Anuvaka 10
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਅਥਰਵਣੀ ਰੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਨਰਸਥਾਪਕ ਰੱਖਿਆ—ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਤ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਮਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਰਾਜਸੱਤਾ/ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਯਕਸ਼ਮਨ/ਰਪਸ ਵਰਗੀ ਖਪਤ-ਰੋਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਾਸਨ ਅਤੇ ਅੰਹਸ (ਕਰਮਕਾਂਡੀ–ਨੈਤਿਕ ਮੈਲ/ਦੋਸ਼) ਦੀ ਦੂਰਾਈ; ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਇਲਾਜ (ਕੁਸ਼ਠ) ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਦਵਾਈਆਂ (ਜੌਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ); ਵਿਸ਼-ਦੋਸ਼ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਲਈ ਅਭਿਸੇਕ/ਸੰਸਕਾਰ (ਵਿਸ਼ਦੂਸ਼ਣ); ਯੁੱਧ-ਵਿਜੈ, ਲੜਾਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਮੋੜਨਾ; ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਹੱਦ/ਪਰਿਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ।
Suktas in Anuvaka 10
Sukta 91
ਇਹ ਛੋਟਾ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ਯਕਸ਼ਮ-ਸਮਾਨ ਖ਼ੁਰਦਰੇ/ਖ਼ਸਾਰੇ ਵਾਲੇ (ਰਪਸ) ਰੋਗ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਕੇ” ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਉਪਚਾਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜੌ (ਬਾਰਲੀ) ਦੀ ਦਵਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਗਤੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਰ ਨਿਕਾਸ-ਸੂਤਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਔਖਧ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਵਿਖੇਰਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 92
AV 6.92 ਵਾਜੀ (ਦੌੜ ਦਾ ਘੋੜਾ) ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਜਿੱਤ-ਟੋਣਾ/ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਗ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੱਕੀ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਦੌੜਾਕ ਨੂੰ ਅੰਤ-ਰੇਖਾ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਦੇਹਕ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਹ, ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 93
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਾਯਨ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਮਨ) ਸੂਕਤ ਘਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੰਪਰਕ ਜਾਂ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਵੇਲੇ—ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਘੇਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਮ–ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ–ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਤ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਾਖੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ, ਨਮਸ (ਨਮਸਕਾਰ), ਆਹੁਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸੇਨਾ (ਦਿਵ੍ਯ ਦਲਾਂ) ਦੀ ਚਾਲਨਾ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ‘ਦੁਸ਼ਟ-ਵਿਸ਼’ (ਵੈਰੀਲਾ, ਹਥਿਆਰ-ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੂਚੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਮ-ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਧੱਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Sukta 94
AV 6.94 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਸੱਮਨੱਸਿਆ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ (manas), ਵਰਤ (vrata) ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਨੀਅਤ/ਆਕਾਂਖਾ (ākūti) ਨੂੰ ਇਕੋ ਰੁਖ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਮੂਹਕ ਏਕਤਾ ਘੜਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਹਿਮਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁੜ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਮਤੀ/ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਆ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ “ਬੁਣਤ-ਵਿੱਚ-ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ” ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 95
ਇਹ ਛੋਟਾ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸੂਕਤ ਕੁਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਅਮ੍ਰਿਤ-ਜਨਮਿਆ ਉਪਚਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ-ਲੋਕ ਹਿਮਵੰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ‘ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ/ਫੁੱਲ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ‘ਗਰਭ’ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਮਿਤ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ, ਸੂਕਤ ਰਿਤੁਅਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸક્રਿਯ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਡਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਲਈ ਅਗਦ—ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਵਰੋਗਹਰ ਪਨਸੀਆ—ਬਣ ਜਾਵੇ।
Sukta 96
AV 6.96 ਇਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਣ–ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ—ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ—ਲੱਗੀ ਨੈਤਿਕ–ਯਾਜ਼ਨੀਕ ਮੈਲ (ਅੰਹਸ, ਦੇਵਕਿਲਬਿਸ਼) ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਮ ਪਾਵਕ/ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਤਾ ਦੇ ਸਰਬੋਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਔਸ਼ਧੀਆਂ (ਓਸ਼ਧੀਆਂ) ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ—ਸਹੁੰ-ਸ਼ਾਪ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਦੰਡ, ਯਮ ਦੀ ਫਾਹੀ—‘ਛੁਡਾਉਣ’ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਣ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 97
ਇਹ ਤਿੰਨ-ਮੰਤਰੀ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਜੈ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ “ਵਿਜੈ” ਨੂੰ ਵੀਰ, ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਿਤੁ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਅਗਨੀ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਦੀ ਅੰਤਰਗਤ/ਸਹਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ-ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਸਰਬਭੌਮ/ਯੋਧਾ-ਬਲ) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ, ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ, ਅਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ (ਬਦਕਿਸਮਤੀ/ਵਿਨਾਸ਼) ਨੂੰ ਦੂਰ ਧੱਕਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਧੁਰਤਾ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧ ਅਰਪਣ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਦੋਸ਼ਕਰਮ ਦੀ ਮੈਲ ਤੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 98
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਰਾਜਸੀ ਅਥਰਵਣਿਕ ਸਤੁਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਧਿਰਾਜ (ਉਪਰਲਾ ਰਾਜਾ) ਵਜੋਂ ਸਿੰਹਾਸਨਾਰੂੜ੍ਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਅਜਰ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ—ਬਿਨਾ ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਾਲੀ, ਅਜਿੱਤ ਸਰਬਭੌਮਤਾ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਤਵ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲਾਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 99
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਯੁੱਧ-ਮੰਤਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਉਗ੍ਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੰਨ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ “ਬਾਹਾਂ” ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆ ਰਹੇ ਯੁੱਧੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਘੇਰਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਘਾਤਕ ਵਾਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ ਧਮਕੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਾਧਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵਸਤੀ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਯੁੱਧਭੂਮੀ ਦੇ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਗਰ ਸੁਰ ਆਕਰਮਕ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀ-ਮਾਇਆ ਹੈ।
Sukta 100
AV 6.100 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਸ਼-ਨਿਵਾਰਕ (ਵੀṣ) ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ‘ਵਿਸ਼ਦੂਸ਼ਣ’—ਅਰਥਾਤ “ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਖਰਾਬ/ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ”—ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਦਾਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਦ੍ਯੌḥ (ਆਕਾਸ਼), ਪૃਥਿਵੀ (ਧਰਤੀ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਰਸਵਤੀਆਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼ਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਬਲ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਦੇ ‘ਰਸ’ (ਤੀਖ਼ਣਤਾ/ਵਿਰੁਲੈਂਸ) ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.