Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 33
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि
Transliteration
saṃbhāvitobhyanupadaṃ jayaśabdaghoṣaistūryāravaiśca badhirīkṛtadigvibhāgaiḥ / kakṣāntarāṇi nṛpatiḥ śanakairatītya trīṇi krameṇa ca sasaṃbhramakañcukīni
Translation
ਹਰ ਕਦਮ ‘ਜੈ’ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤੂਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਅੰਗਣ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਕંચੁਕੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Word by Word
saṃbhāvitaḥbeing honored; welcomed
saṃbhāvitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam+bhāv (धातु)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
abhitowards; in accompaniment
abhi:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootabhi (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय (preverb-like: towards/around)
anupadamat every step
anupadam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanupada (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (step by step/at every step)
jaya-śabda-ghoṣaiḥby the clamors of ‘victory’ cries
jaya-śabda-ghoṣaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootjaya (प्रातिपदिक) + śabda (प्रातिपदिक) + ghoṣa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘jayasya śabdaḥ’ + ‘ghoṣa’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
tūrya-ravaiḥby the sounds of musical instruments
tūrya-ravaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottūrya (प्रातिपदिक) + rava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘tūryāṇāṃ ravāḥ’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
badhirīkṛta-dik-vibhāgaiḥby (noises) that made the directions indistinct/deafened
badhirīkṛta-dik-vibhāgaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbadhirīkṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक) + dik (प्रातिपदिक) + vibhāga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘dik-vibhāgāḥ’ (directions’ divisions) qualified by ‘badhirīkṛta’ (made deafened/indistinct); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
kakṣā-antarāṇithe successive inner enclosures
kakṣā-antarāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkakṣā (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘kakṣāyāḥ antarāṇi’ (inner enclosures/courtyards); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
nṛpatiḥthe king
nṛpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
śanakaiḥslowly
śanakaiḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśanaka (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (slowly/gradually)
atītyahaving passed beyond
atītya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootati+ī (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/क्त्वा)
trīṇithree
trīṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
krameṇain order; successively
krameṇa:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootkrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
sa-saṃbhrama-kañcukīnithe attendants/doorkeepers in hurried excitement
sa-saṃbhrama-kañcukīni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गवत्) + saṃbhrama (प्रातिपदिक) + kañcukī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘saṃbhrameṇa saha kañcukīni’ (doorkeepers/attendants with haste); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन