Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथितो भवता सर्गः प्रतिसर्गस्तथैव च । वंशानुवंशचरितं पुराणानामनुक्रमः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ ସର୍ଗ ଓ ପ୍ରତିସର୍ଗ, ତଥା ବଂଶ-ଉପବଂଶର ଚରିତ ଏବଂ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

Verse 2

मन्वन्तरप्रमाणं च ब्रह्मांडस्य च विस्तरः । ज्योतिश्चक्रस्वरूपं च यथावदनुवर्णितम् । श्रोतुमिच्छामहे त्वत्तः सांप्रतं तीर्थविस्तरम्

ଆପଣ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କ ପ୍ରମାଣ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିସ୍ତାର ଓ ଜ୍ୟୋତିଶ୍ଚକ୍ରର ସ୍ୱରୂପ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 3

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पापघ्नानि शुभानि च । तानि सूतज कार्त्स्न्येन यथावद्वक्तुमर्हसि

ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ପୃଥିବୀରେ ଯେଯେ ପାପହର ଓ ଶୁଭପ୍ରଦ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେସବୁକୁ ତୁମେ ଯଥାବିଧି କ୍ରମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 4

सूत उवाच । इदं पृष्टं पुरा देव्या कैलासशिखरोत्तमे । नानाधातुविचित्रांगे नानारत्नसमन्विते

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବେ ଦେବୀ କୈଲାସର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିଖରରେ କରିଥିଲେ; ଯାହା ନାନା ଧାତୁରେ ବିଚିତ୍ର ଓ ନାନା ରତ୍ନରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 5

नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते । यक्षविद्याधराकीर्णे ह्यप्सरोगणसेविते

ସେଠା ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ, ଯକ୍ଷ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଭରିଥିବା, ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସେବାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 6

तत्र ब्रहमा च विष्णुश्च स्कन्दनन्दिगणेश्वराः । चंद्रादित्यौ ग्रहैः सार्धं नक्षत्रध्रुवमण्डलम्

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ, ନନ୍ଦୀ ଓ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହ, ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଓ ଧ୍ରୁବମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 7

वायुश्च वरुणश्चैव कुबेरो धनदस्तथा । ईशानश्चाग्निरिंद्रश्च यमो निरृतिरेव च

ସେଠାରେ ବାୟୁ ଓ ବରୁଣ, ଏବଂ ଧନଦ କୁବେର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସହିତ ଈଶାନ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ନିରୃତି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 8

सरितः सागराः सर्वे पर्वता उरगास्तथा । ब्राह्म्याद्या मातरश्चैव ऋषयश्च तपोधनाः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ସାଗର, ପର୍ବତ ଏବଂ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମୀ ଆଦି ମାତୃଶକ୍ତି ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 10

मूर्तिमंति च तीर्थानि क्षेत्राण्यायतनानि च । दानवासुरदैत्याश्च पिशाचा भूतराक्षसाः

ତୀର୍ଥମାନେ ନିଜେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଆୟତନ (ଦେବାଳୟ) ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ଦାନବ, ଅସୁର, ଦୈତ୍ୟ, ପିଶାଚ, ଭୂତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 11

तत्र सिंहासनं दिव्यं शतयोजनविस्तृतम्

ସେଠାରେ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 12

लक्षायुतसहस्रैश्च रुद्रकोटिभिरावृतम् । तन्मध्ये सर्वतोभद्रं सिंहद्वारैः सुतोरणैः

ତାହା ଲକ୍ଷ-ସହସ୍ର ଜନ ଓ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ କୋଟିକୋଟି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା; ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଏକ ମଣ୍ଡପ ଥିଲା, ସିଂହଦ୍ୱାର ଓ ସୁନ୍ଦର ତୋରଣ ସହିତ।

Verse 13

स्वच्छमौक्तिकसंकाशं प्राकारशिखरावृतम् । नन्दीश्वरमहाकालद्वारपालगणैर्वृतम्

ତାହା ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୁକ୍ତା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ପ୍ରାକାର ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏବଂ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ମହାକାଳ ଆଦି ଦ୍ୱାରପାଳଗଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲା।

Verse 14

किंकिणीजालमुखरैः सत्यताकैरलंकृतम् । वितानच्छत्रखंडैश्च मुक्तादामप्रलंबितैः

ତାହା ଝଙ୍କାରମୟ କିଙ୍କିଣୀ-ଜାଳ ଓ ଦୀପ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା; ଏବଂ ବିତାନ ଓ ଛତ୍ରଖଣ୍ଡରୁ ଲଟକୁଥିବା ମୁକ୍ତାମାଳାଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 15

घंटाचामरशोभाढयैर्दर्पणैश्चोपशोभितम् । कलशैर्द्वारविन्यस्तरत्नपल्लवसंयुतैः

ତାହା ଘଣ୍ଟା ଓ ଚାମରର ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଦୀପ୍ତ ଦର୍ପଣମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଦ୍ୱାରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ କଳଶମାନେ ରତ୍ନଜଡିତ ପଲ୍ଲବ ଓ କୋମଳ ଅଙ୍କୁରରେ ସଜିଥିଲେ।

Verse 16

चित्रितं चित्रशास्त्रज्ञै रत्नचूर्णैः समु्ज्वलैः । स्वस्तिकैः पत्रवल्याद्यैर्लिंगोद्भवलतादिभिः

ଚିତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ତାହାକୁ କଳାତ୍ମକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରିଥିଲେ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରତ୍ନଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ସ୍ୱସ୍ତିକ, ପତ୍ରବଲ୍ଲୀ ଆଦି ଓ ଲିଙ୍ଗୋଦ୍ଭବ-ଲତାଦି ମଙ୍ଗଳ ଆକୃତିରେ ଅଙ୍କିତ ଥିଲା।

Verse 17

शतसिंहासनाकीर्णं वेदिकाभिश्च शोभितम् । आसीनै रुद्रवृन्दैश्च रुद्रकन्याकदम्बकैः

ତାହା ଶତଶତ ସିଂହାସନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦିକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଆସୀନ ରୁଦ୍ରଗଣ ଓ ରୁଦ୍ରକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଗୁଚ୍ଛରେ ଭରିଥିଲା।

Verse 18

लक्षपत्रदलाढ्यैश्च श्वेतपद्मैश्च भूषितम् । अप्सरोभिः समाकीर्णं पुष्पप्रकरविस्तृतम्

ତାହା ପ୍ରଚୁର ପତ୍ର ଓ ଦଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା; ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରାଶିରେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।

Verse 19

धूपितं धूपवर्त्तीभिः कुंकुमोदकसेचितम् । वंशवीणामृदंगैश्च गोमुखैर्मुखवादनैः

ସେଠା ଧୂପବର୍ତ୍ତୀଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ କୁଙ୍କୁମମିଶ୍ରିତ ସୁଗନ୍ଧିଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ ଥିଲା; ବଂଶୀ, ବୀଣା, ମୃଦଙ୍ଗ, ଗୋମୁଖ-ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖବାଦ୍ୟର ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।

