Anuvaka 4
ਅਥਰਵਣਿਕ ਟੋਣਿਆਂ ਅਤੇ ਅਭਿਸੇਕ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਆਯੁਸ਼੍ਯ (ਦੀਰਘ ਆਯੁ) ਦਾ ਆਹਵਾਨ; ਪੌਸ਼ਟਿਕ (ਪੋਸ਼ਣ, ਪਸ਼ੂ-ਵਾਧਾ, ਵਧੋਤਰੀ) ਕਰਮ; ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ; ਲੇਪ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਬੰਧਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਸ਼ੀਕਰਣ (ਆਕਰਸ਼ਣ/ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ); ਜਲ–ਵਰਖਾ–ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੁਨਰਪੂਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ। ਪ੍ਰਯੋਗਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਆਹਿਕ/ਲੈੰਗਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ, ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਯੁ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Suktas in Anuvaka 4
Sukta 32
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਆਯੁਸ਼੍ਯ ਸੂਕਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ (ਆਹੁਤੀ-ਵ੍ਰਿਧ) ਪ੍ਰਿਯ, ਯੁਵਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਦਰ-ਭਰੀ ਨੇੜਤਾ (ਉਪ…ਅਗਨ੍ਮ) ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ (ਬਿਭ੍ਰਤੋ ਨਮਃ), ਮੰਤ੍ਰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੀ ਗਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਰਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਰਥ ਘਰੇਲੂ ਅੱਗ ਦਾ ਅਗਨੀ ਹੈ।
Sukta 33
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਆਯੁਸ਼੍ਯ–ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਸੰਖੇਪ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਨੂੰ ਏਕਤ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਾਧੇ ਨਾਲ “ਛਿੜਕਣ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ।” ਮਰੁਤ (ਵੀਰਤਾ), ਪੂਸ਼ਨ (ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਰਗ-ਗਮਨ), ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਮਕਾਂਡ), ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਦੀਕਸ਼ਾ-ਪਾਵਕ ਅੱਗ) ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਤਾਨ, ਧਨ, ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਦੇ ਪੂਰਨ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 34
ਏਵੀ 7.34 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ (ਸਪਤਨ-ਨਾਸ਼ਨ) ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ‘ਸਾਮ੍ਹਣੇ’ ਖੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧੀਆਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਮੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨਵੇਂ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ—ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਟਾਉਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਹੈਸियत ਨੂੰ ‘ਅਧਃ-ਪਦ’ ਤੱਕ ਥੱਲੇ ਲਿਆਂਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਆਦਿਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੱਖਿਆ-ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 35
ਇਹ ਤਿੰਨ-ਮੰਤਰੀ ਅਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਰਾਜ-ਪੌਸ਼ਟਿਕ (ਰਾਜ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ/ਰਕਸ਼ੋਘਨ ਬਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੀ ਦਾਵੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੇਠ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਇਹ “ਸੀਲ ਕਰਨ/ਬੰਦ ਕਰਨ” ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਅਪਿਧਾਨ (ਸਟਾਪਰ/ਢੱਕਣ) ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਨਿਕਾਸੀ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਦ੍ਰਵਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਉਰਵਰਤਾ/ਪ੍ਰਜਨਨ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਨਤਕ ਕ੍ਰਮ (ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ) ਅਤੇ ਦੇਹਕ/ਲੈੰਗਿਕ ਸੰਯਮ (ਖੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ) ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਤਰਕ—ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਬਹਿਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਬੰਦਸ਼—ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 36
ਇਸ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਟੋਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨ (ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕਾਲਾ ਸੁਰਮਾ) ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਮਨੋ-ਕਾਮਕ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਾ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਕਰਤਾ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀ/ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ‘ਕਾਲਾ’ ਕਰ ਦੇਵੇ—ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਮਿਟ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ ਚਲਣ।
Sukta 37
ਇਹ ਇਕ-ਪਦ ਅਥਰਵਣੀ ਟੋਣਾ ‘ਵਾਸਃ’ (ਕੱਪੜਾ/ਵਸਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਾਹਕ ਬਣਾਕੇ, ਮਰਦ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਹੀ ਕੱਪੜਾ ਉਸ ਮਰਦ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ/ਪਹਿਨਾਉਣ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ (ਮਨਸ) ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ (ਕਾਮ) ਮੁਕਾਬਲੀ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ—ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਮਸ਼ਹੂਰ’ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ—ਹਟਾ ਕੇ, ਸਪਰਸ਼-ਜਾਦੂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੋ-ਇਕ ਲਗਾਵ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 38
AV 7.38 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਵਸ਼ੀਕਰਨ (ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਕਰਸ਼ਣ) ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ/ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਆਸੁਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ‘ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ’ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਲਕਸ਼ ਦੇ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 39
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ‘ਆਪਃ’ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਵਰਖਾ-ਜਨਿਤ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ੀ, ਸੁਫ਼ੈਦ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਲਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ ਹੋਈ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰਖਾ–ਜੜੀਆਂ/ਘਾਹ–ਗੋ-ਧਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਜੋੜਦਿਆਂ, ਜਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਧੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਘਰ-ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ—ਠੋਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਸਥਾਪਿਤ’ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Sukta 40
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਸਰਸਵੰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ “ਵ੍ਰਤ” (ਨਿਯਮ/ਆਗਿਆ) ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗਾਂ-ਧਨ, ਜਲ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ (ਪੁਸ਼ਟਪਤੀ) ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਸਵੰਤ ਨੂੰ “ਦਾਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ” ਕਹਿ ਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਗੋ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ‘ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਆਸਨ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਤਬਾ ਆਵੇ—ਇਹੀ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.