Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 21
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे
Transliteration
āhūya kañcana tadantika mātmaśiṣyaṃ prāsthāpayatsaguṇaśālinamāśu rājan / gatvā viśāmadhipatestarasā samīpaṃ saṃpraśrayaṃ munisutastamidaṃ babhāṣe
Translation
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਗਰਾਧਿਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
Word by Word
आहूयhaving called
आहूय:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ + √ह्वे (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकाले कृत्य (having summoned)
कञ्चनsomeone
कञ्चन:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकञ्चन (प्रातिपदिक/सर्वनाम-विशेष)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिर्दिष्ट-पुरुषः (someone)
तत्-अन्तिकम्to his presence/near him
तत्-अन्तिकम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतद् + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; अव्ययवत् प्रयोगः (to that vicinity/near him)
आत्म-शिष्यम्his own disciple
आत्म-शिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + शिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (आत्मनः शिष्यः)
प्रास्थापयत्sent forth
प्रास्थापयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √स्था (धातु) (णिच् causative: स्थापयति)
Formलङ्-लकार, परस्मैपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative: sent forth/caused to depart)
स-गुण-शालिनम्endowed with virtues
स-गुण-शालिनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस (सह) + गुण + शालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (गुणैः शालिन्/युक्तः) विशेषणम् (शिष्यम्)
आशुquickly
आशु:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रार्थक
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय; पूर्वकाले कृत्य (having gone)
विशाम्-अधिपतेःof the lord of the people (king)
विशाम्-अधिपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविश् (प्रजा) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषः (विशां अधिपतिः)
तरसाwith haste
तरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/रीतिवाचक (with speed)
समीपम्near (to the vicinity)
समीपम्:
Adhikaraṇa/Gati (अधिकरण/गति)
TypeNoun
Rootसमीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; देशवाचक (as goal)
संप्रश्रयम्respectful salutation
संप्रश्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंप्रश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (नमस्कार/विनय)
मुनि-सुतःthe sage’s son
मुनि-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मुनेः सुतः)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इदम्this (speech/message)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (वाक्य/वचनं सूचयति)
बभाषेspoke
बभाषे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन