्तव्यं न चैतानवलोकयेत्

ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇਣਾ। ਕੰਨ ਢੱਕ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 41

वर्जयेद् वै रहस्यानि परेषां गूहयेद् बुधः / विवादं स्वजनैः सार्धं न कुर्याद् वै कदाचन

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 42

न पापं पापिनां ब्रूयादपापं वा द्विजात्तमाः / सतेनतुल्यदोषः स्यान्मिथ्या द्विर्देषवान् भवेत्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਪਾਪ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਵੀ ਨਾ ਆਖ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚੋਰੀ ਵਰਗਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਝੂਠ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदनात् / तानिपुत्रान् पशून्घ्निन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनाम्

ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜਦੋਂ ਰੋਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹੰਝੂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਿਥਿਆ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਧਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

ब्रिह्महत्यासुरापाने स्तेयगुर्वङ्गनागमे / दृष्टं विशोधनं वृद्धैर्नास्ति मिथ्याभिशंसने

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੰਨੇ ਹਨ; ਪਰ ਝੂਠੀ ਤਹਿਮਤ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।

Verse 45

नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं शशिनं चानिमित्ततः / नास्तं यान्तं न वारिस्थं नोपसृष्टं न मघ्यगम् / तिरोहितं वाससा वा नादर्शान्तरगामिनम्

ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਾ ਤੱਕੇ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਨਿਹਾਰੇ; ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਿਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਗ੍ਰਹਿਣ-ਗ੍ਰਸਤ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ; ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦਰਪਣ/ਪਰਤਿਬਿੰਬ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖੇ।

Verse 46

न नग्नां स्त्रियमीक्षेत पुरुषं वा कदाचन / न च मूत्रं पुरीषं वा न च संस्पृष्टमैथुनम् / नाशुचिः सूर्यसोमादीन् ग्रहानालोकयेद् बुधः

ਨੰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਨੰਗੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ; ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਬ-ਪਖਾਨੇ ਨੂੰ, ਨਾ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੈਥੁਨ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹ-ਜ੍ਯੋਤੀਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 47

पतितव्यङ्गचण्डालानुच्छिष्टान् नावलोकयेत् / नाभिभाषेत च परमुच्छिष्टो वावगुण्ठितः

ਪਤਿਤ, ਅੰਗ-ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ—ਜੇ ਉਹ ਉੱਛਿਸ਼ਟ (ਅਸ਼ੁੱਧ) ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਆਪ ਬਹੁਤ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਆਵਗੁੰਠਿਤ (ਢੱਕੇ/ਵੇਲ੍ਹੇ) ਹੋਵੋ।

Verse 48

न पश्येत् प्रेतसंस्पर्शं न क्रुद्धस्य गुरोर्मुखम् / न तैलोदकयोश्छायां न पत्नीं भोजने सति / नामुक्तबन्धनाङ्गां वा नोन्मत्तं मत्तमेव वा

ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਵੀ ਨਾ ਤੱਕੋ। ਤੇਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਾ ਵੇਖੋ; ਭੋਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਨਾ ਤੱਕੋ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ, ਉਨਮੱਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੱਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖੋ।

Verse 49

नाश्नीयात् भार्यया सार्धंनैनामीक्षेत चाश्नतीम् / क्षुवन्तीं जृम्भमाणां वा नासनस्थां यथासुखम्

ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਨਾ ਤੱਕੋ। ਉਹ ਛੀਂਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਭਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੇਪਰਵਾਹ ਬੈਠੀ ਹੋਵੇ—ਤਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੋ।

Verse 50

नोदके चात्मनो रूपं न कूलं श्वभ्रमेव वा / न लङ्घयेच्च मूत्रं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਾ ਵੇਖੋ; ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਖੱਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੋ। ਪਿਸ਼ਾਬ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਨਾ ਮਾਰੋ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਨਾ ਹੋਵੋ।

