Anuvaka 6
ਅਥਰਵਣਿਕ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ-ਮੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਏਨਸ (ਕਰਮਕ/ਨੈਤਿਕ ਮੈਲ) ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ; ਸੂਰਜ-ਨੇਤ੍ਰਿਤ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਰੱਖਿਆ—ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ (ਅਦਿੱਖ) ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੋਂ; ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਤਥਾਨ (ਅਮਿਤ੍ਰ-ਦੰਭਨ); ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ/ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸੌਮਨਸ੍ਯ/ਸ਼ਾਂਤੀ); ਯਸ਼ਸ—ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧੀ; ਗੋ-ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਸਰਪ-ਸੰਬੰਧੀ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ।
Suktas in Anuvaka 6
Sukta 51
AV 6.51 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ/ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਏਨਸ (ਯਾਜ਼ਨੀ/ਨੈਤਿਕ ਮੈਲ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਉਲਟਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਛਾਣ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ’ ਵਾਪਸ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਃ (ਜਲ) ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਕੇ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਣਜਾਣੇ ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ ਲਈ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੁ/ਛਾਣਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੋਧਨ, ਘ੍ਰਿਤ-ਸਹਿਤ ਲੁਸਤ੍ਰਲ ਜਲ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਅੱਗੇ ਸਵੀਕਾਰੋਕਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੈਲ ਸਿਰਫ਼ ਓਹਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਡਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਟਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 52
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਚਿਕਿਤਸਕ–ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸੂਕਤ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ (ਸੂਰਯ/ਆਦਿਤ੍ਯ) ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਅਤੇ ‘ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ’—ਗੁਪਤ ਨੁਕਸਾਨ, ਲੁਕਿਆ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ—ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹੀ ਸ਼ਾਂਤਿਕਾਰੀ ਬਲ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ (ਪਸ਼ੂ-ਧਨ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ, ਨਦੀ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਣਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਰੋਗੀ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਵਜਨਿਕ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 53
AV 6.53 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਰੱਖਿਆ-ਅਤੇ-ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਖਵਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵਿਖਰੀਆਂ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਪ੍ਰਾਣ, ਆਤਮਾ/ਸਵ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੀਵਨ-ਬਲ—ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਮਰੰਮਤੀ ਕਰਤੱਬ ਚਰਮ ਬਿੰਦੂ ਬਣਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਘੜਨਾ, ਦੇਹ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤੇਜ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਨਾ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਅਨਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਉਸ ਥਾਂ/ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲਾ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 54
AV 6.54 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਰਾਜ-ਰਾਜ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਯਿ, ਸ਼੍ਰੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਦਮਨ ਵਾਲੀ ਜਿੱਤ (ਅਮਿਤ੍ਰ-ਦੰਭਨ) ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ “ਉੱਪਰ” ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੁੱਧ–ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ–ਸੋਮ ਜੋੜੇ ਦੀ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ-ਪੋਸ਼ਕ ਸਹਾਇਤਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਸਰਬਭੌਮਤਾ, ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ।
Sukta 55
AV 6.55 ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ਾਂਤੀ–ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਕਤਾ ਪੂਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ—ਦਿਆਉਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸੰਵਤਸਰ (ਸਾਲ) ਨੂੰ ਹੀ—ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੌਮਨੱਸ (ਸਦਭਾਵਨਾ, ਸਹਿਮਤੀ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਮਨੋਭਾਵ) ਨਾਲ ਘੇਰ ਲੈਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਤੁ ਅਤੇ ਸੰਵਤਸਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਲੈ ਨੂੰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਇਹ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ, ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਥਿਰ ਮਾਹੌਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 56
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਰਕਸ਼ਾ-ਸੂਕਤ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ-ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਨਮੋ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾਕਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਖਾ ‘ਬੰਨ੍ਹਣ/ਬੰਦ ਕਰਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਹਿ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਝਪਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲੇ; ਫਿਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਪ ਦੇ ਦੰਦ, ਜਬੜੇ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਘਰਾਣੇ ਲਈ ਨਿਰਭੈਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 57
ਅਥਰਵਵੇਦ 6.57 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਜਲ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਾਲਾ ਚੰਗਿਆਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀਆਂ, ਚੁਭਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ “ਤੀਰ” ਮੰਨ ਕੇ, ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਔਸ਼ਧੀ ਜਲ (ਜਾਲਾਸ਼) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰੰਵਾਰ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਖਾਸ ਦਰਦ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜਲ ਆਪ ਹੀ ਭੇਸ਼ਜ (ਉਪਚਾਰ/ਉਪਾਏ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 58
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਯਸ਼ਸ—ਜਨਤਕ ਨਾਮ-ਸ਼ੋਹਰਤ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾ—ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟਿਕਾਉ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਾਰਮ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯਜਮਾਨੀ ਪੋਸ਼ਕਤਾ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਰਸਮੀ ਅਰਥਤੰਤਰ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਇੰਦਰ, ਦ੍ਯਾਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਸਵਿਤ੍ਰ (ਅਤੇ ਪਰੋਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ) ਵਰਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਯਜ્ઞੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਯਸ਼ਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਕਰ ਕੇ ਵਕਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ “ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ” ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 59
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਔਸ਼ਧੀ-ਬਲ ਅਰੁੰਧਤੀ (ਓਸ਼ਧੀ) ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੋ-ਧਨ—ਬੈਲ, ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂਵਾਂ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਵੱਛੜੇ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਚੌਪਾਇਆ ਝੁੰਡ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਭਾਲੇ। ਇਹ ਦੁੱਧ-ਭਰਪੂਰ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖੀ ਘਰਾਣੇ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ‘ਤੀਰ’ (ਅਚਾਨਕ ਮਰੀ/ਮਹਾਂਮਾਰੀ-ਸਰੂਪ ਬਲਾ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਥਰਵਵੇਦੀ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੈਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਪ ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਔਸ਼ਧੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਝੁੰਡ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 60
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪਤੀ-ਲਾਭ ਸੂਕਤ ਸਮਾਜ-ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਆਹਕ ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਰਯਮਨ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤੀ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲਦਾਇਕ ਪਤਨੀਪਣ ਵੱਲ ਸੁਚੱਜਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਵਿਆਹ-ਚੋਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ("ਸਾਂਝੀ ਮਿਲਣ-ਥਾਂ") ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪੱਖਦਾਰੀ ਨਾਲ ਬੜਤਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਧਾਤ੍ਰ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਵਿਵਸਥਾ-ਸਥਾਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਰਦਾਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਵਿਆਹ ਤ (ਸਥਿਰ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.