Verse 20

शंखभेरीनिनादेन दुन्दुभिध्वनितेन च । गर्जद्भिर्गणवृन्दैश्च मेघस्वनितनिस्वनैः

ଶଙ୍ଖ ଓ ଭେରୀର ନିନାଦ, ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଗଣବୃନ୍ଦ—ସବୁ ମିଶି ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ନାଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।

Verse 21

गणानां स्तोत्रशब्देन सामवेदरवेण च । प्रेक्षणीयैर्महानादैर्गेयहुङ्कारशोभितम्

ଗଣମାନଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ରଶବ୍ଦ ଓ ସାମବେଦର ଗାନରବରେ ସେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ମହାନାଦ ଓ ଗୀତର ମଧୁର ହୁଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 22

वृषनर्दितशब्देन गजवाजिरवेण च । कांचीनूपुरशब्देन समाकीर्णदिगंतरम्

ବୃଷଭର ଗର୍ଜନଶବ୍ଦ, ଗଜ-ବାଜିର ରବ, ଏବଂ କାଞ୍ଚୀ-ନୂପୁରର ଝଙ୍କାରରେ—ସମସ୍ତ ଦିଗନ୍ତର ନାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 23

सर्वसंपत्करं श्रीमच्छंकरस्यैव मंदिरम् । वंश वीणामृदंगैश्च नादितं तत्र तत्र ह । ऋग्वेदो मूर्तिमांश्चैव शक्रनीलसमद्युतिः

ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦାଦାୟକ ଶ୍ରୀଶଙ୍କରଙ୍କ ସେଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, ଏଠି ସେଠି ବଂଶୀ, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ଏବଂ ଋଗ୍ବେଦ ନିଜେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମଣି ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ ଦ୍ୟୁତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 24

दिव्यगन्धानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः । संस्थितः पूर्वतस्तस्य दीप्यमानः स्वतेजसा

ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ସେ, ସେଇ ଧାମର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 25

उत्तरेण यजुर्वेदः शुद्धस्फटिकसन्निभः । दिव्यकुण्डलधारी च महाकायो महाभुजः

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ମହାକାୟ ଓ ମହାଭୁଜ।

Verse 26

स्थितः पश्चिम दिग्भागे सामवेदः सनातनः । रक्तांबरधरः श्रीमान्पप्ररागसमप्रभः

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗଭାଗରେ ସନାତନ ସାମବେଦ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—ଶ୍ରୀମାନ, ରକ୍ତାମ୍ବରଧାରୀ, ପଦ୍ମରାଗମଣି ସମ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 27

स्रग्दामधारी चित्रश्च गीतभूषणभूषितः । अथवांऽजनवच्छयामः स्थितो दक्षिणतस्तथा

ସ୍ରଗ୍ଦାମଧାରୀ, ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ପବିତ୍ର ଗୀତର ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ; ଅଞ୍ଜନ ସମ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 28

पिंगाक्षो लोहितग्रीवो हरिकेशो महातनुः । इतिहासषडंगानि पुराणान्यखिलानि च

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ଲୋହିତଗ୍ରୀବ, ହରିକେଶ, ମହାତନୁ—ସେଠାରେ ଇତିହାସଗୁଡ଼ିକ, ବେଦର ଷଡ଼ଙ୍ଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 29

वेदोपनिषदश्छन्दो मीमांसारण्यकं तथा । स्वाहाकारवषट्कारौ रहस्यानि तथैव च

ସେଠାରେ ବେଦର ଉପନିଷଦ, ବୈଦିକ ଛନ୍ଦ, ମୀମାଂସା ଓ ଆରଣ୍ୟକ ଥିଲା; ଏବଂ ‘ସ୍ୱାହା’ ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ-ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 30

एतैः समन्वितैश्चैव तत्र ब्रह्मा स्वयं स्थितः । शक्तिरूपधरैर्मन्त्रैर्योगैश्वर्यसमन्वितैः

ଏହି ସମସ୍ତରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ଶକ୍ତିରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ଯୋଗୈଶ୍ୱର୍ୟ ସିଦ୍ଧିରେ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 31

सहस्रपत्रकमलैरंकितैः सुरपूजितैः । पूजितैर्गणरुद्रैश्च ब्रह्मविष्विंद्रवंदितैः

ସହସ୍ରଦଳ କମଳଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଗଣ ଓ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ।

Verse 32

चामराक्षेपव्यजनैर्वीजितैश्च समन्ततः । शोभितश्च सदा श्रीमांश्चंद्रकोटिसमप्रभः

ଚାରିଦିଗରୁ ଚାମର ଓ ବ୍ୟଜନର ଝାଳରେ ସେବିତ, ସଦା ଶୋଭିତ ଓ ଶ୍ରୀମାନ—କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 33

ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा योगैश्वर्यप्रसादकः । योगींद्रमानसांभोज राजहंसो द्विजोत्तमः

ଜ୍ଞାନାମୃତରେ ସୁତୃପ୍ତ ଆତ୍ମା, ଯୋଗୈଶ୍ୱର୍ୟର ପ୍ରସାଦ ଦାତା; ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କ କମଳ-ମନରେ ରାଜହଂସ ସମ—ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 34

अज्ञानतिमिरध्वंसी षट्त्रिंशत्तत्त्वभूषणः । सर्वसौख्यप्रदाता च तत्रास्ते चंद्रशेखरः

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ବିରାଜିତ—ଅଜ୍ଞାନତିମିରନାଶକ, ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଭୂଷିତ, ଏବଂ ସର୍ବସୁଖଦାତା।

Verse 35

तस्योत्संगगता देवी तप्तकांचनसप्रभा । पूजितो योगिनीवृन्दैः साधकैः सुरकिन्नरैः

ତପ୍ତ କାଞ୍ଚନସମ ପ୍ରଭାବତୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଉତ୍ସଙ୍ଗରେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ଯୋଗିନୀବୃନ୍ଦ, ସିଦ୍ଧ ସାଧକ, ଦେବ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 36

सर्वलक्षणसंपूर्णा सर्वाभरणभूषिता । योगसिद्धिप्रदा नित्यं मोक्षाभ्युदयदायिनीम्

ସେ ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣା, ସର୍ବ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତା; ନିତ୍ୟ ଯୋଗସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ, ମୋକ୍ଷ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଭ୍ୟୁଦୟଦାୟିନୀ।

Verse 37

सौभाग्यकदलीकन्दमूलबीजं च पार्वती । देवस्य मुखमालोक्य विस्मिता चारुलोचना

ସୌଭାଗ୍ୟରୂପ କଦଳୀର କନ୍ଦ-ମୂଳ-ବୀଜସ୍ୱରୂପା ପାର୍ବତୀ ଦେବଙ୍କ ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରି; ସେଇ ଚାରୁଲୋଚନା ଦେବୀ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 38

