Anuvaka 9
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ—ਗਰਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਿਕਿਤ्सा ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਾਜਤਵ ਤੱਕ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਗਰਭਾਧਾਨ ਅਤੇ ਗਰਭ/ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਜਾਯਾਕਾਮਨਾ (ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ) ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕਰਨ; ਅਪਚਿਤੀ, ਯਕਸ਼ਮਾ ਆਦਿ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਦ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ; ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ (ਆਫ਼ਤ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ) ਮੁਕਤੀ; ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ “ਥਿਰਤਾ” ਰਾਹੀਂ ਸਰਬਭੌਮਤਾ/ਸਾਰਭੌਮਤਾ ਦੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ; ਪ੍ਰੀਤੀ (ਸਨੇਹ) ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ/ਠੰਡਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ।
Suktas in Anuvaka 9
Sukta 81
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਥਰਵਵੇਦੀਕ ਸੂਕਤ ਗਰਭਾਧਾਨ (ਗਰਭਧਾਰਣ) ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਕਾਮਿਆ (ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ) ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਾਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਣਯੋਗ ਭ੍ਰੂਣ ਉੱਥੇ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਧਾਰਿਆ ਰਹੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾ-ਨਿਰਧਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ (ਪਰਿਹਸਤ) ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਰਕਸ਼ਸ (ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸੱਤਾਵਾਂ/ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 82
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਥਰਵਵੇਦੀਕ ਸੂਕਤ ਵਿਆਹ-ਮੋਹਣ (ਜਾਯਾਕਾਮਨਾ) ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਛਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਆਦਰਸ਼ ਪੂਰਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਵਧੂ ਵਜੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਪਰਿਹਾਰਯ, ਧਨ-ਦਾਤੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗ, ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਫਲਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਧੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣ।
Sukta 83
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ ਸੂਕਤ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ (ਅਪਚਿਤੀ) ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ “ਉੱਡ ਕੇ ਦੂਰ” ਭੇਜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ–ਚੰਦਰ ਦੀ ਔਖਧੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਤਿਬਲ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ (1) ਤਿੱਖੀ ਨਿਕਾਲ-ਛਬੀ ਰਾਹੀਂ (ਰੋਗ ਨੂੰ ਹੰਕਾਏ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ), (2) ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਈ ਰੋਗ-ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਭਟਕਾ ਕੇ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ (3) ਆਹੁਤੀ-ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰ ਕੇ ਰਿਤੁਅਲ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 84
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਟੋਣਾ “ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ” ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਪਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇੜੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਰੋਗ ਜਾਂ ਮੌਤ-ਸੂਚਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ—ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਖ ਕੇ ਢੱਕ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ—ਕਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਫੰਦੇ ਕੱਟ ਕੇ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੇ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਤਥਾਨ ਲਈ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 85
AV 6.85 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਚਿਕਿਤਸਕ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖ਼ਪਤ/ਖ਼ਪਤ-ਰੋਗ) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰੋਗੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ‘ਰੋਕ-ਰੇਖਾ/ਘੇਰਾ’ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਨਸਪਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ (ਵਨਸਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਾਣ) ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤਾਕਤ (ਇੰਦਰ–ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ) ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬੰਨ੍ਹਣ/ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਉਪਮਾ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ‘ਰੋਕਣਾ’ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
Sukta 86
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ “ਰਾਜ-ਸਥਿਰਤਾ” ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਖ-ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰਿਤੁਅਲ ਯਜਮਾਨ (ਅਕਸਰ ਰਾਜਾ) ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ—ਇੰਦਰ ਦੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਧਾਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਕਮ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਹਰਤਾ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਤਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ—ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਏਕਵ੍ਰਿਸ਼ (“ਇੱਕੋ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ”) ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਰਥਾਤ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜਨਨ-ਵੀਰਯ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਕੱਖ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Sukta 87
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਰਾਜ-ਮੰਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਅਡੋਲ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ’ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਹੱਥੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਕਸੁਰ ਰਹਿਣ। ਇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ‘ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ’ ਅਟਲ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਘੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਧ੍ਰੁਵ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ) ਠਹਿਰਾਵਟ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 88
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਰਾਜਤਵ ਨੂੰ ‘ਥਿਰ’ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅਡੋਲ ਆਧਾਰਾਂ—ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ—ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ (ਅਡੋਲਤਾ) ਅਤੇ ਸਰਬਭੌਮ ਧਾਰਕ ਵਰੁਣ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ, ਵੈਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਏਕਮਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ।
Sukta 89
AV 6.89 ਪ੍ਰੀਤੀ (ਸਨੇਹ/ਸੌਹਾਰਦ) ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੋ-ਦੇਹਕ ‘ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੜਨ’ (ਹਾਰਦੀ) ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਘਰੇਲੂ ਟੋਣਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ—ਵੱਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਵਾ/ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਬਣਾਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਧਕ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਹੇਠ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਮਿਲਾਪ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Sukta 90
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਥਰਵਵੇਦੀਕ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸੂਕਤ ਤੀਖੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ‘ਤੀਰ’ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਨਿਰਹਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਹਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢਣ’ (vi vṛh-) ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ‘ਨਾਡੀਆਂ/ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ’ (dhāmanī-) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
