Anuvaka 1
ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ: ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਿਵਾਰਣ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਆਕਰਸ਼ਣ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਆਤਮਗੋਪਨ (ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਪਰਤਦਾਰ ਦਿਵਿਆ ਪਹਿਰਾ; ਰਕਸ਼ੋਘਨ/ਅਪੋਟਰੋਪਾਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣਾ; ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਚਸ, ਧਨ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ; ਕਾਮ-ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਵਸ਼ੀਕਰਨ/ਸੰਵਨਨ (ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ); ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪ੍ਰੋક્ષણ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ। ਵਿਹਾਰਕ ਕੇਂਦਰ: ਦਿਨਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ—ਜੀਵਨ-ਉਰਜਾ ਦੀ ਘਾਟ/ਥਕਾਵਟ, ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ; ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਰ, ਬੁਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਨਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ/ਆਸੁਰਿਕ ਵੈਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਰਾਤ (ਦੋਸ਼ਾ) ਦੀ ਪੁਨਰਜੀਵਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵਿਤਰ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, “ਅਮ੍ਰਿਤ”-ਸਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਤਰੱਕੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਵਿਤਰ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯਵਾਨ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਅਤੇ “ਜਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ” ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿਚ ਸਹੀ ਬਾਣੀ/ਉੱਤਮ ਸਤੁਤੀ (ਸੁਸ਼ਟੁਤੀ) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ ਨੂੰ “ਸਥਾਪਿਤ” ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਤੀ (ਸੁਗਾਤਵ) ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 2
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਰਕ੍ਸ਼ੋਘਨ ਸੂਕਤ ‘ਆਤਮ-ਗੋਪਨ’ (ਆਪ-ਰੱਖਿਆ) ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਤੁਤੀ-ਵਾਕ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ-ਸਰੂਪ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਜਿੱਤਮਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 3
AV 6.3 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ “ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ” (ਆਤਮਗੋਪਨਮ) ਲਿਤਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਿਕ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਟੋਲੀ—ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ, ਵਾਤਾਵਰਣਕ, ਜਲ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਯਜ્ઞਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਕਵਚ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਪੁਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਹਰ ਦੇਵਤਾ/ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ “ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ” (ਪਾਤੁ/ਪਾਂਤੁ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼, ਪਾਪ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ) ਅਤੇ ਦਿੱਸਦੇ/ਅਦਿੱਖ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਤਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 4
AV 6.4 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ “ਦੈਵ੍ਯੰ ਵਚਃ” (daivyaṃ vacaḥ) ਨੂੰ ਘੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ, ਪਰਜਨ੍ਯ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਪਤਿ, ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਤਦਾਰ ਰਖਵਾਲੀ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਹੈ: ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਨਫ਼ਰਤ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਵੈਰੀ ਸਨਿੱਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਧੱਕਣਾ; ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਕੁਲ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 5
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਘਰੇਲੂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਗਲ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਰਚਸ (ਤੇਜ, ਸਮਾਜਿਕ ਚਮਕ) ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ-ਵਾਧਾ, ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬਲਤਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਅਗਨੀ ਮੁੱਖ ਉਤਥਾਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੁਮੋਦਨ ਦੇ ਕੇ, ਆਹੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 6
AV 6.6 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵੈਰ-ਨਿਵਾਰਕ/ਪ੍ਰਤਿਮੰਤਰ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਨਿੰਦਕਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵਿਆ ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ‘ਵਸ਼’ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਮ ਦੀ ਦੰਡ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਰੱਖਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 7
ਇਹ ਛੋਟਾ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸੂਕਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਉਦਾਹਰਨ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਵੈਰੀ (ਆਸੁਰ) ਬਲ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੋਮ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਵੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ (ਪੱਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਇਹੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ।
Sukta 8
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਪ੍ਰੇਮ-ਟੋਣਾ ਸੂਕਤ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ/ਵਾਸਨਾ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਆਲਿੰਗਨ, ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਨਾ-ਵਿਛੋੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਜੀਵੰਤ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ—ਲਤਾ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ ਚੰਬੜਨਾ, ਪੰਛੀ ਦਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਮਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਮਨ (ਮਨਸ) ਨੂੰ ਵਕਤਾ ਨਾਲ ‘ਜਕੜ’ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
Sukta 9
AV 6.9 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸੰਵਨਨ/ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਧਕ ਵੱਲ ਚੁੰਬਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮ (ਲਾਲਸਾ) ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ ਤੀਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬਾਂਹ-ਬੰਧ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਬੰਧ ਵਾਂਗ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ‘ਬੰਨ੍ਹਣ’ ਵਾਲੇ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਘਿਓ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮਾਤ੍ਰਤਵਮਈ ਆਕਰਸ਼ਕਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
Sukta 10
AV 6.10 ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੰਪ੍ਰੋક્ષણ (ਛਿੜਕਾਅ) ਅਭਿਸੇਕ-ਸੰਸਕਾਰ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕ-ਸਤਹਾਂ—ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਉ—ਵਿੱਚ ਅਧਿਪਤੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ (ਸ੍ਰਵਣ-ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿਤਵ ਹੇਠ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਹ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਿਉ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਸ-ਸਮਾਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.