Anuvaka 7
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਆਯੁਸ/ਵਰਚਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਜਲਾਂ, ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਮਾਧੁਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ; ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨ/ਪਾਸ-ਰੂਪ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ; ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਘੇਰੇ/ਹੱਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ—ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਮਰੱਥ ਕਰਕੇ ਭਜਾਉਣਾ; ਸਮੂਹਕ ਸੱਮਨਸ੍ਯ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਇਰਾਦਾ; ਵਰਚਸ, ਯਸ਼, ਅਤੇ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
Suktas in Anuvaka 7
Sukta 61
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਥਰਵਵੇਦੀਕ ਸੂਕਤ ਚਿਕਿਤਸਾ–ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਠਾਸ, ਸ਼ੁੱਧੀ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਤੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਜਦਕਿ ਸਵਿਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੀਰਯ-ਬਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਵਾਚ (ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀ) ਦੀ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਣਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਉਚਾਰਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਿਤੁਅਲ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ—“ਅਸਤਿਤਵ” ਬਖ਼ਸ਼ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਤੁਅਲ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਮਰਤਬਾ/ਠਹਿਰਾਉ ਨਕਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Sukta 62
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਰੱਖਿਆ-ਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ (ਅਗਨੀ), ਵਾਤ (ਹਵਾ/ਪ੍ਰਾਣ), ਅਤੇ ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼–ਧਰਤੀ) ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਮਲਿਨਤਾ/ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੂਨ੍ਰਿਤਾ (ਕਿਰਪਾਲੂ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ), ਵਰਚਸ (ਤੇਜਸਵੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ), ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਦਿਰਘਾਯੂ—“ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ” ਦੇ ਰੂਪਕ ਰਾਹੀਂ—ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 63
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਸੰਕਟ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਘਾਤਕ ਬੰਧਨ ਨੂੰ—ਗਲ ਦੀ ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ—ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਯੁਸ (ਜੀਵਨ-ਅਵਧੀ), ਵਰਚਸ (ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ/ਵੀਰਤਾ), ਅਤੇ ਬਲ (ਤਾਕਤ) ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਬਚਾਵ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਯਮ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲ ਨਿਯਮਿਤ ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਾਗਨੀ ਦੇ ਚੌਕਠੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲਾ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 64
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੱਮਨੱਸਯ ਸੂਕਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਲਈ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਾਰਮ ਹੈ: ਇਹ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਇਰਾਦੇ, ਇੱਕੋ ਦਿਲ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਫੁੱਟ ਜਾਂ ਧੜੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੇ ਕਰਮ ਉੱਭਰਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਸਨ—ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁਦਾਇਕ ਏਕਜੁਟਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 65
AV 6.65 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਯੁੱਧ-ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਟੋਣਾ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਅਸਮਰੱਥ ਕਰਦਾ (ਉਹਨੂੰ “ਹੱਥੋਂ-ਵਿਹੂਣਾ” ਬਣਾਉਂਦਾ), ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪੂਰਵ-ਉਦਾਹਰਨ ‘ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਸਤ੍ਰ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੁੱਟੀ ਹੋਈ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 66
ਅਥਰਵਵੇਦ 6.66 ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ’ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਵਜ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਬਲ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਤਰਾ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਆਉਂਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਭੱਜਦੀ ਹੋਈ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 67
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਕਰਮਣ ਦੋਹਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੰਕੁਚਿਤ ਮੰਤਰ-ਚਾਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਡਰ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਰਮ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ—ਗੋਧਨ—ਗਾਇਕ ਦੇ ਪੱਖ ਵੱਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ ਆਵੇ।
Sukta 68
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਪਨ (ਹਜਾਮਤ/ਮੁੰਡਨ) ਸੂਕਤ ਸਰੀਰਕ ਸਿੰਗਾਰ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸੰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਟ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਿਵਿਆ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਸੋਮ (ਅਤੇ ਵਰੁਣ) ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਆਦਰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੰਡਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੰਡਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਰਚਸ (ਤੇਜ), ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਗਾਂ-ਘੋੜੇ-ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਧੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 69
AV 6.69 ਵਰਚਸ (ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਜ਼ਰੀ), ਯਸ਼ਸ (ਜਨਤਕ ਕੀਰਤੀ) ਅਤੇ ਭਰਗਸ-ਭਰੀ ਵਾਕ (ਉਜਲੀ, ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ, ਸੋਨਾ, ਗਾਂ-ਧਨ, ਤਿਉਹਾਰੀ ਪਾਨ, ਮਿਠਾਸ ਆਦਿ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਤੇਜ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਚਕ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਚਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੇ ਤੇ ਅਨੁਸਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 70
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪਸ਼ੂ-ਚਿਕਿਤਸਕ ਟੋਣਾ/ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ-ਗਾਂ (ਅਘਨਿਆ—“ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ”) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਯਥਾ’ (“ਜਿਵੇਂ… ਤਿਵੇਂ…”) ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ—ਅਟੱਲ ਲਾਲਸਾ, ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਖੋਜਣਾ, ਅਤੇ ਮਕੈਨਿਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਕੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ—ਰਾਹੀਂ ਮੰਤਰ ਗਾਂ ਦੇ ਮਨਸ (ਧਿਆਨ/ਮਮਤਾ) ਨੂੰ ਬੱਛੜੇ ਨਾਲ ‘ਬੰਨ੍ਹ’ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਮਾਤ੍ਰਤਵ ਵਰਤਾਰਾ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.