Anuvaka 6
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਕਾਲ (ਸਮਾਂ) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਕੇ, ਅਥਰਵਣਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਘਰੇਲੂ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਰਿਤੁਅਲ/ਵਿਧੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਗ੍ਰਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਨੂੰ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮੁੜ-ਏਕਤਾ (ਆਤਮ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਦੇਹਕ ਅਖੰਡਤਾ); ਅਗਨੀ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤਪਾ ਵਜੋਂ—ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਿਤੁਅਲ ਨਿਗਰਾਨੀ; ਦੁੱਃਸਵਪਨ/ਦੁਸ਼ਸਵਪਨ੍ਯ ਸ਼ਾਂਤੀਕਰਨ—ਸੁਪਨੇ-ਸ਼ਕੁਨ, ਡਰ ਅਤੇ ਮੌਤ-ਸੰਨਿੱਧ ਸੀਮਾਂਤ ਅਵਸਥਾ; ਯਜ੍ਞ ...
Suktas in Anuvaka 6
Sukta 51
AVŚ 19.51 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ (ਚਿਕਿਤਸਕ) ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂਆਂ (ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ) ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ, ਪੀੜਾ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਪਨ ਕਾਰਨ ਪਈ ਗੰਢ/ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ “ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ” ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਏਕਤ੍ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਨ ਨੂੰ ਸੰਘਟਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਸੂਤਰ (ਆਤਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ/ਅਪਾਨ/ਵਿਆਨ ਦੀ ਏਕਤਾ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਰਿਤੁਅਲ ਅਧਿਕਾਰ-ਵਾਕ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਥੈਰਾਪੀਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ-ਸੰਮਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤਤਾ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 52
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਕਾਮ (ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਇੱਛਾ/ਆਕਾਂਛਾ) ਨੂੰ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਜਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ—“ਮਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੀਜ”—ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਜਨਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਠੋਸ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੂਰਲੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਅਕਸ਼ਯ” (ਅਖੁੱਟ/ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ) ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮੋਹਰਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 53
ਇਹ ਕਾਲ-ਸੂਕਤ ਕਾਲ (ਕਾਲਾ) ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਨਿਯਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਵੀ ਜਨਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਿਤ (ਕ੍ਰਮ-ਨਿਯਮ) ਦਾ ਧੁਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਜਨ ਠੀਕ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਠੀਕ ਪਲ ਵਾਲੀ ਕਾਲ-ਵਿਧਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਪਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਜ੍ਞਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 54
AV 19.54 ਇੱਕ ਦੇਰ-ਕਾਲੀਨ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਸ਼ਯਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ‘ਕਾਲ’ (ਸਮਾਂ) ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ, ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਜਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਨ/ਤਪਸ), ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਚੱਕਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਕੇ ਕਿ ਵੇਦਵਾਣੀ (ਚ, ਯਜੁਸ) ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਾਲ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਅੰਦਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਪੰਚਾਂਗੀ ਅਤੇ ਯਜ્ઞੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਤਵ ਨੂੰ ਵੈਧਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 55
AV 19.55 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ (ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਦਿਨ-प्रतिदਿਨ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਬਣ ਕੇ ਸੌਮਨਸ (ਚੰਗਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ) ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਹਵਿਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ‘ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੀਰ’ ਵਰਗੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਵਾਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਿਆ, ਦੇਹਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਲ ਮੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 56
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਦੁਃਸਵਪਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਰਮ ਹੈ, ਜੋ ‘ਸਵਪਨ’ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਮਾਂਤ, ਮੌਤ-ਸਮੀਪ ਪੀੜਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਧੱਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਪਨ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ (ਵਰੁਣ/ਆਦਿਤ੍ਯ; ਤ੍ਰਿਤ ਆਪਤ੍ਯ) ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ‘ਜਨਮ-ਢੰਗਾਂ’ ਬਾਰੇ ਰਿਤੁਅਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਕੇ ਪਾਠਕ ਉਸ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਟਾਲਣ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਵੈਰੀ/ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ।
Sukta 57
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਟੋਟਕਾ ਦੁਸ੍ਵਪ੍ਨ੍ਯ—ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਛਾਪ—ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ”, ਤਾਬੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਮਰੀਜ਼/ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨੇ-ਸ਼ਕੁਨ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਿਨ, ਵੈਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੱਲ ਧੱਕ ਕੇ, ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ-ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 58
ਇਹ ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ “ਸਾਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ” ਹੋਈ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਚੱਕਰ ਦੌਰਾਨ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਿਉ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵੰਡੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਾਣ, ਸੁਣਨ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲ ਟਿਕਣ ਵਾਲਾ ਵਰਚਸ (ਤੇਜ) ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖੇਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਨੂੰ—ਰਿਤ੍ਵਿਜ-ਸਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਨੂੰ—ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਅਚੂਕ ਤੇ ਅਵਿਫਲ ਬਣਾਉਣ।
Sukta 59
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧਾਨਾਂ ਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਵ੍ਰਤਪਾ (ਰਖਵਾਲਾ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ‘ਸੁਰੱਖਿਆ-ਜਾਲ’ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਘਾਟ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਯਥਾਕਾਲ ਯਾਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ।
Sukta 60
AV 19.60 ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਥਿਰ ਬਲ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਾਣ/ਸਾਹ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਵਾਣੀ) ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ (ਬਾਂਹਾਂ, ਰਾਨਾਂ, ਜੰਘਾਂ, ਪੈਰ) ਨੂੰ ‘ਨਕਸ਼ੇ’ ਵਾਂਗ ਗਿਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਜਸ (ਵੀਰਯ/ਉਤਸ਼ਾਹ), ਜਵ (ਵੇਗ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਧਾਰ/ਥਿਰਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੋਟ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ/ਖ਼ਸਾਰਾ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.