Adhyaya 27
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor (Arjunopākhyāna Context)
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਮੱਧਭਾਗ ਅਤੇ ਉਪੋਦਘਾਤ-ਪਾਦ ਦੇ ਅਰਜੁਨੋਪਾਖਿਆਨ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲੋਫ਼ਨ-ਸਮਾਨ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਨਗਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਮੁਨੀਵਰ-ਧੇਨੂ’ ਘਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਜਾ ਰਚ ਕੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ, ਯੌਵਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀਣਾ-ਵਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਗਾਇਨ, ਗੰਧਰਵ ਗਾਨ ਵਰਗਾ—ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਮਾਰਗ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮਹਲ, ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਦੇਵਾਲੇ, ਚੌਕ, ਰਤਨ-ਦੀਪਤ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜੇ, ਸਾਮੰਤ, ਸੈਨਿਕ, ਸਾਰਥੀ, ਸੂਤ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ਕਥਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣੇ ‘ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਚਿੱਤਰ’ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने षड्विंशतितमो ऽध्यायः // २६// वसिष्ठ उवाच तस्मिन्पुरे सन्तुलितामरेद्रपुरीप्रभावे मुनिवर्यधेनुः / विनिर्ममे तेषु गृहेषु पश्चात्तद्योग्यनारीनरवृन्दजातम्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਦੇ ਅਰਜੁਨੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਧੇਨੂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।
Verse 2
विचित्रवेषाभरणप्रसूनगन्धांशुकालङ्कृतविग्रहाभिः / सहावभावाभिरुदारचेष्टाश्रीकान्तिसौन्दर्यगुणान्विताभिः
ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ, ਉਦਾਰ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਸ਼੍ਰੀ, ਕਾਂਤੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
Verse 3
मन्दस्फुरद्दन्तमरीचिजाल विद्योतिताननसरोजजितेन्दुभाभिः / प्रत्यग्रयौवनभरासवल्गुगीर्भिः स प्रेममन्थरकटाक्षनिरीक्षणाभिः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਣ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਛਬੀ ਵੀ ਹਾਰ ਜਾਵੇ; ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੰਥਰ ਕਟਾਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।
Verse 4
प्रीतिप्रसन्नहृदयाभिरतिप्रभाभिः शृङ्गारकल्पतरुपुष्पविभूषिताभिः / देवाङ्गनातुलितसौभगसौकुमार्यरूपाभिलाषमधुराकृतिरञ्जिताभिः
ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ; ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਕੋਮਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਧੁਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਰੰਜਿਤ ਸਨ।
Verse 5
उत्तप्तहेमकलशोपमचारुपीनवक्षोरुहद्वयभरानतमध्यमाभिः / श्रोणीभराक्रमणखेदपरिश्रितास्मृगारक्तपावकरसारुणिताङ्घ्रिभूभिः
ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਝੁਕੀ ਸੀ; ਨਿਤੰਬ-ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਚਾਲ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲੇ ਅੱਗ-ਰੰਗੇ ਰਸ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
Verse 6
केयूरहारमणिकङ्कणहेम कण्ठसूत्रामलश्रवणमण्डलमण्डिताभिः / स्रग्दामचुम्बितसकुन्तलकेशपाशकाञ्चीकलापपरिशिञ्जितनूपुराभिः
ਕੇਯੂਰ, ਹਾਰ, ਮਣੀ ਕੰਗਣ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਠ-ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕੰਨ-ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜੀਆਂ ਸਨ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੁੰਮੇ ਕੇਸ, ਕਮਰਬੰਦ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਣਝਣ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।
Verse 7
आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः
ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ, ਨਰਮ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ, ਖੇਡ, ਪਿਆਰੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਡਾਂਟ ਅਤੇ ਰੋਸ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਧੀਰਜ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੜਪ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸਨ।
Verse 8
तन्त्रीस्वनोपमितमञ्जुलसौम्यगेयगन्धर्वतारमधुरारवभाषिणीभिः / वीणाप्रवीणतरपाणितलाङ्गुलीभिर्गंभीरचक्रचटुवादरतोत्सुकाभिः
ਤੰਤਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਵਰਗੇ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਸੁਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ ਤਾਰੇ ਜਿਹੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ; ਵੀਣਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁਣ, ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਤਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਚਤੁਰ ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਸਨ।
Verse 9
स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः
ਉਹ ਮਦਾਲਸ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਲਭ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਾਮੁਕ ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਧਨ, ਉਦਾਰਤਾ, ਰੂਪ, ਗੁਣ ਤੇ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ।
Verse 10
संख्यातिगाभिरनिशं गृहकृत्यकर्मव्यग्रात्मकाभिरपि तत्परिचारिकाभिः / पुंभिश्च तद्गुणगणोचितरूपशोभैरुद्भासितैर्गृहचरैः परितः परीतम्
ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਘਰੇਲੂ ਸੇਵਕ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਸ਼ੋਭਾ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
Verse 11
सराजमार्गापणसौधसद्मसोपानदेवालयचत्वरेषु / पौरैरशेषार्थगुणैः समन्तादध्यास्यमानं परिपूर्णकामैः
ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਮਹਲਾਂ, ਘਰਾਂ, ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੌਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਹਰ ਥਾਂ ਉਹ ਨਗਰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਪੱਤਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 12
अनेक रत्नोज्ज्वलितैर्विचित्रैः प्रासादसंघैरतुलैरसंख्यैः / रथाश्वमातङ्गखरोष्ट्रगोजायोग्यैरनेकैरपि मन्दिरैश्च
ਉਹ ਨਗਰ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਵਿਲੱਖਣ, ਅਤੁਲ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਗਧਿਆਂ, ਊਠਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ/ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 13
नरेद्रसामन्तनिषादिसादिपदातिसेनपतिनायकानाम् / विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च
ਉਹ ਨਗਰ ਨਰੇਂਦਰਾਂ, ਸਾਮੰਤਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਆਦਿ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ, ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਆਦਿ, ਰਥੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰਥੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਗਧਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 14
विविक्तरथ्यापणचित्रचत्वरैरनेकवस्तुक्रयविक्रयैश्च / महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्
ਉੱਥੇ ਇਕਾਂਤ ਗਲੀਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਚੌਕ ਸਨ; ਅਨੇਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਗਣਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਮਹਾਧਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘਰ ਸਨ।
Verse 15
महार्हरत्नोज्ज्वलतुङ्गगोपुरैः सह श्वगृध्रव्रजनर्तनालयैः / चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः
ਉੱਥੇ ਅਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਉੱਚੇ ਗੋਪੁਰ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੇ ਗਿਦ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਚ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਸਨ; ਰੰਗੀਲੇ ਝੰਡੇ, ਪਤਾਕਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮੰਡਪ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 16
कह्लारकञ्जकुमुदोत्पलरेणुवासितैश्चकाह्वहंसकुररीबकसारसानाम् / नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः
ਕਹਲਾਰ, ਕੰਜ, ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਉਤਪਲ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ, ਚਕਰਵਾਕ-ਹੰਸ, ਕੁਰਰੀ, ਬਗਲੇ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਨਾਨਾ ਕਲਰਵ ਨਾਲ ਰਮਿਆ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੁਹਣੇ ਤਾਲਾਬ, ਬਾਵੜੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸਜੀ ਸੀ।
Verse 17
चूतप्रियालपनसाम्रमधूकजंबूप्लक्षैर्नवैश्च तरुभिश्च कृतालवालैः / पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः
ਨਵੇਂ ਚੂਤ (ਆਮ), ਪ੍ਰਿਆਲ, ਪਨਸ, ਆਮ੍ਰ, ਮਧੂਕ, ਜੰਬੂ ਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਆਦਿ ਦਰੱਖ਼ਤ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਰਦ ਆਲਵਾਲ ਬਣੇ ਸਨ—ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਗ, ਕੇਤਕੀ, ਪੁੰਨਾਗ ਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਬਾਗ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਵਸਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 18
मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः
ਮੰਦਾਰ, ਕੁੰਦ, ਕਰਵੀਰ, ਮਨੋਹਰ ਯੂਥਿਕਾ, ਜਾਤੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਚੌਫੇਰ ਦਿਸਦੀਆਂ ਉਪਵਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਅਚੰਭੇ ਭਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਥਾਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 19
सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र
ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਕਾਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਭੋਗ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵੈਭਵ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ।
Verse 20
सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्
ਮੁਨੀ ਦੀ ਹੋਮਧੇਨੂ ਨੇ ਅਪਾਰ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਸੰਪਦਾ ਤੁਰੰਤ ਰਚ ਕੇ ਝੱਟ ਹੀ ਉਸ ਅੱਗੇ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਮੁਨੀਵਰ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਹੋਮਧੇਨੂ ਨਾਲ ਨਰਪਤੀ ਲਈ ਸੁਹਣਾ ਆਤਿਥ੍ਯ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 21
आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਗਰਾਧਿਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 22
आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्
ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੋ ਆਤਿਥ੍ਯ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਡੇ ਕੁਲਦੇਸ਼ਿਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਵਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 23
सर्वोपभोग्यनिलयं मुनिहोमधेनुसामर्थ्यसूचकमशोषबलैः समेतः / अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः
ਉਹ ਨਗਰ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਹੋਮਧੇਨੂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਖੁੱਟ ਬਲ-ਸੰਪਦਾ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਨਗਰ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
Verse 24
प्रीतिप्रसन्नवदनः सबलस्तु दानी धीरो ऽपि विस्मयमवाप भृशं तदानीम् / गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਨੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਚਲਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਐਸੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਈਆਂ ਹੋਣ—ਮਧੁਪਾਨ ਦੇ ਇਕੋ ਪਾਤਰ ਲਈ ਯੋਗ।
Verse 25
रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः
ਹੈਹਯਪਤੀ ਰਾਜਾ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਰਮਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇਵ-ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਪਥ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਚੰਦਨ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਚਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 26
प्रसूनलाजाप्रकरैरजस्रमवीपृषन्सौधगताः सुत्दृद्यैः / अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः
ਮਹਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਜ (ਭੁੰਨੇ ਧਾਨ) ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਏ ਹੋਏ ਦੇ ਅਰਘ੍ਯ-ਸਤਕਾਰ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਝਰਦੀ ਸੁੱਧ ਲਾਜ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 27
कालेयपङ्कसुरभीकृतनन्दनोत्थशुभ्रप्रसूननिकरैरलिवृन्दगीतैः / तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः
ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਸੁਫੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਜੋ ਕਾਲੇਯ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਾ ਗੀਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਮਹਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅੰਜਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵੀ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਵਿਖੇਰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 28
व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्
ਉਹ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇਜ ਨਾਲ ਐਸਾ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤਪಃ-ਸ਼੍ਰੀ—ਉਦਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋਭਣੀ ਸ਼ੋਭਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 29
पश्यन्विशामधिपतिः पुरसंपदं तामुच्चैः शशंस मनसा वचसेव राजन् / मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्
ਉਸ ਨਗਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਹੈਹਯਪਤੀ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸੀ ਮਹਿਮਾਵਾਨ, ਹੋਰ ਮਨੋਹਰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਸੰਪੱਤੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
Verse 30
अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਇਸ ਵੈਭਵ ਦੀ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਤੱਕ ਵੀ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਉਸ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਗਿਆ।
Verse 31
गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व
ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
Verse 32
इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿਧ ਕਰ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਘ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਿਲਣ ਆਏ।
Verse 33
संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि
ਹਰ ਕਦਮ ‘ਜੈ’ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤੂਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਅੰਗਣ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਕંચੁਕੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 34
दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः
ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਚਿਵ ਦੇ ਆਦਰ-ਭਰੇ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਦੀਵਾ, ਦਹੀਂ, ਦਰਪਣ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਦੂਬ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 35
निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्
ਰਾਜਭਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਖੇਡ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ; ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਐਸੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਣ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਦਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 36
सूक्ष्मोत्तरच्छदमुदारयशा मनोज्ञमध्या रुरोह कनकोत्तरविष्टरं तम् / तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः
ਸੂਖਮ ਉੱਤਰੀਏ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਉਦਾਰ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਮਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਸਨਸਥ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਘ੍ਯ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।
Verse 37
वाद्यादिभिस्तदनुभूषणगन्धपुष्पवस्त्राद्यलङ्कृतिभिरग्र्यमुदं ततान / तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्
ਵਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਖੁਸ਼ੀ ਫੈਲਾਈ। ਉੱਥੇ ਹੈਹਯਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ-ਉਚਿਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਿਭਾਏ।
Verse 38
नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्
ਘਰਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ ਉਤਸਵ, ਹਾਸ-ਵਿਨੋਦ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਫਿਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਚਿਵਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 39
आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः
ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚਲੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਹਨੇਰਾ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸਾਮੰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਉਪਾਸਿਤ ਹੋਇਆ।
Verse 40
अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਾਨਾ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ। ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਜਿਆਂ, ਨਾਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਚਲਦੇ ਰਹੇ।
Verse 41
आसांचकार गणिकाजन्नर्महासक्रीडाविलासपरितोषितचित्तवृत्तिः / इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः
ਗਣਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ, ਮਦਿਰਾ-ਉਤਸਵ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਮਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਨਾਨਾ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਵੈਭਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।
Verse 42
स्थित्वानुगान्नरपतीनपि तन्निवासं प्रस्थाप्य वासभवनं स्वयमप्ययासीत् / तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋਰ ਨਰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਾਸ-ਭਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਲ, ਸ਼ੌਰਯ, ਧਨ-ਸੰਪਦਾ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ।
Verse 43
आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः
ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੈਭਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਉਹ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਨ-ਪਾਨ, ਉੱਤਮ ਭੱਖਣ-ਭੋਜਨ, ਮਧੁ, ਮਾਸ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 44
तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः
ਉਸ ਨਰੇਂਦ੍ਰ-ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਣ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਐਸੇ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
Verse 45
अन्योन्यमूचुरिति गेहधनादिभिर्वा किं साध्यते वयमिहैव वसाम सर्वे / राजापि शार्वरविधानमथो विधाय निर्वर्त्य वासभवने शयनीयमग्र्यम् / अध्यास्य रत्ननिकरैरति शैभि भद्रं निद्रामसेवत नरेद्र चिरं प्रतीतः
ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—ਘਰ, ਧਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੀ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗੇ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਨਿਵਾਸ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਯਿਆ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ; ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ ਮੰਗਲ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨੀਂਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
Frequently Asked Questions
A hyper-detailed portrayal of an Amarāvatī-like city: its populated households, refined women skilled in arts and music, and a fully articulated civic layout of roads, markets, temples, palaces, and role-specific residences.
Vasiṣṭha is the on-stage speaker in the sampled verses, while the colophon signals the broader Brahmāṇḍa Purāṇa framework attributed to Vāyu and places the material within an Arjunopākhyāna-linked narrative sequence.
It contributes indirectly to both: to Sṛṣṭi by presenting ordered prosperity as a created, structured world; and to Vaṃśa by furnishing the social and urban stage on which dynastic continuity, courtly roles, and lineage memory operate.