आनंदभावं संज्ञाय आनन्दास्राविलेक्षणम् । उवाच देवी मधुरं कृतांजलिपुटा सती

ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦଭାବକୁ ଜାଣି, ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଦେଖି, ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ିଥିବା ସତୀ ଦେବୀ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 39

देव्युवाच । जन्मकोटिसहस्राणि जन्मकोटिशतानि च । शोधितस्त्वं जगन्नाथ मया प्राणनचिंतया

ଦେବୀ କହିଲେ—ସହସ୍ର କୋଟି ଜନ୍ମରେ ଓ ଶତ କୋଟି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ପ୍ରାଣ-ଚିନ୍ତନ ଧ୍ୟାନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୋଜିଛି।

Verse 40

अर्द्धांग संस्थया वापि त्वद्वक्त्रध्यानकाम्यया । तथापि ते जगन्नाथ नांतो लब्ध्वो महेश्वर

ମୁଁ ତୁମ ଅର୍ଧାଙ୍ଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଓ ତୁମ ମୁଖଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ତୁମ ଅନ୍ତ ମୋତେ ମିଳିଲା ନାହିଁ।

Verse 41

अनन्तरूपिणे तुभ्यं देवदेव नमोऽस्तु ते । नमो वेदरहस्याय नमो वेदैः स्तुताय च

ଅନନ୍ତରୂପୀ ଦେବଦେବ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବେଦରହସ୍ୟତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ବେଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ପରମେଶ୍ୱରକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 42

श्मशानरतिनित्याय नमो गगनचारिणे । ज्येष्ठसामरहस्याय शतरुद्रप्रियाय च

ଶ୍ମଶାନରେ ନିତ୍ୟ ରତି ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗଗନଚାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ସାମର ରହସ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ଶତରୁଦ୍ରୀୟର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 43

नमो वृषकृतांकाय यजुर्वेदधराय च । ब्रह्मांडकोटिसंलग्नमालिने गगनात्मने

ବୃଷଭ-ଚିହ୍ନାଙ୍କିତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ଯଜୁର୍ବେଦଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାଳାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ଗଗନାତ୍ମସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 44

मणिचित्रितकन्दाय नमः सर्वार्थसिद्धये । नमो वेदस्वरूपाय द्विज सिद्धिप्रियाय च

ମଣିରତ୍ନରେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ ନିଧି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସର୍ବାର୍ଥସିଦ୍ଧିଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବେଦସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧିରେ ପ୍ରୀତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 45

पुंस्त्रीविकाररूपाय नमश्चंद्रार्द्धधारिणे । नमोग्नये सहोमाय आदित्यवरुणाय च

ପୁଂ-ସ୍ତ୍ରୀର ବିକାରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହୋମସହିତ ଅଗ୍ନିରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆଦିତ୍ୟ ଓ ବରୁଣରୂପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 46

पृथिव्यै चांतरिक्षाय वायवे दीक्षिताय च । संयोगाय वियोगाय धात्रे कर्त्रेऽपहारिणे

ପୃଥିବୀରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବାୟୁରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦୀକ୍ଷିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସଂଯୋଗ-ବିୟୋଗରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଧାତା, କର୍ତ୍ତା ଓ ଅପହାରିଣ (ସଂହାରକ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 47

प्रदीप्तशूलहस्ताय ब्रह्मदण्डधराय च । नमः पतीनां पतये महतां पतये नमः

ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଶୂଳ ହସ୍ତଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପତୀନାଂ ପତି—ସମସ୍ତ ଅଧିପତିଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମହତାଂ ପତି—ମହାନମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 48

नमः कालाग्निरुद्राय सप्तलोकनिवासिने । त्वं गतिः सर्वभूतानां भूतानां पतये नमः

କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର, ସପ୍ତଲୋକନିବାସୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି; ଭୂତପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 49

नमस्ते भगवन्रुद्र नमस्ते भगवञ्छिव । नमस्ते परतः श्रेष्ठ नमस्ते परतः पर

ହେ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଭଗବାନ୍ ଶିବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପରାତ୍ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରାତ୍ପର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 50

जिह्वाचापल्यभावेन खेदितोऽसि मया प्रभो । तत्क्षन्तव्यं महेशान ज्ञानदिव्य नमोऽस्तु ते

ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଜିଭାର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି। ହେ ମହେଶାନ, ତାହା କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 51

ईश्वर उवाच । ममोत्संगस्थिता देवि किं त्वं सास्राविलेक्षणा । अद्यापि किमपूर्णं ते तत्सर्वं करवाण्यहम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୋ କୋଳରେ ବସିଥିବା ତୁମ ଆଖି କାହିଁକି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ? ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମର କ’ଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି? ସେ ସବୁ ମୁଁ ସମ୍ପାଦନ କରିଦେବି।

Verse 52

वरं ब्रवीहि भद्रं ते स्तवेनानेन सुव्रते । ददामि ते न संदेहः शोकं त्यज महेश्वरि

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ବର କୁହ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ସ୍ତବ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ବର ଦେଉଛି; ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 53

निष्कले सकले देवि स्थूले सूक्ष्मे चराचरे । न तत्पश्यामि देवेशि यत्त्वया रहितं भवेत्

ହେ ଦେବୀ, ନିଷ୍କଳ ହେଉ କି ସକଳ, ସ୍ଥୂଳ ହେଉ କି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚର ହେଉ କି ଅଚର—ହେ ଦେବେଶୀ, ତୁମେ ନଥିବା ଏମିତି କିଛି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 54

अहं ते हृदये गौरि त्वं च मे हृदि संस्थिता । अहं भ्राता च पुत्रश्च बंधुर्भर्ता तथैव च

ହେ ଗୌରୀ! ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ମୁଁ ତୁମର ଭ୍ରାତା ଓ ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ଭର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ।

Verse 55

त्वं तु मे भगिनी भार्या दुहिता बांधवी स्नुषा । अहं यज्ञपतिर्यज्वा त्वं च श्रद्धा सदक्षिणा

ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଭଗିନୀ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦୁହିତା, ବାନ୍ଧବୀ ଓ ସ୍ନୁଷା ସମାନ। ମୁଁ ଯଜ୍ଞପତି ଓ ଯଜମାନ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣା।

Verse 56

ओंकारोऽहं वषट्कारः सामाहमृग्यजुस्तथा । अहमग्निश्च होता च यजमानस्तथैव च

ମୁଁ ଓଂକାର, ମୁଁ ବଷଟ୍କାର; ମୁଁ ସାମ, ତଥା ଋକ୍ ଓ ଯଜୁଃ। ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ହୋତା ଏବଂ ଯଜମାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 57

अध्वर्युरहमुद्गाता ब्रह्माहं ब्रह्मवित्तथा । त्वं तु देव्यरणी चैव पत्नी तु परिकीर्त्यसे

ମୁଁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ମୁଁ ଉଦ୍ଗାତା; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ! ତୁମେ ଅରଣୀ; ଯଜ୍ଞର ପତ୍ନୀ—ଦୀକ୍ଷିତ ସହଧର୍ମିଣୀ—ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 58

स्वाहा स्वधा च सुश्रोणि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । अहमिष्टो महायज्ञः पूर्वो यज्ञस्त्वमुच्यसे

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତୁମେ ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା; ତୁମଠାରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ମୁଁ ଇଷ୍ଟି ଓ ମହାଯଜ୍ଞ; ତୁମେ ଆଦ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ବୋଲି ଉଚ୍ୟସେ।

Verse 59

पुरुषोऽहं वरारोहे प्रकृतिस्त्वं निगद्यसे । अहं विष्णुर्महावीर्यस्त्वं लक्ष्मीर्लोकभाविनी

ହେ ବରାରୋହେ! ମୁଁ ପୁରୁଷ, ତୁମେ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ। ମୁଁ ମହାବୀର୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରିଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ।

Verse 60

अहमिन्द्रो महातेजाः प्राची त्वं परमेश्वरी । प्रजापतीनां रूपेण सर्वमाहं व्यवस्थितः

ମୁଁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଇନ୍ଦ୍ର; ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ପ୍ରାଚୀ—ପୂର୍ବ ଦିଗ। ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ରୂପେ ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ଥିତ।

Verse 61

तेषां या नायिकास्तास्त्वं रूपैस्तैस्तैरवस्थिता । दिवसोऽहं महादेवि रजनी त्वं निगद्यसे

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଯେ ନାୟିକା/ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତୁମେ ସେ ସେ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ମହାଦେବୀ, ମୁଁ ଦିବସ; ତୁମେ ରଜନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ।

Verse 62

निमेषोऽहं मुहूर्तश्च त्वं कला सिद्धिरेव च । अहं तेजोऽधिकः सूर्यस्त्वं तु संध्या प्रकीर्त्त्यसे

ମୁଁ ନିମେଷ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ତୁମେ କଳା ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ତେଜରେ ଅଧିକ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 63

अहं बीजधरः श्रेष्ठस्त्वं तु क्षेत्रं वरानने । अहं वनस्पतिः प्लक्षस्त्वं वनस्पतिरुच्यसे

ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀଜଧାରକ; ହେ ବରାନନେ, ତୁମେ କ୍ଷେତ୍ର—ଭୂମି। ମୁଁ ବନସ୍ପତି ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବନସ୍ପତି ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ।

Verse 64

शेषरूपधरो नित्ये फणामणिविभूषितः । रेवती त्वं विशालाक्षि मदविभ्रमलोचना

ମୁଁ ସଦା ଶେଷରୂପ ଧାରଣ କରି, ଫଣାର ମଣିରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ମଦବିଭ୍ରମ ନୟନୀ, ତୁମେ ରେବତୀ।

Verse 65

मोक्षोऽहं सर्वदुःखानां त्वं तु देवि परा गतिः । अपां पतिरहं भद्रे त्वं तु देवि सरिद्वरा

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୋକ୍ଷ; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ପରା ଗତି ଓ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଜଳର ପତି; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ।

Verse 66

वडवाग्निरहं भद्रे त्वं तु दीप्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतिरहं कर्त्ता त्वं प्रजा प्रकृतिस्तथा

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ବଡବାଗ୍ନି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାହାର ଦୀପ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ। ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି—କର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ପ୍ରଜା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ।

Verse 67

नागानामधिपश्चाहं पातालतलवासिनाम् । त्वं नागी नागराजोऽहं सहस्रफणभूषितः

ମୁଁ ପାତାଳତଳବାସୀ ନାଗମାନଙ୍କର ଅଧିପତି। ତୁମେ ନାଗୀ; ମୁଁ ସହସ୍ର ଫଣାରେ ବିଭୂଷିତ ନାଗରାଜ।

Verse 68

निशाकरवरश्चाहं श्रेष्ठा त्वं रजनीकरी । कामोऽहं कामदो देवि त्वं रतिः स्मृतिरेव च

ମୁଁ ନିଶାକରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ରଜନୀକରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା। ମୁଁ କାମ—କାମନାଦାତା; ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ରତି ଏବଂ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ।

Verse 69

दुर्वासाश्चाप्यहं भद्रे त्वं क्षमा समचारिणी । लोभमोहतपश्चाहं त्वं तृष्णा तामसी स्मृता

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବାସା; ତୁମେ ସମ୍ୟକ୍ ଆଚାରିଣୀ କ୍ଷମା। ମୁଁ ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ତପ; ତୁମେ ତାମସୀ ଶକ୍ତିରୂପେ ସ୍ମୃତ ତୃଷ୍ଣା।

Verse 70

ककुद्मान्वृषभश्चाहं योगमाता तपस्विनी । वायुरप्यहमव्यक्तस्त्वं गतिर्मनसूदनी

ମୁଁ କକୁଦ୍ମାନ୍ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ଯୋଗମାତା, ତପସ୍ୱିନୀ। ମୁଁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ; ହେ ମନସୂଦନୀ, ତୁମେ ତାହାର ଗତି।

Verse 71

अहं मोचयिता लोभे निर्ममा त्वं यशस्विनि । नयोऽहं सर्वकार्येषु नीतिस्त्वं कमलेक्षणा

ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ! ମୁଁ ଲୋଭରୁ ମୋଚନକାରୀ; ତୁମେ ନିର୍ମମା (ମମତାରହିତା)। ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନୟ (ବିବେକ); ହେ କମଳନୟନୀ, ତୁମେ ନୀତି ଓ ଧର୍ମ-ବ୍ୟବସ୍ଥା।

Verse 72

अहमन्नं च भोक्ता च ओषधी त्वं निगद्यसे । अहमग्निश्च धूमश्च त्वमूष्मा ज्वालमेव च

ମୁଁ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଓ ଭୋକ୍ତା ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ଓଷଧି ବୋଲି କୁହାଯାଉ। ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂମ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ଉଷ୍ମା ଏବଂ ଜ୍ୱାଳା ନିଜେ।

Verse 73

अहं संवर्त्तको मेघस्त्वं च धारा ह्यनेकशः । अहं मुनीनां रूपेण त्वं तत्पत्नी प्रकीर्तिता

ମୁଁ ସଂବର୍ତ୍ତକ ମେଘ; ତୁମେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାରାରୂପ ବର୍ଷା। ମୁଁ ମୁନିମାନଙ୍କ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 74

अहं संसारकर्त्ता वै त्वं तु सृष्टिर्वरानने । अहं शुक्रास्थिरोमाणि त्वं मज्जा बलमेव च

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସଂସାରକର୍ତ୍ତା; ହେ ବରାନନେ, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟି। ମୁଁ ଶୁକ୍ର, ଅସ୍ଥି ଓ ରୋମ; ତୁମେ ମଜ୍ଜା ଏବଂ ବଳ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 75

