Anuvaka 3
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ, ਘਰ, ਗਰਭਧਾਰਣ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਥਰਵਣਿਕ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਅਭਿਚਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ/ਕਰਮਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਯੁੱਧ-ਢੋਲ); ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਗ-ਕਾਰਕਾਂ (ਤਕਮਨ, ਕ੍ਰਿਮੀ, ਪਿਸ਼ਾਚ) ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਾਸਨ; ਪ੍ਰਾਣ/ਅਸੁ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਯੁਸ਼੍ਯ ਕਰਮ; ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਨਵਸ਼ਾਲਾ, ਅਗਨੀ); ਯਜ੍ਞ/ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ‘ਢੱਕ’ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ।
Suktas in Anuvaka 3
Sukta 21
ਅਥਰਵਵੇਦ 5.21 ਇੱਕ ਯੁੱਧਮਈ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਡੋਲ (ਦੁੰਦੁਭਿ) ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਫੁੱਟ/ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ (ਰੂਟ) ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੈਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਯ (ਭਯ/ਤ੍ਰਾਸ), ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨੂੰ “ਟਿਕਾਉਂਦਾ” ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਜੰਗ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਪੱਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਦਿਵ੍ਯ “ਗਣਾਂ” ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 22
ਅਥਰਵਵੇਦ 5.22 ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਨਿਕਾਲਾ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਤਕਮਾਨ (ਜ੍ਵਰ) ਨੂੰ ਚੇਤਨ, ਚਲਾਇਮਾਨ ਪੀੜਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਤੋਂ “ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੂਰ” ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ੍ਵਰ ਦੇ ਤੀਖੇ ਰੂਪਾਂ (ਕਠੋਰ, ਲਾਲੀ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਪੂਰਨ ਸ਼ਪਥ-ਆਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਕਮਾਨ ਨੂੰ ਖੰਘ ਅਤੇ ਕਫ਼-ਜਨਿਤ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਥ ਨਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਗ-ਏਜੰਟ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਿਕਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਲ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵੇ—ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
Sukta 23
AV 5.23 ਇਕ ਕ੍ਰਿਮਿਘਨ (ਕੀੜੇ/ਪਰਜੀਵੀ-ਰੋਗ ਨਾਸਕ) ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਰੱਖਿਆਤਮਕ “ਬੁਣਤ/ਜਾਲ” ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਲੁਕਣ-ਥਾਂ ਵਿੱਚ—ਅੰਦਰ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਅਤੇ ਅਤਿਸੂਖਮ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਕਰਮਣ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੇਰ ਲੈਣ (ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਣ) ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 24
AV 5.24 ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਅਧਿਪਤੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲਿਤਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ/ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਕਰਮ ਦੀ ਹਰ ਪਰਤ—ਮੰਤਰ, ਕਰਮ-ਨਿਰਵਾਹ, ਉਦੇਸ਼, ਸੰਕਲਪ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਧਿਵਤ ਆਹਵਾਨ—ਸਭ ਨੂੰ “ਢੱਕ ਕੇ” ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। “ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ” ਅਤੇ “ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਗਊਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪਾਧੀਆਂ (ਅਧਿਪਤੀ) ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਮ ਨਿਰਵਿਘਨ ਚਲੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Sukta 25
AV 5.25 ਇੱਕ ਅਥਰਵਣਿਕ ਪ੍ਰਸੂਤੀ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਭ੍ਰੂਣ ਦੀ “ਸਥਾਪਨਾ” (ਗਰਭ-ਧਾਰਣ) ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੋਪਣ, ਠਹਿਰਾਉਣ/ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੱਕ ਪਾਲ ਕੇ ਪਰਿਪੱਕ ਕਰਨ। ਭ੍ਰੂਣ-ਸਥਾਪਕ/ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਧਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ, ਇਹ ਉਰਵਰਤਾ-ਆਹਵਾਨ (ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਅਸ਼ਵਿਨ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ “ਖੋਲ੍ਹਣ/ਬਿਠਾਉਣ” ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰਸਵ ਹੋਵੇ; ਅਕਸਰ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 26
ਇਹ ਸੂਕਤ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਰਹਾਇਸ਼ (ਨਵਸ਼ਾਲਾ) ਲਈ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਮ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਹਵਿ-ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਰਿਤ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਸ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਸਮਿਧਾਂ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਜੋੜਨ’ (ਯੁਜ) ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ, ਘਰੇਲੂ ਅਮੰਗਲਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਵੇਂ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਵਾਹਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 27
AV 5.27 ਹੋਮ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਅਗਨੀ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਵਰ (ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ‘ਅੱਗੇ ਵਧ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵਹਨੀ (ਵਾਹਕ) ਵਜੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਯਜ੍ਞੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ। ਇਹ ਯਜ੍ਞ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ/ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਧੁਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ—ਅਤੇ ਰੀਤ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 28
ਅਥਰਵਵੇਦ 5.28 ਇੱਕ ਆਯੁਸ਼੍ਯ (ਦੀਰਘਾਯੁ) ਚਿਕਿਤਸਕ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਮਾਪਦਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ “ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ” (ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਨੌਂ-ਗੁਣਾ ਵਿਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪਸ/ਤੇਜਸ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਧਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਿਤੂ ਅਤੇ ਸੰਵਤਸਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 29
AV 5.29 ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਰਕਸ਼ੋਘਨ–ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੈਦ ਅਤੇ ਦੈਤ-ਸੰਹਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ, ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇ ਰਹੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾਸ-ਭੱਖੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਦਣ, ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ/ਪਲਟਵਾਰ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰਕ੍ਰਿਆ-ਸਮਾਨ ਭੂਤ-ਉਚਾਟਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ, ਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਪੁਨਰਸਥਾਪਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵਾਧਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੋਗ (ਯਕਸ਼ਮ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜੀਵਨ/ਦੀਰਘ ਆਯੁ।
Sukta 30
ਅਥਰਵਣੀ AV 5.30 ਇੱਕ ਆਯੁ-ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੌਤ ਵੱਲ ਖਿਸਕਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ (ਅਸੁ) ਨੂੰ “ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ” ਕੇ ਚਿੱਥੜੇ ਹੋਏ ਅੰਗ-ਬਲ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ—ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਨ-ਵਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਭੇਜੀ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਏਕਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਜੀਵਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.