Verse 51

न शूद्राय मतिं दद्यात् कृशरं पायसं दधि / नोच्छिष्टं वा मधु घृतं न च कृष्णाजिनं हविः

ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ (ਮਤਿ) ਨਾ ਦਿਓ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰ, ਪਾਇਸ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਵੀ ਨਾ ਦਿਓ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਵੀ ਨਾ ਦਿਓ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ (ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ) ਤੇ ਹਵਿਸ (ਯਜ੍ਞ ਆਹੁਤੀ) ਵੀ ਨਾ ਦਿਓ।

Verse 52

न चैवास्मै व्रतं दद्यान्न च धर्मं वदेद् बुधः / न च क्रोधवशं गच्छेद् द्वेषं रागं च वर्जयेत्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਨਾ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ; ਦ੍ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਗ—ਦੋਵੇਂ ਤਿਆਗੇ।

Verse 53

लोभं दम्भं तथा यत्नादसूयां ज्ञानकुत्सनम् / ईर्ष्यां मदं तथा शोकं मोहं च परिवर्जयेत्

ਯਤਨ ਨਾਲ ਲੋਭ, ਦੰਭ, ਅਸੂਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤਿਆਗ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਰਖਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।

Verse 54

न कुर्यात् कस्यचित् पीडां सुतं शिष्यं च ताडयेत् / न हीनानुपसेवेत न च तीक्ष्णमतीन् क्वचित्

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਮਾਰ। ਨੀਚ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ-ਕਠੋਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਰਹਿ।

Verse 55

नात्मानं चावमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत् / न विशिष्टानसत्कुर्यात् नात्मानं वा शपेद् बुधः

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਛ ਨਾ ਸਮਝ; ਦੈਨ੍ਯ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉੱਚਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 56

न नखैर्विलिखेद् भूमिं गां च संवेशयेन्न हि / न नदीषु नदीं ब्रूयात् पर्वतेषु च पर्वतान्

ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਖੁਰਚ; ਅਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੈਦ ਨਾ ਕਰ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਲੈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ।

Verse 57

आवासे भोजने वापि न त्यजेत् हसयायिनम् / नावगाहेदपो नग्नो वह्निं नातिव्रजेत् पदा

ਰਿਹਾਇਸ਼ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਯ੍ਯਾ-ਸਾਥੀ—ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ। ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਤਰ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੰਘ ਕੇ ਨਾ ਜਾ।

Verse 58

शिरो ऽभ्यङ्गावशिष्टेन तैलेनाङ्गं न लेपयेत् / न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत स्वानि खानि न संस्पृशेत् / रोमाणि च रहस्यानि नाशिष्टेन सह व्रजेत्

ਸਿਰ ਦੇ ਅਭ੍ਯੰਗ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਤੇਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੇਪ ਨਾ ਕਰੇ। ਸੱਪਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛਿਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ (ਜੂਠ) ਨਾਲ ਨਾ ਫਿਰੇ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਮ ਨਾ ਉਖਾੜੇ।

Verse 59

न पाणिपादवाङ्नेत्रचापल्यं समुपाश्रयेत् / न शिश्नोदरचापल्यं न च श्रवणयोः क्वचित्

ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲਏ। ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਚਪਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਵਧਾਏ, ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭਟਕਣ ਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 60

न चाङ्गनखवादं वै कुर्यान्नाञ्जलिना पिबेत् / नाभिहन्याज्जलं पद्भ्यां पाणिना वा कदाचन

ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣਾ ਜਾਂ ਨਖਾਂ ਨੂੰ ਘਿਸਣਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਏ। ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਕਦੇ ਛਿਟੇ ਨਾ ਮਾਰੇ।

Verse 61

न शातयेदिष्टकाभिः फलानि न फलेन च / न म्लेच्छभाषां शिक्षेत नाकर्षेच्च पदासनम्

ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਫਲ ਨਾ ਢਾਹੇ, ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਫਲ ਵੀ ਨਾ ਤੋੜੇ। ਮਲੇਛ ਭਾਸ਼ਾ (ਅਸ਼ੁੱਧ ਬੋਲੀ) ਨਾ ਸਿੱਖੇ, ਅਤੇ ਪਾਦਾਸਨ ਜਾਂ ਆਸਨ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Verse 62

