Anuvaka 12
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ—ਬਦਕਿਸਮਤੀ/ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹਟਾ ਕੇ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਬਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਵਿਧੀ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਸੀਮਿਤ/ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨਾ। (2) ਪਾਪਨਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ: ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਜਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ-ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨਾ। (3) ਅਭਿਚਾਰ: ਪਛਾਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਅਸਮਰੱਥ ਕਰਕੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨਾ। (4) ਤੇਜਸ/ਵਰਚਸ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਤੇਜ ਹੜਪ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਕਰਨੀ। (5) ਪਾਪੀ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਗ) ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼/ਦਾਗ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ।
Suktas in Anuvaka 12
Sukta 111
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਆਤਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੋਮ-ਧਾਰਕ ਉਦਰ ਨਾਲ ਤਾਦਾਤਮ੍ਯ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੀਕਰਮਾਣੀ ਹੈ: ਜਾਇਜ਼ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ “ਇੱਥੇ” ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ “ਹੋਰ ਕਿਤੇ” ਵਾਲੀ ਉਰਵਰਤਾ ਜਾਂ ਲਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਜਨਨ-ਸਾਰ ਦੇ ਵਿਖਰਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ।
Sukta 112
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨ ਸੂਕਤ ਦ੍ਯਾਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼-ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਆਪਃ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਹਸ (ਪਾਪ/ਤੰਗੀ) ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ-ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਪਥ-ਪਾਪ ਤੋਂ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਦੰਡਾਤਮਕ ਦੋਸ਼-ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ, ਯਮ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਫਾਹੀ (ਪਾਸ਼) ਤੋਂ ਅਤੇ ਹਰ ਉਸ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੁਕਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਜਲ-ਲੁਸਤ੍ਰੇਸ਼ਨ/ਅਭਿਸੇਕ (ਆਪਃ) ਅਤੇ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ (ਪਾਸ਼-ਰੂਪਕ) ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 113
AV 7.113 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ, ਅਸਹਾਇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ, ਪਛਾਣੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀ ਨੂੰ “ਕੱਟ ਕੇ ਵੱਖਰਾ” ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਤੇ ਬੇਬਸੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਤਲਵਾਰ-ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ (chindhi, “ਕੱਟ!”) ਨੂੰ ਵਿਸ਼-ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ (viṣa) ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਰੀ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ੈਲਾ, ਭਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sukta 114
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਦੋ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਵਰਚਸ/ਤੇਜਸ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਕਰਮਕ ਤੇਜੋ-ਹਰਣ ਨੂੰ ਰੋਗ, ਦਬਾਉਂਦੀ ਪਿੱਛਾ-ਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬੋਲ ਨੂੰ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਕਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ—ਮੋਢਿਆਂ, ਹਿਰਦੇ, ਮੁਖ—ਤੋਂ ਕਿਰਣਤਾ ਨੂੰ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ‘ਉਠਾ’ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਬਲਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤੇਜਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 115
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ “ਪਾਪੀ ਲਕਸ਼ਮੀ”—ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਚੰਬੜੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਦਿੱਖਣ/ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਲੰਕ-ਰੂਪ ਬੁਰੀ ਕਿਸਮਤ—ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ, ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੱਢਣ ਲਈ ਅਪਤ੍ਰਾਪਕ ਟੋਣਾ-ਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੀਮਾਵਰਤੀ ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ/ਉਜਾੜ-ਥਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਹੋਰ ਤਿੱਖੇ ਅਭਿਚਾਰਕ ਕਦਮ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾਕਾਰ ਉੱਤੇ ਜਕੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰਾਹੀਂ “ਪੁਣਿਆਹ ਲਕਸ਼ਮੀਹ” (ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ/ਸੁਭਾਗ) ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 116
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ਜ੍ਵਰ (Fever) ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ/ਸ਼ਮਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੀਤ-ਜ੍ਵਰ (ਠੰਢ/ਚਿੱਲ ਵਾਲਾ ਕੋਲਡ-ਫੀਵਰ) ਅਤੇ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਨਮੋ’ ਰਾਹੀਂ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਮਨਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਢਣ/ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਵੀ: ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਜ੍ਵਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੇ ਆਸਰੇ—ਮੇਡਕ—ਉੱਤੇ ਜਾ ਟਿਕੇ, ਐਸਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਹਰੀ ਹੈ—ਜ੍ਵਰ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ।
Sukta 117
ਇਹ ਇਕ-ਚਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਯੋਧਾ-ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਵੈਰੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਪਾਸ਼ਿਨਃ) ਦੀ ਬੰਧਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ‘ਪਾਰ ਲੰਘ’ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੰਤਰ ਵੈਰੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ, ਬੰਨ੍ਹਣ-ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਘਾਤ/ਅੰਬੁਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 118
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਰਕਸ਼ਾ ਸੂਕਤ ਰਸਮੀ “ਵਰਮਧਾਰਣਮ” (ਕਵਚ/ਬਚਾਵੀ ਬਰਚਾ ਧਾਰਨ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮਰਮਾਣੀ (ਜੀਵਨ-ਮਰਮ/ਵਾਇਟਲ ਬਿੰਦੂ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ (ਮੌਤ-ਰਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਨਾਲ ਪਹਿਨਾਵੇ; ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਕਿ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਲਈ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.