पर्जन्योऽहं महाभागे त्वं वृष्टिः परमेश्वरि । अहं संवत्सरो देवि त्वमृतुः परिकीर्त्तिता

ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ପର୍ଜନ୍ୟ (ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘ); ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ବୃଷ୍ଟି। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସଂବତ୍ସର; ତୁମେ ଋତୁ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 76

अहं कृतयुगो देवि त्वं तु त्रेता निगद्यसे । युगोऽहं द्वापरः श्रीमांस्त्वं कलिः परमेश्वरि

ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କୃତଯୁଗ; ତୁମେ ତ୍ରେତା ବୋଲି ନିଗଦ୍ୟ। ମୁଁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦ୍ୱାପରଯୁଗ; ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ କଳିଯୁଗ।

Verse 77

आकाशश्चाप्यहं भद्रे पृथिवी त्वमिहोच्यसे । अहमदृश्यमूर्तिश्च दृश्यमूर्तिस्त्वमुच्यसे

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ; ଏଠାରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀ ବୋଲି ଉଚ୍ୟସେ। ମୁଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି; ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ବୋଲି ଉଚ୍ୟସେ।

Verse 78

वरदोऽहं वरारोहे मंत्रस्त्वमिति चोच्यसे । अहं द्रष्टा च श्रोता च त्वं दृश्या श्रुतिरेव च

ହେ ବରାରୋହେ, ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି ଉଚ୍ୟସେ। ମୁଁ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଶ୍ରୋତା; ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୁତି।

Verse 79

अहं वक्ता रमयिता त्वं वाच्या परमेश्वरि । अहं श्रोता च गाता च त्वं गीतिर्गेयमेव च

ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ମୁଁ ବକ୍ତା ଓ ରମାୟିତା, ତୁମେ ହେଉଛ ଵାଚ୍ୟ—ଯାହା କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ଶ୍ରୋତା ଓ ଗାୟକ, ତୁମେ ଗୀତି ଓ ଗେୟ ମଧ୍ୟ॥

Verse 80

अहं त्राता च गन्धश्च त्वं तु निघ्राणमेव च । अहं स्पर्शयिता कर्ता स्पर्श्यस्त्वं सृष्टमेव च

ମୁଁ ତ୍ରାତା ଓ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ହେଉଛ ନିଘ୍ରାଣ—ସୁଘିବା କ୍ରିୟା। ମୁଁ ସ୍ପର୍ଶକାରୀ ଓ କର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟ ଜଗତ୍ ନିଜେ॥

Verse 81

अहं सर्वमिदं भूतं त्वं तु देवि न संशयः । स्रष्टाऽहं तव देवेशि त्वं सृजस्यखिलं जगत्

ହେ ଦେବୀ! ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତଭାବ ମୁଁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ, ସେଇ। ହେ ଦେବେଶୀ! ତୁମ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଁ ସ୍ରଷ୍ଟା, ଏବଂ ତୁମେ ଅଖିଳ ଜଗତ୍ ସୃଜନ କର॥

Verse 82

त्वया मया च देवेशि ओतप्रोतमिदं जगत् । एकधा दशधा चैव तथा शतसहस्रधा

ହେ ଦେବେଶୀ! ତୁମେ ଓ ମୁଁ—ଆମ ଦୁହେଁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ୍ ଓତପ୍ରୋତ ଭାବେ ବୁନାଯାଇଛି। ଏହା ଏକଧା, ଦଶଧା, ଏବଂ ଶତ-ସହସ୍ରଧା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ॥

Verse 83

ऐश्वर्येण तु संयुक्तौ सर्वप्राणि व्यवस्थितौ । अहं त्वं च विशालाक्षि सततं संप्रतिष्ठितौ

ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ଦୁହେଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୁମେ ଓ ମୁଁ ସଦା ଦୃଢ଼ଭାବେ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହୁଛୁ॥

Verse 84

क्रीडामि क्रीडया देवि त्वया सार्द्धं वरानने । त्वं धृतिर्धारिणी लक्ष्मीः कांता मत्प्रकृतिर्ध्रुवम्

ହେ ଦେବି, ହେ ବରାନନେ! ମୁଁ ତୁମ ସହ କ୍ରୀଡାରୂପେ କ୍ରୀଡା କରୁଛି। ତୁମେ ଧୃତି, ଧାରଣଶକ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମୋ ପ୍ରିୟା—ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଧ୍ରୁବ ପ୍ରକୃତି।

Verse 85

रतिः स्मृतिः कामचारी मम चांगनिवासिनी । देवि किं बहुनोक्तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ରତି, ସ୍ମୃତି ଓ କାମଚାରୀ ମୋ ଗୃହରେ ନିବାସ କରନ୍ତି। ହେ ଦେବି, ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି—ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 86

वरं वरय देवशि यत्किंचिन्मनसि स्थितम् । तत्ते ददामि तुष्टोऽहं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ହେ ଦେବେଶି! ମନରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେହି ବର ମାଗ। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମକୁ ତାହା ଦେଉଛି, ଯଦିଓ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 87

देव्युवाच । धन्याहं कृतपुण्याहं तपः सुचरितं मया । यत्त्वयाऽहं जगन्नाथ हर्षदृष्ट्याऽवलोकिता

ଦେବୀ କହିଲେ: ମୁଁ ଧନ୍ୟା, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛି; ମୋର ତପ ସୁଚରିତ ହୋଇଛି—ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, କାରଣ ତୁମେ ହର୍ଷଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଅବଲୋକନ କରିଛ।

Verse 88

यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दातुं ममेच्छसि । तन्मे कथय देवेश सांप्रतं तीर्थविस्तरम्

ହେ ଦେବ! ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ ଏବଂ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ହେ ଦେବେଶ, ଏବେ ମୋତେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର କହ।

Verse 89

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पापघ्नानि शिवानि च । तानि देवेश कार्त्स्न्येन यथावद्वक्तुमर्हसि

ହେ ଦେବେଶ! ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ପାପନାଶକ ଓ ଶିବମଙ୍ଗଳକର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଆପଣ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 90

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं नृणां पुण्यं देवर्षिसत्कृतम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି—ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ।

Verse 91

तीर्थानां दर्शनं श्रेष्ठं स्नानं चैव सुरेश्वरि । श्रवणं च प्रशंसंति सदैव ऋषिसत्तमाः

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ; ତାଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣକୁ ମଧ୍ୟ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସଦା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 92

पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमंतरिक्षे च पुष्करम् । केदारं च प्रयागं च विपाशा चोर्मिला तथा

ପୃଥିବୀରେ ନୈମିଷ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ପ୍ରଦେଶରେ ପୁଷ୍କର; ତଥା କେଦାର, ପ୍ରୟାଗ, ଏବଂ ସେହିପରି ବିପାଶା ଓ ଉର୍ମିଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 93

कर्णवेणा महादेवी चंद्रभागा सरस्वती । गंगासागरसंभेदस्तथा वाराणसी शुभा

କର୍ଣ୍ଣବେଣା, ମହାଦେବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ତଥା ଗଙ୍ଗା-ସାଗରର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ଶୁଭ ବାରାଣସୀ (ମଧ୍ୟ ଅଛି)।

Verse 94

अर्घतीर्थं समाख्यातं गंगाद्वारं तथैव च । हिमस्थानं महातीर्थं तथा मायापुरी शुभा

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ; ହିମସ୍ଥାନ ମହାତୀର୍ଥ ଓ ଶୁଭ ମାୟାପୁରୀ ମଧ୍ୟ (ପବିତ୍ର)।

Verse 95

शतभद्रा महाभागा सिन्धुश्चैव महा नदी । ऐरावती च कपिला शोणश्चैव महानदः

ମହାଭାଗ୍ୟା ଶତଭଦ୍ରା ଏବଂ ମହାନଦୀ ସିନ୍ଧୁ; ତଥା ଐରାବତୀ, କପିଲା ଓ ମହାନଦ ଶୋଣ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ନଦୀ)।

Verse 96

पयोधिः कौशिकी तद्वत्तथा गोदावरी शुभा । देवखातं गया चैव तथा द्वारावती शुभा

ସମୁଦ୍ର, କୌଶିକୀ ଏବଂ ଶୁଭ ଗୋଦାବରୀ; ତଥା ଦେବଖାତ, ଗୟା ଓ ଶୁଭ ଦ୍ୱାରାବତୀ ମଧ୍ୟ (ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ)।

Verse 97

प्रभासं च महातीर्थं सर्वपातकनाशनम्

ପ୍ରଭାସ ମହାତୀର୍ଥ—ଏହା ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।

Verse 98

एवमादीनि तीर्थानि यानि संति महीतले । तानि दृष्ट्वा तु देवेशि पुनर्जन्म न विन्दते

ହେ ଦେବେଶି! ପୃଥିବୀତଳରେ ଥିବା ଏପରି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 99

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । संजातानि पवित्राणि सर्वपापहराणि च

ଏହି ଭୂତଳରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଛି; ସେସବୁ ପରମ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସର୍ବପାପହର।

Verse 100

गंतव्यानि महादेवि स्वधर्मस्य विवृद्धये । अशक्यानि शिवान्येवं गंतुं चैव सुरेश्वरि । मनसा तानि सर्वाणि गंतव्यानि समाहितैः

ହେ ମହାଦେବୀ, ସ୍ୱଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଗମନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଶିବେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯିବା ଅଶକ୍ୟ—ଏହେତୁ ସମାହିତ ମନେ ମନସା ହିଁ ସବୁ ତୀର୍ଥକୁ ଗମନ କର।

Verse 101

।देव्युवाच । भगवन्प्राणिनः सर्वे सर्वोपद्रवसंकुलाः । अल्पायुषः सदा बद्धा व्यामोहैर्मंदिरोद्भवैः

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାନା ପ୍ରକାର ଉପଦ୍ରବରେ ଆକୁଳ; ଅଳ୍ପାୟୁ ହୋଇ ସଦା ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଗୃହଜୀବନଜନିତ ମୋହଭ୍ରମରେ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 102

त्रेतायां द्वापरे चैव किं नु वै दारुणे कलौ । तस्मात्तेषां हितार्थाय तत्तीर्थं त्वं प्रकीर्तय । येन दृष्टेन सर्वेषां तीर्थानां लभ्यते फलम्

ଯଦି ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପରରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି, ତେବେ ଦାରୁଣ କଳିରେ କି ହେବ? ତେଣୁ ତାଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଆପଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ, ଯାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 103

एवमुक्तस्तु पार्वत्या प्रहस्य परमेश्वरः । उवाच परया प्रीत्या वाचा मधुरया प्रभुः

ପାର୍ବତୀ ଏଭଳି କହିଲେ ପରମେଶ୍ୱର ହସିଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଗଭୀର ପ୍ରୀତିରେ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 104

ईश्वर उवाच । त्वमेव हि चराः प्राणाः सर्वस्य जगतोरणिः । त्वया विरहितो देवि मुहूर्तमपि नोत्सहे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଚଳମାନ ପ୍ରାଣ; ତୁମେ ହିଁ ଜଗତ୍‌-ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅରଣି। ତୁମ ବିରହରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି।

Verse 105

शिवस्य च तथा शक्तेरंतरं नास्ति पार्वति । न तदस्ति महादेवि यन्न जानासि शोभने

ହେ ପାର୍ବତୀ! ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ଶୋଭନେ! ତୁମେ ଯାହା ଜାଣ ନାହ, ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ।

Verse 106

त्वया विनाऽहं न क्वास्मि न त्वं देवि मया विना । चंद्रचंद्रिकयोर्यद्वदग्नेरुष्णत्वमेव हि

ତୁମ ବିନା ମୁଁ କେଉଁଠି ନୁହେଁ; ମୋ ବିନା, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ନୁହେଁ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଷ୍ଣତା ଅଲଗା ନୁହେଁ—ସେପରି ଆମେ।

Verse 107

तव देवि ममापीह नास्ति चैवांतरं प्रिये । सर्वं चैव सुरेशानि यथावत्कथयाम्यहम्

ହେ ଦେବୀ, ହେ ପ୍ରିୟେ! ଏଠାରେ ତୁମ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନ୍ତର ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ସୁରେଶାନୀ, ସବୁକିଛି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 108

रहस्यानां रहस्यं तु गोपनीयं प्रयत्नतः । नास्तिकाय न दातव्यं न च पापरताय च

ଏହା ରହସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ରହସ୍ୟ; ଏହାକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଗୋପନ ରଖିବା ଉଚିତ। ନାସ୍ତିକକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନ ପାପରତକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 109

दातव्यं भक्ति युक्ताय स्वशिष्याय सुताय वा । पूर्वमेव मया ख्यातं सारात्सारतरं प्रिये

ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଜନଙ୍କୁ—ନିଜ ଶିଷ୍ୟକୁ କିମ୍ବା ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ—ଏହା ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସାରରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ସାର କହିଛି।

Verse 110

तीर्थोपनिषदः ख्याता लिंगोपनिषदस्तथा । योगोपनिषदो देवि पूर्वं वै कथितास्तव

ତୀର୍ଥ-ଉପନିଷଦ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତଥା ଲିଙ୍ଗ-ଉପନିଷଦ ମଧ୍ୟ; ଯୋଗ-ଉପନିଷଦମାନେ ସୁଦ୍ଧା, ହେ ଦେବୀ—ଏସବୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଛି।

Verse 111

पार्वत्युवाच । लेशेनापि न सिद्ध्यंति कांक्षमाणाः परं पदम् । योनीर्भ्रमंतो दृश्यंते नरा नास्तिकवृत्तयः

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ପରମ ପଦକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଲେଶମାତ୍ର ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ନାସ୍ତିକ ବୃତ୍ତିର ନରମାନେ ଯୋନିଯୋନିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।

Verse 112

तीर्थव्रतानि सेवन्ते प्रत्ययो नैव जायते । मोहितं तु जगत्पूर्वं मिथ्याज्ञानेन शंकर

ସେମାନେ ତୀର୍ଥବ୍ରତ ସେବନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ। ହେ ଶଙ୍କର, ପୂର୍ବେ ଜଗତ ମିଥ୍ୟାଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 113

किं ते फलं सुरश्रेष्ठ जगद्व्यामोहने कृते

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଗତକୁ ବିମୋହିତ କରିବାରେ ତୁମର କି ଫଳ ହୁଏ?

Verse 114

सारात्सारतरं नाथ तव प्राणप्रियं हि यत् । तन्मे कथय देवेश प्रियाहं यदि ते प्रभो

ହେ ନାଥ! ସାରରୁ ମଧ୍ୟ ସାର ଯାହା, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ସେହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ହେ ଦେବେଶ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ତେବେ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 115

इत्युक्तः स तया देव्या श्रीकंठः सुरनायकः । प्रहस्योवाच भगवान्गंभीरार्थमिदं वचः

ଦେବୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୁରନାୟକ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଭଗବାନ୍ ହସି, ଗଭୀର ଅର୍ଥଭରା ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 116

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भूत्वा पृष्टोऽहं यस्त्वयाऽधुना । निष्फलं तत्प्रवक्ष्यामि वस्तुतत्त्वं यथास्थितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। ତୁମେ ଏମାତ୍ରେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ଯଥାସ୍ଥିତ ବାସ୍ତବ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି—ଭୁଲ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ତାହା କିପରି ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 117

पूर्वमुक्तानि तीर्थानि यानि ते सुरसुंदरि । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च ब्रह्मांडे सचराचरे

ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ! ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତୁମକୁ କହିଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ, ଏହି ଚରାଚର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ତିନି କୋଟି ଏବଂ ଆଉ ଅର୍ଧକୋଟି ଅଛି।

Verse 118

तेषां च गोपितं तीर्थं प्रभासं चैव सुव्रते

ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ସୁବ୍ରତେ! ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମକ ତୀର୍ଥଟି ଗୋପନ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ, ସହଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 119

एवमुक्तं महादेवि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । दृष्ट्वा संस्काररहिताः कलौ पापेन मोहिताः

ହେ ମହାଦେବୀ! ଏଭଳି ପ୍ରଭାସକୁ ପରମ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଗଲା। କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ସଂସ୍କାରହୀନ ଲୋକ ପାପମୋହରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 120

राजसास्तामसाश्चैव पापोपहतचेतसः । परदारपरद्रव्यपरहिंसारता नराः

ସେମାନେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଗୁଣରେ ପ୍ରେରିତ, ପାପରେ ଆହତ ଚେତନାବାନ—ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ପରହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ନର।

Verse 121

उद्वेगं च परं यांति प्रतप्यंति यतस्ततः । आत्मसंभाविता मूढा मिथ्याज्ञानेन मोहिताः । वर्णाश्रमविरुद्धं तु तीर्थे कु्र्वन्ति येऽधमाः

ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଦ୍ବେଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସବୁଦିଗରେ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି—ଆତ୍ମଗର୍ବୀ ମୂଢ, ମିଥ୍ୟାଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ। ଯେ ଅଧମ ଲୋକ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅପଚାର କରନ୍ତି।

Verse 122

तीर्थयात्रां प्रकुर्वंति दंभेन कपटेन च । तीर्थे मृता न सिध्यंति ते नरा वरवर्णिनि

ସେମାନେ ଦମ୍ଭ ଓ କପଟ ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି; ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନି! ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ନର ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 123

एतदर्थं मया देवि तीर्थानि विविधानि च । लिंगानि चैव सुश्रोणि गोपितानि प्रयत्नतः । न सिद्धिदानि देवेशि कलौ कल्मषकारिणाम्

ହେ ଦେବୀ! ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ ଓ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଗୋପନ କରିଛି; ହେ ଦେବେଶି! କଳିଯୁଗରେ କଲ୍ମଷ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 124

ये नरास्तु जितक्रोधा जितलोभा जितेंद्रियाः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चादम्भमत्सराः

ଯେ ନରମାନେ କ୍ରୋଧଜୟୀ, ଲୋଭଜୟୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେହେଉନାହିଁ—ଦମ୍ଭ ଓ ମତ୍ସରରହିତ।

Verse 125

मद्भावभाविता देवि तीर्थं सेवंति सुव्रताः । तेषां चैव हितार्थाय कथयामि यशश्विनि

ହେ ଦେବୀ! ମୋର ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭାବିତ ସୁବ୍ରତମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେବନ-ସେବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 126

प्रभासमिति विख्यातं क्षेत्रं त्रैलोक्यवंदितम् । तत्क्षेत्रं नैव जानंति मम मायाविमोहिताः

‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ତ୍ରିଲୋକରେ ବନ୍ଦିତ; କିନ୍ତୁ ମୋର ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ଲୋକେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 127

परोहं त्वेकचित्तैश्च बहुजन्मभिरर्चितः । ते विदंति परं क्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्

ମୁଁ ପରମ; ଏକଚିତ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ମୋତେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ହିଁ ପାପନାଶକ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର ‘ପ୍ରଭାସ’କୁ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 128

मद्भावभाविता देवि मम व्रतनिषेविणः । तेषां प्रभासिकं क्षेत्रं विदितं नात्र संशयः

ହେ ଦେବୀ! ଯେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭାବିତ ଏବଂ ମୋର ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଜଣା; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 129

यमैश्च नियमैर्युक्ता अहंकारविवर्ज्जिताः । तेषामर्थे वदिष्यामि तव प्रश्नं सुदुर्ल्लभम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रदेवानां पुराणं कथितं मया

ଯେମାନେ ଯମ-ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଅହଂକାରବିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କହିବି। ଏହି ପୁରାଣ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଥିତ କରିଛି।

Verse 130

सोऽहं देवि वदिष्यामि कर्णं देहि वरानने । पृथिव्यामपि सर्वेषां तीर्थानां सुरसुंदरि

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କହିବି—ହେ ବରାନନେ, କାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 131

एकं मे वल्लभं तत्र प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तस्मिंश्चैव महाक्षेत्रे तीर्थैः सोमेन पूजितः । वरांस्तस्मै प्रदायाथ सदैकांते स्थितो ह्यहम्

ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ—ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ର। ସେଇ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସହ ସୋମ ମୋର ପୂଜା କଲା; ତାକୁ ବର ଦେଇ ମୁଁ ସେଠାରେ ସଦା ନିକଟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 132

तेन गुह्यं कृतं स्थानं तव देवि प्रकाशितम् । तत्र मे योगयुक्तस्य दिव्यं लिंगं बभूव ह

ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଗୁହ୍ୟ କରିଥିଲା, ହେ ଦେବୀ; ଏହା ଏବେ ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ସେଠାରେ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 133

दिव्यतेजस्समा युक्तं वह्निमेखलमंडितम् । लक्षमात्रस्थितं शांतं दुर्निरीक्ष्यं तु मानवैः

ତାହା ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ସମ୍ୟକ୍ ଯୁକ୍ତ ଓ ଅଗ୍ନି-ମେଖଳାରେ ମଣ୍ଡିତ ଥିଲା। ଲକ୍ଷ-ପ୍ରମାଣ ଉଚ୍ଚତାରେ ନିସ୍ଥିତ, ଶାନ୍ତ—କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।

Verse 134

इच्छाज्ञानक्रियाख्याश्च तिस्रो वै शक्तयश्च याः । तस्माल्लिंगात्समुत्पन्ना जगत्कर्तृत्वहेतवे

ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟା ନାମକ ତିନି ଶକ୍ତି ସେହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବିତ; ଜଗତ୍‌ର ସୃଷ୍ଟି ଓ ନିୟମନର କାରଣ ମଧ୍ୟ ସେଇ।

Verse 135

तस्मिंल्लिंगे लयं याति जगदेतच्चराचरम् । पुनस्तेनैव संभूतं दृश्यते सचराचरम्

ସେହି ଲିଙ୍ଗରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଲୟ ପାଏ; ପୁନଃ ସେଇ ପରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଆବାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ।

Verse 136

गुह्यं चैव तु संभूतं न कश्चिद्वेद तत्परम् । जन्माभ्यासेन तल्लिंगं ज्ञायते भुवि मानवैः

ଏହା ପରମ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ; ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଅନେକ ଜନ୍ମର ସାଧନା-ଅଭ୍ୟାସରେ ମାତ୍ର ଭୂମିରେ ମାନବମାନେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 137

क्षेत्रं प्रभासिकं प्रोक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः । तत्र सोमेशनामाहमस्मिन्क्षेत्रं वरानने

ଏହା ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମୁଁ ନିଜେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ସୁମୁଖୀ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ‘ସୋମେଶ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 138

ममांशसंभवा ये च अस्मिन्क्षेत्रे समुद्भवाः । तेषां तु विदितं लिंगं पूर्वकल्पे तु भैरवम्

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋର ଅଂଶରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଜଣାଶୁଣା; କାରଣ ପୂର୍ବକଳ୍ପରେ ଏହା ‘ଭୈରବ’ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ଥିଲା।

Verse 139

अन्यैरपि युगैर्देवि इदं लिंगं सुदुर्लभम् । घोरे कलियुगे पापे विशेषेण च दुर्लभम्

ହେ ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ଯୁଗମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ-ଲାଭ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ପାପମୟ ଘୋର କଳିଯୁଗରେ ତ ଏହା ବିଶେଷତଃ ଅଧିକ କଠିନ।

Verse 140

अन्यन्निदर्शनं तत्र तत्प्रवक्ष्यामि पार्वति

ହେ ପାର୍ବତୀ, ସେହି ବିଷୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେଠାରେ ଥିବା ଆଉ ଗୋଟିଏ ନିଦର୍ଶନ (ଚିହ୍ନ/ଉଦାହରଣ) ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 141

कलौ युगे महाघोरे हेतुवादरता नराः । वदिष्यंति महापापाः सर्वे पाखण्डसंस्थिताः

ମହାଘୋର କଳିଯୁଗରେ ହେତୁବାଦ (ଶୁଷ୍କ ତର୍କ)ରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକେ କଥା କହିବେ; ମହାପାପୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ପାଖଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିଜ ମତ ଘୋଷଣା କରିବେ।

Verse 142

मिथ्या चैतत्कृतं सर्वं मूर्खैश्चापि प्रकीर्तितम् । क्व क्षेत्रं क्व प्रभावश्च कुत्र वै सन्ति देवताः

‘ଏ ସବୁ ମିଥ୍ୟା; ମୂର୍ଖମାନେ ରଚି ଓ ପ୍ରଚାର କରିଛନ୍ତି’ ବୋଲି ସେମାନେ କହିବେ—‘କେଉଁଠି କ୍ଷେତ୍ର? କେଉଁଠି ତାହାର ପ୍ରଭାବ? ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?’

Verse 143

सर्वं चापि तथालीकं मूढैश्चापि प्रकीर्तितम्

ପୁଣି, ‘ଏ ସବୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି—କେବଳ ମିଥ୍ୟା’ ବୋଲି ମୂଢମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରିବେ।

Verse 144

एवं मूर्खा वदिष्यंति प्रहसिष्यन्ति चापरे । नारका नास्तिका लोकाः पापोपहतचेतसः । सिद्धिं नैव प्रयास्यंति संप्राप्ते तु कलौ युगे

ଏପରି ମୂର୍ଖମାନେ କହିବେ, ଆଉ କେହି କେହି ଉପହାସ ମଧ୍ୟ କରିବେ। ପାପରେ ଆହତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ନାସ୍ତିକ, ନରକଗାମୀ ଲୋକ—କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ—ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 145

तीर्थे चैव मृता ये तु शिवनिन्दापरायणाः । तिर्यग्योनिप्रसूताश्च दृश्यन्ते सर्वयोनिषु

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ତୀର୍ଥରେ ମରି ମଧ୍ୟ ଶିବନିନ୍ଦାରେ ଲିନ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ବହୁ ନୀଚ ଯୋନିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 146

एतस्मात्कारणाद्देवि तीर्थे चैव सुदुःखिताः । दृश्यन्ते युगमाहात्म्यात्सत्यशौचविवर्जिताः

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବୀ, ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ-ପ୍ରଭାବେ ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରହିତ ଲୋକମାନେ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 147

इदं हि कारणं प्रोक्तं क्षेत्राणां चैव गोपने । एतत्ते कथितं सर्वं सिद्धिर्येन सुदुर्ल्लभा

କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କାରଣ ଏହିଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 148

युगेयुगे तु तीर्थानि कीर्तितानि सुरेश्वरि । तेषां मे वल्लभं देवि प्रभासं क्षेत्रमेव च

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରଟି ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 149

इत्येतत्कथितं देवि रहस्यं पापनाशनम् । क्षेत्रबीजं महादेवि किमन्यत्परिपृच्छसि

ହେ ଦେବୀ, ପାପନାଶକ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ—ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ‘ବୀଜ’—ମୁଁ କହିଦେଲି। ହେ ମହାଦେବୀ, ଆଉ କ’ଣ ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 150

इदं महापातकनाशनं ये श्रोष्यंति वै क्षेत्रमहाप्रभावम् । ते चापि यास्यन्ति मम प्रभावात्त्रिविष्टपं पुण्यजनाधिवासम्

ଯେମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହାପ୍ରଭାବ—ମହାପାତକନାଶକ—ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ମୋ କୃପାରେ ପୁଣ୍ୟଜନାଧିବାସ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।