न भेदनमवस्फोटं छेदनं वा विलेखनम् / कुर्याद् विमर्दनं धीमान् नाकस्मादेव निष्फलम्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਚੀਰੇ, ਨਾ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਤੋੜੇ, ਨਾ ਕਟੇ, ਨਾ ਖੁਰਚੇ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਮਲੇ—ਅਚਾਨਕ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 63

नोत्सङ्गेभक्षयेद् भक्ष्यं वृथा चेष्टां च नाचरेत् / न नृत्येदथवा गायेन्न वादित्राणि वादयेत्

ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਨਾ ਕਰੇ। ਬੇਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਨੱਚੇ, ਨਾ ਗਾਏ, ਨਾ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ।

Verse 64

न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः / न लौकिकैः स्तवैर्देवांस्तोषयेद् बाह्यजैरपि

ਦੋਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨਾ ਖੁਜਲਾਏ। ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ, ਦਿਖਾਵਟੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 65

नाक्षैः क्रीडेन्न धावेत नाप्सु विण्मूत्रमाचरेत् / नोच्छिष्टः संविशेन्नित्यं न नग्नः स्नानमाचरेत्

ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਨਾ ਖੇਡੇ, ਨਾ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕਰੇ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰੇ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਲੇਟੇ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 66

न गच्छेन्न पठेद् वापि न चैव स्वशिरः स्पृशेत् / न दन्तैर्नखरोमाणि छिन्द्यात् सुप्तं न बोधयेत्

ਅਨੁਚਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤੁਰੇ-ਫਿਰੇ, ਨਾ ਪਾਠ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਅਵਮਾਨ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਨਖ ਜਾਂ ਵਾਲ ਨਾ ਕੱਟੇ, ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਾ ਜਗਾਏ।

Verse 67

न बालातपमासेवेत् प्रेतधूमं विवर्जयेत् / नैकः सुप्याच्छून्यगृहे स्वयं नोपानहौ हरेत्

ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੈਠੇ; ਚਿਤਾ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਸੁੱਤੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਆਪ ਨਾ ਉਤਾਰੇ।

Verse 68

नाकारणाद् वा निष्ठीवेन्न बाहुभ्यां नदीं तरेत् / न पादक्षालनं कुर्यात् पादेनैव कदाचन

ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਥੁੱਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਨਾ ਧੋਵੋ।

Verse 69

नाग्नौ प्रतापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद् बुधः / नाभिप्रासरयेद् देवं ब्राह्मणान् गामथापि वा / वाय्वग्निगुरुविप्रान् वा सूर्यं वा शशिनं प्रति

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਨਾ ਸੇਕੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧੋਵੇ। ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਗਾਂ ਵੱਲ ਪੈਰ ਨਾ ਫੈਲਾਏ; ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਗੁਰੂ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦ ਵੱਲ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾ ਵਧਾਏ।

Verse 70

अशुद्धः शयनं यानं स्वाध्यायं स्नानवाहनम् / बहिर्निष्क्रमणं चैव न कुर्वोत कथञ्चन

ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸੌਵੇ, ਨਾ ਯਾਤਰਾ/ਸਵਾਰੀ ਕਰੇ, ਨਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰੇ, ਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਨਾ ਵਾਹਨ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ।

Verse 71

स्वप्नमध्ययनं स्नानमुद्वर्तं भोजनं गतिम् / उभयोः संध्ययोर्नित्यं मध्याह्ने चैव वर्जयेत्

ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ—ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਨੀਂਦ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸਰੀਰ ਮਲਣਾ/ਉਬਟਨ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਦਾ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 72

न स्पृशेत् पाणिनोच्छिष्टो विप्रोगोब्राह्मणानलान् / न चासनं पदा वापि न देवप्रतिमां स्पृशेत्

ਜਿਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਜੂਠੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਪੈਰ ਨਾਲ ਆਸਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਛੂਹੇ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਛੂਹੇ।

Verse 73

नाशुद्धो ऽग्निं परिचरेन्न देवान् कीर्तयेदृषीन् / नावगाहेदगाधाम्बु धारयेन्नानिमित्ततः

ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ। ਗਹਿਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਯੋਗ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾ ਧਾਰੇ।

Verse 74

न वामहस्तेनोद्धत्य पिबेद् वक्त्रेण वा जलम् / नोत्तरेदनुपस्पृश्य नाप्सु रेतः समुत्सृजेत्

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਏ, ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਏ। ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੂਹੇ ਬਿਨਾਂ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 75

अमेध्यलिप्तमन्यद् वा लोहितं वा विषाणि वा / व्यतिक्रमेन्न स्त्रवन्तीं नाप्सु मैथुनमाचरेत् / चैत्यं वृक्षं न वै छिन्द्यान्नाप्सु ष्ठीवनमाचरेत्

ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਚੀਜ਼, ਖੂਨ ਜਾਂ ਸਿੰਗ ਆਦਿ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਲੰਘੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਥੁਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਚੈਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੁੱਖ ਨਾ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਥੁੱਕ ਨਾ ਪਾਏ।

Verse 76

नास्थिभस्मकपालानि न केशान्न च कण्टकान् / तुषाङ्गारकरीषं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन

ਹੱਡੀਆਂ, ਰਾਖ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ; ਨਾ ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਕਾਂਟਿਆਂ ਉੱਤੇ। ਭੂਸੀ, ਸੜਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਜਾਂ ਗੋਬਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ।

Verse 77

न चाग्निं लङ्घयेद् धीमान् नोपदध्यादधः क्वचित् / न चैनं पादतः कुर्यान्मुखेन न धमेद् बुधः

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਵਿਵੇਕੀ ਜਨ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਫੂੰਕ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰੇ।

Verse 78

न कूपमवरोहेत नावेक्षेताशुचिः क्वचित् / अग्नौ न च क्षिपेदग्निं नाद्भिः प्रशमयेत् तथा

ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਤਰੇ; ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਝਾਤੀ ਮਾਰੇ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨਾ ਬੁਝਾਏ।

Verse 79

सुहृन्मरणमार्तिं वा न स्वयं श्रावयेत् परान् / अपण्यं कूटपण्यं वा विक्रये न प्रयोजयेत्

ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਪ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸੁਣਾਏ। ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਨਕਲੀ/ਧੋਖੇ ਦਾ ਮਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਵਪਾਰ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 80

न वह्निं मुखनिश्वासैर् ज्वालयेन्नाशुचिर्बुधः / पुण्यस्थानोदकस्थाने सीमान्तं वा कृषेन्न तु

ਅਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੂੰਹ ਦੀ ਫੂਕ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨਾ ਜਲਾਏ। ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨ, ਤੀਰਥ-ਜਲ ਦੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਹੱਦ ਦੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ਹਲ ਨਾ ਚਲਾਏ।

Verse 81

न भिन्द्यात् पूर्वसमयमभ्युपेतं कदाचन / परस्परं पशून् व्यालान् पक्षिणो नावबोधयेत्

ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਤੋੜੇ। ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਉਕਸਾਏ।

Verse 82

परबाधं न कुर्वोत जलवातातपादिभिः / कारयित्वा स्वकर्माणि कारून् पश्चान्न वञ्चयेत् / सायंप्रातर् गृहद्वारान् भिक्षार्थं नावघट्टयेत्

ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਤਾਪ, ਧੁੱਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਠੱਗੇ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਭਿੱਖ ਲਈ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾ ਖੜਕਾਏ।

Verse 83

बहिर्माल्यं बहिर्गन्धं भार्यया सह भोजनम् / विगृह्य वादं कुद्वारप्रवेशं च विवर्जयेत्

ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਮਾਲਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾ ਧਾਰੇ; ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਭਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਝਗੜਾਲੂ ਵਾਦ‑ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਕੁਦੁਆਰ/ਗੁਪਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤਿਆਗੇ।

Verse 84

न खादन्ब्राह्मणस्तिष्ठेन्न जल्पेद् वा हसन् बुधः / स्वमग्निं नैव हस्तेन स्पृशेन्नाप्सु चिरं वसेत्

ਭੋਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੜਾ ਨਾ ਰਹੇ; ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਹੱਸਣਾ‑ਮਜ਼ਾਕ ਨਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 85

न पक्षकेणोपधमेन्न शूर्पेण न पाणिना / मुखे नैव धमेदग्निं मुखादग्निरजायत

ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਪਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਛਾਜ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੂਕ ਦੇਵੇ। ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਵੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਫੂਕ ਨਾ ਮਾਰੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 86

परस्त्रियं न भाषेत नायाज्यं याजयेद् द्विजः / नैकश्चरेत् सभां विप्रः समवायं च वर्जयेत्

ਦੁਇਜ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਯਜ्ञ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜ्ञ ਨਾ ਕਰਵਾਏ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਧੜੇਬੰਦੀ/ਗੁਪਤ ਜੋੜਤੋੜ ਤੋਂ ਬਚੇ।

Verse 87

न देवायतनं गच्छेत् कदाचिद् वाप्रदक्षिणम् / न वीजयेद् वा वस्त्रेण न देवायतने स्वपेत्

ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਨਾ ਝਲੇ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ/ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੋਵੇ।

Verse 88

नैको ऽध्वानं प्रपद्येत नाधार्मिकजनैः सह / न व्याधिदूषितैर्वापि न शूद्रैः पतितेन वा

ਇਕੱਲੇ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਾ ਨਿਕਲੋ, ਨਾ ਅਧਾਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਰੋਗ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਤਿਤ (ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ) ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ।

Verse 89

नोपानद्वर्जितो वाथ जलादिरहितस्तथा / न रात्रौ नारिणा सार्धं न विना च कमण्डलुम् / नाग्निगोब्राह्मणादीनामन्तरेण व्रजेत् क्वचित्

ਜੁੱਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਫਿਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਯਾਤਰਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਅੱਗ, ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਪੂਜਣਯੋਗਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾਓ।

Verse 90

न वत्सतन्त्रीं विततामतिक्रामेत् क्वचिद् द्विजः / न निन्देद् योगिनः सिद्धान् व्रतिनो वायतींस्तथा

ਦੁਇਜ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਵਤਸਤੰਤਰੀ (ਹੱਦ ਦੀ ਰੱਸੀ) ਲੰਘਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ; ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਵਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯਤੀਆਂ (ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 91

देवतायतनं प्राज्ञो देवानां चैव सत्रिणाम् / नाक्रामेत् कामतश्छायां ब्राह्मणानां च गोरपि

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਲਯ (ਮੰਦਰ) ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਾਂ ਦੀ ਵੀ, ਛਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ।

Verse 92

स्वां तु नाक्रमयेच्छायां पतिताद्यैर्न रोगिभिः / नाङ्गारभस्मकेशादिष्वधितिष्ठेत् कदाचन

ਪਤਿਤ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਪੈਣ ਨਾ ਦਿਓ। ਅਤੇ ਅੰਗਾਰ, ਰਾਖ, ਵਾਲ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋਵੋ।

Verse 93

वर्जयेन्मार्जनीरेणुं स्नानवस्त्रघचोदकम् / न भक्षयेदभक्ष्याणि नापेयं च पिबेद् द्विजः

ਦੁਇਜ ਨੂੰ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦਾ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਭੱਖ ਨਾ ਖਾਏ ਅਤੇ ਅਪੇਯ ਨਾ ਪੀਵੇ।